سربازگیری در تاجیکستان: به هر قیمتی برنامه باید اجرا شود

در تاجیکستان از آغاز و انجام کارزار سربازگیری نمی‌توان بی‌خبر ماند.

اخیرا، هنگامی که من در خودروی شب‌هنگام از غرم به دوشنبه برمیگشتم، ماشین ما را چند خودرو پلیس و نظامیها به محاصره گرفتند.

یکی از افسران بدون معرفی خود و گستاخانه به بازرسی خودرو ما شروع کرد. چون دید که در ماشین هیچ جوان سن خدمت سربازی نیست، او حتی نومیدی خود را هم پنهان نداشت.

این امر کمی غیرعادی به نظر می‌رسید، چون معمولا بازداشت گروهی جوانان برای فرستادن به خدمت سربازی در نزدیکی بازارها، محلات پُرجمعیت شهر، دانشگاهها، کافه های اینترنتی، فرودگاه و ایستگاههای قطار صورت می‌گیرد.

پدیده‌ای سراسری

مدافعان حقوق بشر همواره از دولت تاجیکستان خواسته‌اند که از بازداشتهای گروهی جوانان در کشور در موسم سربازگیری که به امری معمولی در سالهای اخیر تبدیل شده، پرهیز کند.

به گفته مدافعان حقوق بشر، شمار قابل ملاحظه‌ای از نوسربازان به صورت غیرقانونی به ارتش برده شده‌اند، زیرا بیشتر آنها را مأموران دولتی در خیابان دستگیر کرده‌اند.

حقوقدانها می‌گویند که بازداشتهای گروهی برای ملحق کردن جوانان به ارتش اخیرا به امری اصولی و گسترده در کشور تبدیل شده است.

دلبر صمداوا، یک مدافع حقوق بشر محلی، می‌گوید: "دست کم 40 درصد نوسربازان به صورت غیرقانونی به ارتش برده می‌شوند. اکثر آنها در این باره به صورت آشکار حرف نمی‌زنند، زیرا از خشونت از سوی افسران و سربازان مهتر، یا به اصطلاح "ددها"، بیم دارند.

وزارت دفاع تاجیکستان می‌گوید که از آغاز موسم سربازگیری تا کنون 62 درصد از برنامه جلب جوانان به خدمت نظامی اجرا شده است.

با این حال، نظامیان وجود موارد جلب غیرقانونی به ارتش را اعتراف کرده و می‌گویند که بازداشتهای گروهی جوانان در خیابانها "چاره‌ای ناگزیر" برای اجرای برنامه سربازگیری است.

'از جشن عروسی به سربازی'

وزارت دفاع تاجیکستان به طور منظم با کمبود نوسربازان در ارتش روبروست.

مقامات نظامی این امر را به مهاجرت عمومی مربوط می‌دانند، زیرا اکثر جوانان پس از فارغ شدن از مکتبها برای جستجوی کار به کشورهای خارجی می‌روند.

اما مدافعان حقوق بشر معتقدند که مهاجرت تنها سبب سرپیچی جوانان از خدمت سربازی نیست. قلدوری یا مهترسالاری هم موجب هراس جوانان از خدمت است.

پیوندان بسیاری از جوانان تلاش می‌کنند راههایی برای آزادی آنها از خدمت سربازی پیدا کنند. آنها را به کشورهای خارجی می‌فرستند که تا پایان سن سربازی در آن کشورها بمانند.

دلربا صمداوا می‌گوید: "جوانان و والدان آنها را بیشتر شرایط زندگی در ارتش، کیفیت بد غذا و لباس سربازان نگران می‌کند. اکثر آنها در فصل زمستان سرما می‌خورند."

حقوقدانها در باره موارد مختلف سربازگیری غیرقانونی خبر داده‌اند.

فیضی نسا واحداوا، حقوقدان سرشناس، به بخش روسی بی بی سی گفت: "در موسم سربازگیری سال گذشته، جوانی را در ناحیه غانچی شب‌هنگام از بسترش گرفته، به کمیسیریای نظامی بردند."

او می‌فزاید: "در اسفره جوانی را در مراسم عروسی از کنار عروسش گرفتند. عروسش در خانه ماند و خودش را مستقیم به کمیسیریای نظامی ناحیه بردند."

