چرا قیمت نفت بیش از آنچه فکر می‌کنید اهمیت دارد؟

پیامدهای جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران کم‌کم در زندگی مردم سراسر جهان، فارغ از آن‌که کجا زندگی می‌کنند، نمایان می‌شود.

با مختل شدن صادرات نفت، گاز و دیگر کالاها از منطقه خلیج فارس و هم‌زمان کاهش تولید از سوی برخی کشورهای تولیدکننده نفت، شوک عرضه باعث جهش قیمت‌ها شده است.

این وضعیت بازارهای مالی را متلاطم کرده است. اما اثر آن تنها به بازارها محدود نمی‌شود و قیمت بنزین و گازوئیل در جایگاه‌های سوخت نیز رو به افزایش است.

این پیامدها ممکن است گسترده‌تر شود و این احتمال وجود دارد که قیمت طیف وسیعی از کالاها و خدمات، از مواد غذایی گرفته تا سفرهای هوایی افزایش یابد.

تحلیلگران همچنین احتمال وقوع رکود اقتصادی را مطرح کرده‌اند که برخی کشورها را بیش از دیگران در معرض خطر قرار می‌دهد.

هانتر کورنفایند، تحلیلگر ارشد اقتصاد کلان در حوزه انرژی در شرکت «رپید انرژی گروپ»، می‌گوید: «این در واقع بزرگ‌ترین شوک عرضه، دست‌کم در تاریخ مدرن بازار جهانی نفت است.»

رانندگان در سراسر جهان اکنون این وضعیت را در جایگاه‌های سوخت احساس می‌کنند.

در آمریکا، بنا بر داده‌های «انجمن خودرو آمریکا»، میانگین قیمت بنزین از حدود ۲/۹۲ دلار در یک ماه پیش به بیش از ۳/۵ دلار در هر گالن رسیده است. در همین بازه زمانی، قیمت گازوئیل نیز از ۳/۶۶ دلار به ۴/۷۸ دلار افزایش یافته است.

در بریتانیا نیز تازه‌ترین داده‌های شرکت آر‌ای‌سی نشان می‌دهد از زمان آغاز جنگ، میانگین قیمت بنزین حدود ۴/۹۵ پنس افزایش یافته و به ۱۳۷/۷۸ پنس در هر لیتر رسیده است. قیمت گازوئیل نیز با افزایش ۹/۴۳ پنس به ۱۵۱/۸۱ پنس در هر لیتر رسیده است.

به طور معمول میان تغییرات بازار نفت و انعکاس آن در قیمت سوخت نوعی فاصله زمانی وجود دارد و حدود دو هفته طول می‌کشد تا این تغییرات در قیمت‌های جایگاه‌های سوخت دیده شود.

در همین حال، حدود نیمی از سوخت جت مورد نیاز اروپا از منطقه خلیج فارس تامین می‌شود. اختلال در این عرضه باعث شده قیمت شاخص سوخت جت در اروپا تقریبا دو برابر شود و به بالاترین سطح خود از زمان آغاز جنگ روسیه در اوکراین برسد.

سوخت معمولا بین ۲۰ تا ۴۰ درصد هزینه‌های عملیاتی شرکت‌های هواپیمایی را تشکیل می‌دهد. بنابراین پروازها ممکن است گران‌تر شوند و در صورت کمبود سوخت، احتمال لغو برخی پروازها نیز وجود دارد.

با این حال، این تاثیر در همه شرکت‌های هواپیمایی یکسان نخواهد بود.

بسیاری از شرکت‌های هواپیمایی اروپایی با استفاده از قراردادهای آتی، سوخت خود را برای ماه‌ها یا حتی سال‌ها پیش‌خرید می‌کنند تا قیمت آن ثابت یا دارای سقف مشخصی باشد.

در مقابل، برخی از شرکت‌های بزرگ هواپیمایی آمریکا چنین قراردادهایی ندارند و به همین دلیل ممکن است در کوتاه‌مدت بیشتر در معرض افزایش قیمت‌ها قرار بگیرند.

اسکات کربی، مدیرعامل شرکت «یونایتد ایرلاینز»، اخیرا هشدار داده است که افزایش قیمت بلیت هواپیما به دلیل بالا رفتن هزینه‌ها «احتمالا خیلی زود آغاز خواهد شد».

«پیامدهای بسیار شدید»

اما پیامدهای اقتصادی این وضعیت ممکن است به سرعت گسترش یابد.

