آیا ایران جنگ طولانی را به آتش‌بس ترجیح می‌دهد؟

مقام‌های جمهوری اسلامی همواره تاکید می‌کنند که ایران برای یک رویارویی طولانی آماده است و با این پیام می‌کوشند تصویر تاب‌آوری و آمادگی برای جنگی طولانی را القا کنند.

علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، روز دوم مارس (۱۱ اسفند) اعلام کرد ایران برای یک درگیری طولانی آماده شده است و گفت: «ایران، برخلاف آمریکا، خود را برای یک جنگ طولانی آماده کرده است.» او همچنین احتمال مذاکره را رد کرد.

مقام‌های جمهوری اسلامی همچنین گفته‌اند پاسخ ایران به «تجاوز» به بازه زمانی مشخصی محدود نیست؛ موضوعی که نشان می‌دهد این درگیری می‌تواند ماه‌ها یا حتی بیشتر ادامه پیدا کند.

محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، روز هشتم مارس (۱۷ اسفند) گفت: «ما قطعا به دنبال آتش‌بس نیستیم… ما باید متجاوز را مجازات کنیم.» او تاکید کرد که کشور درگیر جنگی وجودی با اسرائیل است.

سرتیپ رضا طلایی‌نیک، سخنگوی وزارت دفاع، نیز گفت ایران می‌تواند «دفاع تهاجمی» را چندین برابر بیش از آنچه دشمن انتظار دارد ادامه دهد. او افزود ایران عمدا استفاده از تسلیحات خود را مرحله‌بندی کرده و به جای به‌کارگیری همه توانایی‌ها به طور هم‌زمان، برخی قابلیت‌های پیشرفته‌تر را برای مراحل بعدی نگه داشته است.

استراتژی ایران چیست؟

برخی تحلیلگران می‌گویند رویکرد ایران بر پایه استراتژی جنگ فرسایشی استوار است، به طوری که نیروهای ایرانی موج‌های پی‌درپی موشک و پهپاد را به سوی اهداف اسرائیلی و منافع نظامی آمریکا در منطقه شلیک می‌کنند.

این حملات چند هدف را دنبال می‌کند. نخست اینکه سامانه‌های پدافند هوایی آمریکا و اسرائیل را مجبور می‌کند برای رهگیری پرتابه‌های ورودی فعال شوند. سامانه‌هایی مانند پاتریوت و تاد از نظر فناوری پیشرفته‌اند، اما بسیار پرهزینه و از نظر تعداد محدودند و در بسیاری موارد هزینه هر رهگیری بسیار بیشتر از موشک یا پهپادی است که منهدم می‌شود.

دوم اینکه حملات مستمر می‌تواند ذخایر موشک‌های رهگیر، شبکه‌های لجستیکی و آمادگی نظامی را تحت فشار قرار دهد. طبق گزارش واشنگتن پست، نیروهای آمریکایی درگیر در این نبرد، تنها در هفته اول عملیات، تسلیحات دقیق و موشک‌های پدافند هوایی را با سرعت بالایی مصرف کردند. تحلیلگران دیگر معتقدند این حجم بالای استفاده از سلاح، از «آسیب‌پذیری حیاتی در زنجیره تامین» پرده برمی‌دارد.

مقام‌های ایرانی گفته‌اند تامین تسلیحات آن‌ها پایدارتر است و نیروهای مسلح می‌توانند «دست‌کم یک جنگ شدید را برای شش ماه با سرعت فعلی ادامه دهند».

چندین فرمانده نیز گفته‌اند تولید موشک به طور کامل در داخل کشور انجام می‌شود و با وجود چندین سایت تولیدی و ذخایر بزرگ، ایران می‌تواند حملات را در مدت طولانی ادامه دهد.

به نظر می‌رسد ایران حملات را در طول زمان پخش می‌کند تا طرف مقابل ناچار باشد به طور مداوم دفاع کند، نه اینکه با یک موج تعیین‌کننده و یک‌باره مواجه شود. این راهبرد بازتاب دکترین گسترده‌تری است که ایران طی دهه‌ها برای جبران برتری نظامی قدرت‌های بزرگ‌تر توسعه داده است.

پس از جنگ ایران و عراق در دهه ۱۹۸۰، ایران سرمایه‌گذاری گسترده‌ای در جنگ نامتقارن انجام داد. این رویکرد بر ابزارهایی تمرکز دارد که می‌توانند بدون اتکا به برتری سنتی در میدان نبرد، ارتش‌های قدرتمندتر را به چالش بکشند. هدف لزوما شکست مستقیم دشمن قوی‌تر نیست، بلکه پرهزینه، طولانی و غیرقابل پیش‌بینی کردن هرگونه درگیری نظامی است.

پیامدهای اقتصادی چیست؟

یک درگیری طولانی می‌تواند پیامدهای اقتصادی قابل توجهی، هم در داخل ایران و هم در سطح جهانی داشته باشد.

اختلال گسترده در عرضه انرژی منطقه، خطر افزایش جهانی قیمت‌ها را برای مصرف‌کنندگان و کسب‌وکارها در پی دارد. در حالی که معمولا حدود یک‌پنجم نفت جهان از تنگه هرمز می‌گذرد، با گذشت بیش از یک هفته از آغاز جنگ، تردد در این آبراه باریک تقریبا متوقف شده است.

از آغاز درگیری، نگرانی‌های امنیتی و بسته شدن حریم‌های هوایی نیز مسیرهای تجاری منطقه را تحت تاثیر قرار داده است.

در داخل ایران نیز وضعیت اقتصادی تحت فشار است. اقتصادی که بر اثر سال‌ها تحریم بین‌المللی تضعیف شده، اکنون با هزینه‌های نظامی فزاینده، ناپایداری ارزی و اختلال در تجارت و خدمات در شرایط جنگی، فشار مضاعفی را تحمل می‌کند. تحلیلگران هشدار می‌دهند که تداوم درگیری می‌تواند به انقباض شدید اقتصادی و ناآرامی‌های داخلی منجر شود و ثبات کشور را تهدید کند.

مقام‌های ایرانی مشارکت غیرنظامیان در دفاع و بسیج در زمان جنگ را به عنوان مسئولیتی ملی معرفی کرده‌اند و هم‌زمان تلاش می‌کنند حمایت داخلی را حفظ کنند.

خطرات سیاسی چیست؟

هرچه درگیری طولانی‌تر شود، خطرات سیاسی برای همه طرف‌ها افزایش می‌یابد.

کشورهای منطقه، به ویژه در حوزه خلیج فارس که ایران می‌گوید «دارایی‌ها و پایگاه‌های متجاوز» را در آن‌ها هدف قرار می‌دهد، از احتمال گسترش جنگ و آشفتگی اقتصادی ابراز نگرانی کرده‌اند و برخی نیز خواهان ازسرگیری تلاش‌های دیپلماتیک شده‌اند.

در عین حال، تداوم درگیری‌ها می‌تواند آرایش اتحادهای منطقه‌ای را دگرگون کند و کشورهای همسایه را به مخالفان ایران تبدیل کند.

برای ایران، تداوم جنگ به معنای ایجاد توازن میان راهبرد نظامی، تاب‌آوری اقتصادی و ثبات داخلی است. در مقابل، چالش آمریکا و اسرائیل ممکن است حفظ عملیات نظامی هم‌زمان با مدیریت هزینه‌های مالی، سیاسی و استراتژیک جهانی یک نبرد فرسایشی باشد.