موشک «هایپرسونیک» سپاه؛ از فتاح چه می‌دانیم؟

سپاه پاسداران شب گذشته اعلام کرد در حمله موشکی به اسرائیل، از موشک «هایپرسونیک فتاح» استفاده کرده است. به نظر می‌رسد از زمان آغاز جنگ اسرائیل و ایران از روز جمعه ۲۳ خرداد، این اولین بار است که سپاه از موشک‌های فتاح استفاده می‌کند.

سپاه پاسداران در بیانیه خود از فتاح به عنوان موشک «مانورپذیر» نام برد که از سپر دفاعی موشکی اسرائیل عبور کرده است. ارتش اسرائیل همچنین تایید کرد که موشک‌های ایران به یک پارکینگ خودرو در تل‌آویو اصابت کرده است.

سپاه پاسداران در جریان عملیات «وعده صادق دو» در تاریخ ۱۰ مهر ۱۴۰۳ هم فقط با موشک‌های فتاح-۱ به اسرائیل حمله کرده بود. سپاه پاسداران همان موقع گفت این موشک توانسته «رادارهای سپر دفاع موشکی پیکان ۲ و ۳ اسرائیل را منهدم» کند.

درباره موشک فتاح که سپاه پاسداران می‌گوید از تکنولوژی «هایپرسونیک» یا «ابرفراصوت» برخوردار است و حرف و حدیث‌های زیادی درباره آن وجود دارد، چه می‌دانیم؟

فتاح، نامی که رهبر جمهوری اسلامی انتخاب کرد

«فتاح» که علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی این نام را برایش انتخاب کرده، اولین بار سال ۱۴۰۲ به عنوان یک موشک هایپرسونیک یا همان ابرفراصوت در دو دسته بالستیک و کروز رونمایی شد.

سپاه پاسداران می‌گوید موشک فتاح ۱۴۰۰ کیلومتر برد دارد و قادر است از تمامی سامانه‌های سپر موشکی عبور کند و این سامانه‌ها هم را منهدم کند.

ایران موشک‌هایی که برد بیش‌تر از ۱۳۰۰ کیلومتر داشته باشد، «اسرائیل‌زن» می‌خواند، از همین‌رو بعد از رونمایی از موشک بالستیک فتاح-۱، در تهران بیلبوردی با شعار «۴۰۰ ثانیه تا تل‌آویو» در میدان فسلطین به منظور تهدید اسرائیل نصب شد.

فتاح-۱ دارای یک سر جنگی با موتور کروی سوخت جامد است و سپاه می‌گوید «قابلیت مانور در همه جهات» را دارد.

فتاح از نسل موشک‌های سوخت جامد است که سرعت نسخه بالستیک آن پیش از اصابت به هدف ۱۳ تا ۱۵ ماخ است. ۱۵ ماخ معادل ۵ کیلومتر در ثانیه است.

رسانه‌های ایران از جمله تسنیم نوشتند فتاح-۲ «توانایی پرواز در ارتفاع بسیار کم‌تر را دارد و همچنین می‌تواند در طول پرواز چندین بار مسیر خود را تغییر دهد.»

موشک کروز فتاح-۲ همزمان با بازدید علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی در دانشگاه علوم و فنون هوافضای عاشورا وابسته به سپاه پاسداران رونمایی شد اما درباره برد این موشک اطلاع دقیقی در دسترس نیست.

با وجود آن که ایران موشک‌های فتاح را برای تهدید کردن اسرائیل معرفی کرد اما در اولین حمله به اسرائیل در ۱۳ آوریل ۲۰۲۴ از این موشک استفاده نکرد.

آیا موشک فتاح «هایپرسونیک» است؟

در حالی که سپاه پاسداران تاکید دارد به نسل موشک‌های هایپرسونیک دست پیدا کرده است، برخی کارشناس موشک فتاح را جزو موشک‌های هایپرسونیک نمی‌دانند و در این باره تردید دارند.

فابیان هینز، پژوهشگر تحلیل دفاعی و نظامی و متخصص موشک‌های بالستیک در موسسه بین‌المللی مطالعات استراتژیک، به بی‌بی‌سی گفت تکنولوژی موشک بالستیک متعلق به جنگ جهانی دوم است و این موشک‌ها در بخشی از مسیر خود به سرعت پروازی پنج برابر صوت یعنی هایپرسونیک می‌رسند.

آقای هینز می‌گوید اما منظور از هایپرسونیک در زمینه موشک منظور فقط سرعت آن نیست: «زمانی که درباره تسلیحات هایپرسونیک صحبت می‌کنیم، منظورمان تسلیحاتی است که با سرعت پنج برابر صوت حرکت می‌کنند و در عین حال در جو زمین مانور می‌دهند و به همین دلیل هدف قرار دادن آن‌ها بسیار دشوار است. این چیزی است که ما واقعاً از تسلیحات هایپرسونیک منظور داریم.»

آقای هینز می‌گوید برای این دست از موشک‌ها، شاید بهتر باشد از واژه «مانورپذیری هایپرسونیک» استفاده کنیم.

این متخصص موشک‌های بالستیک به بی‌بی‌سی گفت آن چیزی که در غرب به‌عنوان تسلیحات هایپرسونیک شناخته می‌شود مانند گلایدرهای هایپرسونیک (کلاهک موشک بالستیک) یا موشک‌های کروز هایپرسونیک، ایران هنوز آن‌ها را به‌صورت عملیاتی در اختیار ندارد، اما احتمالا روی این فناوری‌ها کار می‌کند.

مؤسسه خدمات سلطنتی متحد بریتانیا (RUSI) نیز در گزارشی با بررسی حمله موشکی سال گذشته ایران به اسرائیل، اشاره کرده که موشک فتاح-۱ را بهتر است به عنوان «موشک بالستیک دسته‌بندی کرد نه موشک هایپرسونیک».

با این‌حال امیرعلی حاجی‌زاده، فرمانده سابق نیروی هوافضای سپاه در مراسم رونمایی از موشک فتاح گفت «این موشک سرعت بالایی دارد و در‌ جو و خارج از جو می‌تواند ‌مانور دهد» و «توسط هیچ موشکی قابل انهدام نیست».

حتی برخی رسانه‌های ایرانی مانند خبرآنلاین با استناد به سخنان امیرعلی حاجی‌زاده، فرمانده نیروی هوافضای سپاه پاسداران ادعا کردند که تنها روسیه، چین و ایران به موشک هایپرسونیک دسترسی دارند و آمریکا این تکنولوژی را ندارد. در حالی که آمریکا پیشرفته‌ترین موشک‌های هایپرسونیک را در اختیار دارد.

یوآو گالانت، وزیر دفاع اسرائیل در واکنش به ساخت موشک هایپرسونیک در ایران گفت: «شنیده‌ام که دشمنان ما به سلاح‌هایی که در حال ساختن هستند، به خود می‌بالند. ما برای هر تحولی، پاسخ بهتری داریم، چه در زمین، چه در هوا یا دریا.»

چهار ماه بعد از رونمایی از فتاح-۱، سپاه موشک فتاح-۲ را رونمایی کرد. گفته می‌شود فتاح-۲ از نسل موشک‌های کروز با برد ۱۵۰۰ کیلومتر است.