تحلیلگران می‌گویند اگر درگیری‌ها تا پایان ماه جاری میلادی حل‌وفصل نشود، قیمت جهانی نفت می‌تواند از اوج سال ۲۰۲۲ نیز که پس از حمله روسیه به اوکراین ثبت شد، فراتر برود. در برخی سناریوها، احتمال داده شده که قیمت نفت به ۱۵۰ دلار در هر بشکه برسد.

هانتر کورنفایند می‌گوید در آن صورت اثرات زنجیره‌ای آن بر اقتصاد «بسیار شدید» خواهد بود؛ زیرا افزایش هزینه‌ها خانوارها و کسب‌وکارها را مجبور می‌کند از سایر هزینه‌های خود بکاهند و در نتیجه رشد اقتصادی کند می‌شود.

به عنوان مثال، تحلیلگران نگران‌اند بحران انرژی باعث کاهش تولید تراشه‌ها شود. این بخش بر همه‌چیز، از خودرو تا گوشی‌های هوشمند، تاثیرات گسترده‌ای دارد، چرا که تایوان به عنوان قطب تولید این قطعات، به شدت به واردات انرژی وابسته است.

در آمریکا نیز برخی هشدار داده‌اند که افزایش هزینه‌های انرژی ممکن است بر شرکت‌های فناوری که در حال توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی هستند فشار وارد کند و به یکی از محرک‌های مهم رشد اقتصادی آسیب بزند.

تحلیلگران معتقدند بیشترین خطرات اقتصادی متوجه آسیا و اروپا است، چرا که هر دو منطقه به واردات انرژی وابسته‌اند. این وضعیت برخلاف ایالات متحده است که خود یکی از تولیدکنندگان برتر نفت و گاز به شمار می‌رود.

برخی دولت‌های آسیایی، که مقصد بخش بزرگی از نفت و گاز خاورمیانه هستند، از هم‌اکنون سقف قیمت و اقدامات مربوط به سهمیه‌بندی را اعلام کرده‌اند. به گزارش رسانه‌های دولتی، دانشگاه‌های بنگلادش نیز برای تعطیلات عید فطر زودتر تعطیل شده‌اند.

این نگرانی‌ها در بازارهای سهام نیز بازتاب یافته و شاخص‌های بورس در آسیا و اروپا بیش از دیگر مناطق افت کرده است.

برای نمونه، از زمان آغاز جنگ، شاخص‌های اصلی بورس در ژاپن و کره جنوبی به ترتیب حدود ۱۰ و ۱۵ درصد کاهش یافته‌اند و شاخص «داکس» آلمان نیز بیش از ۷ درصد افت کرده است.

در مقابل، شاخص «اس‌اندپی ۵۰۰» در آمریکا تنها ۱/۲ درصد کاهش یافته است.

با این حال، انرژی تنها کالایی نیست که تحت تاثیر قرار گرفته است.

خاورمیانه همچنین یکی از منابع مهم تامین آلومینیوم و گوگرد - که در فرآوری فلزاتی مانند مس استفاده می‌شود - و نیز مواد اولیه تولید کودهای شیمیایی از جمله اوره است.

با افزایش تدریجی قیمت این کالاها، فشار هزینه‌ها ممکن است به قیمت مواد غذایی و کالاهای تولیدی نیز سرایت کند.

به گفته «فدراسیون مزرعه‌داران آمریکا» حدود ۲۵ درصد از واردات کود شیمیایی ایالات متحده در ماه‌های مارس و آوریل و هم‌زمان با آغاز فصل کشت محصول انجام می‌شود.

هری آت، کشاورزی که در کارولینای جنوبی پنبه، ذرت و سویا کشت می‌کند، می‌گوید: «این اتفاق در بدترین زمان ممکن رخ داده است.»

او هفته گذشته با شرکت تامین‌کننده کود تماس گرفت تا کار پاشیدن کود در مزارع خود را آغاز کند، اما به او گفتند که فروش و تحویل کود تا روشن‌تر شدن پیامدهای جنگ، متوقف شده است.

این شرکت از آن زمان افزایش قیمت‌ها را اعلام کرده و هری آت نگران است که هزینه کود مورد نیاز مزارعش حدود ۲۵۰ دلار در هر هکتار بالا برود و عملا شانس کسب سود از محصول امسال را از بین ببرد.

آقای آت در یک نشست خبری که فدراسیون مزرعه‌داران برگزار کرد، گفت: «دوران بسیار دشواری است و آنچه اکنون در بازار کود می‌گذرد کاملا غیرمنتظره است. در تراز مالی هیچ‌کس جایی برای چنین تعدیل‌هایی وجود نداشت.»

کسب‌وکار هری آت یکی دیگر از قربانیان غیرمنتظره جنگی است که همه را به نوعی تحت تاثیر قرار داده است.