جهش قیمت نفت و گاز و سقوط ارزش سهام در پی هراس از گسترش درگیری‌ها در خاورمیانه

قیمت گاز به شدت جهش کرد و شاخص‌های بازارهای سهام جهانی هم‌زمان با تشدید درگیری‌ها در خاورمیانه و افزایش نگرانی‌ها درباره طولانی شدن این نبرد، سقوط کردند.

در ادامه صعود شدید روز دوشنبه، قیمت گاز در بریتانیا بیش از ۴۶ درصد افزایش یافت و به بالاترین سطح در سه سال اخیر رسید. قیمت نفت خام برنت نیز برای مدتی کوتاه به بیش از ۸۵ دلار در هر بشکه رسید.

در آمریکا، شاخص صنعتی داو جونز در بدو شروع معاملات بازار بورس نزدیک به ۹۰۰ واحد سقوط کرد. شاخص‌های اس‌اندپی ۵۰۰ و نزدک نیز در پی افت شدید بازارهای اروپایی، کاهش یافتند.

از زمان آغاز حملات اسرائیل و آمریکا به ایران و پاسخ تلافی‌جویانه این کشور، سرمایه‌گذاران در حال ارزیابی پیامدهای اقتصادی احتمالی، از جمله تاثیر آن بر تورم و نرخ بهره هستند.

بیم آن می‌رود که افزایش قیمت‌ها تاثیری مشابه تهاجم گسترده چهار سال پیش روسیه به اوکراین داشته باشد؛ اتفاقی که باعث بالا رفتن هزینه انرژی و افزایش قیمت‌ها برای کسب‌وکارها و مصرف‌کنندگان در سراسر جهان شد.

قیمت گاز در بریتانیا روز سه‌شنبه به بیش از ۱۶۵ پنس در هر ترم (۲/۸۳ متر مکعب گازطبیعی) رسید؛ قیمتی که آخرین بار یک سال پس از آغاز جنگ اوکراین تجربه شده بود. این قیمت تا اوایل بعدازظهر به ۱۴۶ پنس بازگشت.

جهش قیمت گاز پس از آن رخ داد که شرکت «قطر انرژی»، یکی از بزرگترین صادرکنندگان جهان، در پی «حملات نظامی» به تاسیسات خود، تولید را متوقف کرد. این شرکت سپس اعلام کرد که تولید مواد دیگر از جمله آلومینیوم، متانول و اوره (مورد استفاده در کودهای شیمیایی) را نیز متوقف می‌کند.

قیمت گاز در بریتانیا از زمان آغاز موج حملات هوایی آمریکا و اسرائیل به ایران در روز شنبه، اکنون دو برابر شده است.

افزایش قیمت گاز می‌تواند بر قبوض انرژی خانواده‌ها فشار وارد کند، هرچند به دلیل اعمال «سقف قیمت» که تا آن زمان پابرجاست، هرگونه اثری از این افزایش در بریتانیا تا پیش از ماه ژوئیه مشاهده نخواهد شد.

قیمت نفت به اندازه قیمت گاز جهش نداشته است، چرا که در مقایسه با گاز، انعطاف‌پذیری بیشتری در تامین نفت خام از منابع جایگزین وجود دارد.

با این حال، بهای نفت برنت ۱۷ درصد بالاتر از نرخ بسته‌شده در روز جمعه است. البته افزایش قیمت نفت می‌تواند با گران‌تر کردن مواردی همچون سوخت خودرو، حمل‌ونقل و مواد غذایی، بر اقتصاد تاثیر بگذارد.

اگر نرخ تورم (یعنی سرعت رشد قیمت‌ها) شتاب بگیرد، در آن صورت احتمال این که بانک‌های مرکزی در ماه‌های پیشِ رو اقدام به کاهش نرخ بهره کنند، کمتر خواهد شد.

در بریتانیا، شاخص فوتسی ۱۰۰ (FTSE 100) حدود ۲/۶ درصد کاهش یافت. شاخص دکس (Dax) آلمان ۳/۶ درصد افت کرد، در حالی که شاخص کک ۴۰ (CAC-40) فرانسه نیز ۲/۹ درصد سقوط کرد.

