ایران، اسرائیل و کشورهای منطقه چگونه پوشش اخبار جنگ را محدود می‌کنند؟

کشورهایی که مستقیما تحت تاثیر جنگ با ایران قرار گرفته‌اند، مجموعه‌ای از تدابیر را برای محدود کردن خبررسانی درباره عملیات‌های نظامی و پیامدهای حملات دشمن به کار گرفته‌اند.

در ایران، که محیط رسانه‌ای آن پیش‌تر نیز به شدت تحت کنترل بوده، اکنون همزمان با محدودیت‌های گزارش‌دهی در زمان جنگ، اینترنت تقریبا به طور کامل قطع شده است؛ اقدامی که به نظر می‌رسد دولت با هدف القای این روایت انجام می‌دهد که در حال اجرای یک عملیات موفق است.

در اسرائیل، آنچه بیش از همه به چشم می‌آید، نبود تصاویر یا ویدیوهایی از محل اصابت موشک‌ها و پهپادهای ایران و حزب‌الله لبنان است.

چند کشور حوزه خلیج فارس نیز هشدار داده‌اند که انتشار اطلاعاتی که به «منافع ملی» آسیب بزند می‌تواند پیامدهای قانونی داشته باشد. گزارش‌هایی نیز از بازداشت افراد در این ارتباط منتشر شده است.

ایران

قطع ارتباطات اینترنتی به بخشی تکرارشونده از الگوی مدیریت بحران در ایران تبدیل شده است.

وقتی جنگ اسرائیل و آمریکا با ایران آغاز شد، دسترسی به اینترنت در ایران تقریبا همزمان با انتشار نخستین گزارش‌ها از حملات مسدود شد و تقریبا همه رسانه‌های داخلی و وب‌سایت‌های رسمی از دسترس خارج شدند. در ژانویه نیز در پی سرکوب اعتراض‌ها، قطع تقریبا کامل اینترنت حدود سه هفته ادامه داشت.

مقام‌های ایرانی معمولا قطع اینترنت را اقدامی اضطراری برای حفظ امنیت توصیف می‌کنند، اما به نظر می‌رسد انگیزه‌های گسترده‌تری نیز در کار باشد: از حفاظت از زیرساخت‌های دیجیتال در برابر حملات سایبری گرفته تا کنترل روایت‌ها، جلوگیری از ناآرامی‌ها و مقابله با «جنگ اطلاعاتی».

مقام‌های جمهوری اسلامی عمدتا خود اینترنت را «میدان نبرد» توصیف می‌کنند. آن‌ها ایرانیان خارج از کشور، دولت‌های خارجی و گروه‌های مخالف را متهم می‌کنند که کارزارهای هماهنگ آنلاین برای تضعیف حکومت به راه انداخته‌اند.

برای بسیاری از ایرانیان، اینترنت یکی از معدود راه‌های دسترسی به گزارش‌های رسانه‌های خارجی یا تحلیل‌های مستقل بوده است. اختلال در دسترسی به اینترنت با هدف جلوگیری از انتشار چنین محتوایی انجام می‌شود، به ویژه تصاویر یا اظهارنظرهایی که با روایت رسمی در تضاد است. این اقدام همچنین کار رسانه‌های مستقر در خارج از ایران را که به روزنامه‌نگاری شهروندی متکی هستند دشوارتر می‌کند.

حکومت ایران به شهروندان هشدار داده است که تصاویر حملات را برای رسانه‌هایی که آن‌ها را «دشمن» می‌نامد ارسال نکنند و تهدید کرده است افرادی را که چنین کاری انجام دهند تحت پیگرد قرار خواهد داد.

سازمان گزارشگران بدون مرز به نقل از روزنامه‌نگاران محلی گزارش داده است که محدودیت‌ها بر فعالیت خبرنگاران پس از مرگ علی خامنه‌ای افزایش یافته است. به گفته این سازمان، روزنامه‌نگاران مستقل از دسترسی به محل حملات منع شده‌اند و دسترسی به اینترنت نیز عموما تنها در اختیار خبرنگاران نزدیک به حکومت قرار گرفته است.

اسرائیل

اسرائیل برای کنترل اطلاعات در زمان جنگ از نظامی چندلایه شامل سانسور نظامی، محدودیت‌های قانونی و محدود کردن دسترسی خبرنگاران - چه داخلی و چه خارجی - استفاده می‌کند.