اوایل سال جاری دادستانی نظامی ولایت ختلان برای به طور غیرقانونی و اجبارا بردن 23 دانش‌آموز مکتب به ارتش پرونده جنایی باز کرد. آنها را یک ماه پیش از پایان تحصیل به خدمت برده و وعده کرده بودند که گواهینامه‌های فارغ‌التحصیلی را بعد از خدمت خواهند گرفت.

این واقعه در بهار سال جاری در ناحیه شهرتوس رخ داد. والدان آنها در این باره به دادستانی نظامی شکایت بردند. با این وجود، به گفته منابع وزارت دفاع، این دانش‌آموزان تا حال در صفوف ارتش باقی مانده‌اند.

'همه پیش قانون برابرند'

فیضی نسا واحداوا می‌گوید: "معمولا اعضای کمیسیون سربازگیری وضع سلامت جوانان را معاینه نمی‌کنند. پزشکان این قانون‌شکنیها را نادیده می‌گیرند، چون برای آنها اجرای برنامه مهمتر است. به همین خاطر در ارتش تاجیکستان بیماران زیادند."

دلربا صمداوا می‌فزاید: "در ارتش تاجیکستان معمولا فرزندان از خانواده‌های کمبضاعت ادای خدمت می‌کنند. فرزند هیچ منصبداری را نمی‌توان آنجا پیدا کرد."

مقامهای ارتش می‌گویند که مسئولیت سربازگیری به دوش حکومتهای محلیست. فریدون محمدعلی یف، سخنگوی وزارت دفاع تاجیکستان، می‌گوید: "ما برای انجام تدابیر سربازگیری و چگونگی آن مسئول نیستیم. این مسئولیت کاملا به دوش مقامات محلیست."

او افزود: "در کشور ما همه در پیش قانون برابرند. هم فرزندان مقامات و هم فرزندان افراد عادی، همه باید در ارتش خدمت کنند. مطمئنم، برنامه سربازگیری در موسم کنونی به طور کامل اجرا می‌شود."

'حتی شنیدن نخواستند'

موسم سربازگیری در تاجیکستان با شکوه و شهامتی خاصه آغاز می‌شود. تلویزیونهای دولتی برنامه‌های وطن‌دوستانه نمایش می‌دهند.

در این برنامه‌ها جوانان و والدان خوشبخت آنها را می‌بینیم که فرزندان داوطلب خود را به ارتش، برای خدمت وطن، گسیل می‌کنند. همچنین، یگانهای نظامی را نشان می‌دهند که از شرایط خوبی برخوردارند و به سربازان در آن جا غذای فراوانی می‌دهند.

با این همه، بسیاری از والدان تلاش می‌کنند برای فرزندان خود در باره وضع بد سلامتشان اسناد پزشکی دریافت کنند، تا ثابت نمایند که آنها توان خدمت سربازی را ندارند. برخی هم سعی می‌کنند فرزندانشان را برای جستجوی کار به کشورهای خارجی بفرستند.

آزاده شاکراوا، یک ساکن ناحیه رشت، می‌گوید: "میخواستم پسرم را بعد از ختم دانشگاه به روسیه فرستم، اما دیر کردم. او را، وقتی که بیرون می‌رفت، از نزد دروازه گرفتند."

او می‌فزاید: "هر گاه که پسرم امکان یافته، به ما زنگ می‌زند، از سردی و کار سنگین شکایت می‌کند و می‌خواهد که ما به کمیسیریای نظامی سند بریم و ثابت کنیم که او توان خدمت در ارتش را ندارد."

پسر تاجی نسا، یک ساکن دیگر ناحیه رشت را، به اداره شورای دهات "برای امضای سندی" دعوت کردند و از آنجا مستقیما به ارتش بردند.

او می‌گوید: "شوهرم تازه فوت کرد، پسرم تنها نان آور خانه بود. در شورای ده کسی به حرفم گوش نداد، برعکس تهدیدم کردند که ساکت باشم. به حرف کمبغل (کمبضاعت)کی گوش می‌کند!؟ در دروستا ما فقط آنهایی را به ارتش بردند که نه پول دارند و نه خویش و تبار بانفوذ."

بر اساس قانون در باره خدمت سربازی، مردان از 18 تا 27 ساله موظفند در ارتش تاجیکستان خدمت کنند. موسم کنونی سربازگیری از اول اکتبر تا آخر نوامبر ادامه‌ خواهد داشت.