کشتیرانی از طریق تنگه هرمز برای اقتصاد جهانی حیاتی است و حدود ۲۰ درصد از نفت و گاز جهان از این آبراه عبور می‌کند. اما پس از حمله به چندین شناور در روزهای اخیر، عبور و مرور دریایی در این منطقه متوقف شده است.

ابراهیم جباری، مشاور فرمانده کل سپاه پاسداران، به تلویزیون ایران گفت که کشتی‌ها «نباید به این منطقه بیایند. آن‌ها قطعا با پاسخ جدی ما روبرو خواهند شد.»

این درگیری علاوه بر بالا بردن قیمت‌ها در بازارهای جهانی انرژی، باعث افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل نفت نیز شده است.

بر اساس داده‌های گروه بورس اوراق بهادار لندن، هزینه اجاره یک ابرنفتکش برای انتقال نفت از خاورمیانه به چین، روز دوشنبه به رقم بی‌سابقه بیش از ۴۰۰ هزار دلار در روز رسید که تقریبا دو برابر هزینه هفته گذشته است.

سانه ماندرز، رئیس پلتفرم فناوری لجستیک «فلکس‌پورت»، به بی‌بی‌سی گفت که تنگه هرمز «در عمل بسته شده است.»

او اعتقاد دارد که این وضعیت تا حدودی به دلیل عدم تمایل شرکت‌های حمل‌ونقل برای پذیرش ریسک است، اما دلیل دیگر آن «عدم تمایل شرکت‌های بیمه به پوشش دادن این ریسک» است

سانه ماندرز همچنین گفت که شرکت‌های حمل‌ونقل احتمالا به دلیل پیش‌بینی افزایش قیمت سوخت، شروع به افزایش نرخ‌های حمل‌ونقل «برای تمامی محموله‌های دریایی در سراسر جهان» خواهند کرد.

دونالد ترامپ با نگرانی‌هایی روبرو است که نشان می‌دهد درگیری در خاورمیانه می‌تواند هزینه‌های زندگی را افزایش دهد.

سینیواسان بالاکریشنان، از شرکت تحقیقات ریسک «اوالون اینتلیجنس»، می‌گوید که اگر اختلال در محموله‌های دریایی طولانی شود، قیمت نفت خام ممکن است از بشکه‌ای ۱۰۰ دلار عبور کند. او پیش‌بینی کرد که اگر قیمت در این سطح باقی بماند، قیمت بنزین در آمریکا می‌تواند تا ۲۵ سنت در هر گالن افزایش یابد.

مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، گفت که واشینگتن روز سه‌شنبه برنامه‌های خود را برای مقابله با افزایش قیمت انرژی اعلام خواهد کرد: «ما می‌دانستیم که ورود [به این درگیری] چنین پیامدهایی خواهد داشت. در ادامه متوجه خواهید شد که ما مراحل مختلفی را برای تعدیل این اثرات اجرا می‌کنیم.»

به گفته آلاسدیر لاک، رئیس «موتور فیول گروپ» (بزرگترین اپراتور مستقل جایگاه‌های سوخت در بریتانیا)، در صورت بالا ماندن قیمت نفت، بریتانیا نیز احتمالا شاهد افزایش قیمت سوخت خواهد بود.

او گفت: «با بالا رفتن قیمت نفت، این موضوع به‌ناچار در زمان مقتضی منجر به افزایش قیمت‌ها در پمپ‌بنزین‌ها خواهد شد. این که قیمت سوخت تا چه حد بالا برود، بستگی به این دارد که قیمت نفت تا چه زمانی و تا چه سطحی بالا باقی بماند.»

در آسیا، شاخص نیکی ژاپن با ۳/۳ درصد کاهش بسته شد و در این میان، سهام شرکت‌های وابسته به صادرات مانند تویوتا، پاناسونیک و سونی در زمره بیشترین آسیب‌دیدگان بودند.

شاخص هانگ‌سنگ در هنگ‌کنگ و شاخص ترکیبی شانگهای در چین قاره‌ای نیز با افت روبرو شدند. شاخص کاسپی در کره جنوبی که روز دوشنبه به دلیل تعطیلات رسمی بسته بود، بیش از ۷ درصد سقوط کرد.