تمام خبرنگاران میدانی موظف‌اند اگر مطالبشان به مسائل امنیت ملی مربوط می‌شود، آن را برای بررسی به سانسورچی نظامی ارائه دهند. گزارش‌ها درباره کشته شدن نیروهای نظامی نیز ممکن است با تاخیر در رسانه‌های داخلی منتشر شود و اغلب با عبارت «اجازه انتشار داده شد» همراه است.

آنچه بیش از همه به چشم می‌آید نبود تصاویر یا ویدیوهایی از محل اصابت حملات موشکی و پهپادی ایران است. همچنین پخش تصاویر یا فیلم‌هایی از تاسیسات حساس نظامی - از جمله محل استقرار سامانه‌های رهگیر موشکی - ممنوع است.

اسرائیل سال گذشته مقررات گسترده تازه‌ای برای فعالیت خبرنگاران خارجی وضع کرد که بر اساس آن خبرنگاران بین‌المللی برای پخش گزارش از مناطق جنگی باید پیشاپیش تاییدیه کتبی ارتش را دریافت کنند.

در جنگ ۱۲ روزه اسرائیل و ایران در ژوئن ۲۰۲۵ نیز خبرنگاران فلسطینی، اسرائیلی و خارجی از افزایش موارد دخالت پلیس و حتی شهروندان در کار رسانه‌ها خبر دادند.

مقام‌های اسرائیلی بارها به دلیل اجازه ندادن به خبرنگاران خارجی برای فعالیت آزادانه در مناطق جنگی مانند غزه مورد انتقاد قرار گرفته‌اند. تورهای محدودی که ارتش با همراهی نظامیان برای خبرنگاران ترتیب می‌دهد نیز به دلیل ارائه نکردن تصویر کامل از وضعیت میدانی مورد انتقاد بوده است.

کشورهای حوزه خلیج فارس

در حالی که پادشاهی‌های حوزه خلیج فارس با موج بی‌سابقه‌ای از حملات پهپادی و موشکی ایران روبه‌رو هستند، مقررات مربوط به گزارش‌های رسانه‌ای و همچنین انتشار مطالب در شبکه‌های اجتماعی را سخت‌تر کرده‌اند. این محدودیت‌ها شامل ممنوعیت انتشار تصاویر یا ویدیوهایی از محل اصابت حملات ایران نیز می‌شود.

حمد سیف الشمسی، دادستان کل امارات متحده عربی، در ۶ مارس نسبت به انتشار تصاویر یا ویدیوهای مربوط به حملات ایران به امارات - از جمله تصاویر تولیدشده با هوش مصنوعی - هشدار داد و گفت چنین محتوایی می‌تواند «باعث ایجاد هراس عمومی» شود. او افزود که نقض این مقررات می‌تواند به پیگرد قضایی منجر شود.

بر اساس گزارش کمیته حفاظت از روزنامه‌نگاران، امارات همچنین دسترسی به چند حساب کاربری در شبکه اجتماعی ایکس را مسدود کرده است؛ از جمله حساب شبکه العربیه متعلق به عربستان.

وزارت کشور قطر هم در ۹ مارس اعلام کرد بیش از ۳۰۰ نفر از ملیت‌های مختلف را به اتهام «فیلم‌برداری، انتشار و پخش اطلاعات گمراه‌کننده» بازداشت کرده است.

این وزارتخانه همچنین درباره فیلم‌برداری یا انتشار «شایعات» مرتبط با جنگ در شبکه‌های اجتماعی هشدار داده است.

در کویت نیز مقام‌ها سه نفر را به اتهام «انتشار اخبار جعلی» بازداشت کرده‌اند؛ اتهامی که ظاهرا به همرسان کردن ویدیویی مربوط می‌شود که گفته می‌شود کشور را «به سخره گرفته» است. وزارت کشور کویت هشدار داده است که انتشار محتوایی که «به منافع دولت آسیب بزند» می‌تواند پیامدهای قانونی داشته باشد.

مقام‌های بحرین نیز اعلام کرده‌اند انتشار تصاویر از «مراکز و تاسیسات حیاتی» در شبکه‌های اجتماعی - که ممکن است از سوی تهران مورد استفاده قرار گیرد - به منزله «خیانت به کشور» تلقی خواهد شد.

در عین حال، رسانه‌های منطقه همچنان تمایل دارند تاثیر حملات بر کشورهای خلیج فارس را کم‌اهمیت جلوه دهند و بسیاری از چهره‌های پرمخاطب در دوبی و عربستان سعودی تلاش کرده‌اند تصویری امن و باثبات از منطقه ارائه دهند.