از قذافی تا خامنه‌ای؛ پوتین بعد از سقوط متحدانش، چه می‌گوید و چه نمی‌گوید

اتفاقی رخ داده که ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، نمی‌خواست درباره‌اش صحبت کند.

روز ۲۸ فوریه، علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، در حملات اسرائیل و آمریکا کشته شد. روز بعد، آقای پوتین این اقدام را «ترور» و «نقض بی‌شرمانه همه هنجارهای اخلاق انسانی و حقوق بین‌الملل» توصیف کرد.

اما او نگفت چه کسی این کار را انجام داده است. در پیام تسلیت او به مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، نه از آمریکا نامی برده شد و نه از اسرائیل.

ژانویه ۲۰۲۵ روسیه و ایران توافق مشارکت راهبردی امضا کردند، اما این توافق مسکو را ملزم به ارائه کمک نظامی نمی‌کند.

در ژوئن ۲۰۲۵، زمانی که آمریکا زیرساخت‌های هسته‌ای ایران را بمباران کرد، آقای پوتین آن را «تجاوزی کاملا بی‌دلیل علیه ایران» خواند که «هیچ پایه و توجیهی ندارد»، اما باز هم نامی از ایالات متحده نبرد.

وقتی از او سوال شد اگر آمریکا و اسرائیل علی خامنه‌ای را بکشند چه خواهد شد، پوتین پاسخ داد: «حتی نمی‌خواهم درباره این موضوع صحبت کنم.»

بخش مانیتورینگ بی‌بی‌سی با بررسی متن‌های منتشرشده از کرملین و رسانه‌های دولتی روسیه، اظهارات عمومی پوتین را در پی سقوط پنج متحد مسکو بین سال‌های ۲۰۱۱ تا ۲۰۲۶ بازبینی کرده است. در حالی که ولادیمیر پوتین در موارد پیشین از عاملان و روش‌ها نام می‌برد، اما در موارد اخیر کمتر سخن گفته یا اصلا سکوت اختیار کرده است.

قذافی و یانوکوویچ؛ مشخص و شخصی

پس از کشته شدن معمر قذافی در لیبی در اکتبر ۲۰۱۱، آقای پوتین با جزئیات سخن گفت.

او به «پهپادهای آمریکایی» اشاره کرد که کاروان قذافی را هدف قرار دادند و از «نیروهای ویژه خارجی که اصلا نباید آنجا می‌بودند» سخن گفت. او این قتل را نابودی «بدون محاکمه یا تحقیق» توصیف کرد و قطعنامه مداخله سازمان ملل را «فراخوانی قرون وسطایی برای جنگ صلیبی» نامید.

آقای پوتین پس از برکناری ویکتور یانوکوویچ از ریاست‌جمهوری اوکراین در فوریه ۲۰۱۴ نیز به همان اندازه صریح بود.

او در یک کنفرانس خبری در ۴ مارس ۲۰۱۴ نام وزیران خارجه لهستان، آلمان و فرانسه را برد که توافق میان دولت و مخالفان را تضمین کرده بودند. او همچنین آشکارا اعلام کرد که در فرار آقای یانوکوویچ به شبه‌جزیره کریمه کمک کرده است.

در سال‌های بعد، ولادیمیر پوتین بارها آمریکا را متهم کرد که آنچه او «کودتا» در اوکراین می‌نامد را سازماندهی کرده و «به شکلی خام و گستاخانه» روسیه را فریب داده است.

اسد؛ اقدام بدون سخن

وقتی حکومت بشار اسد در اوایل دسامبر ۲۰۲۴ فروپاشید، روسیه او را به مسکو منتقل کرد، اما واکنش علنی آقای پوتین نه محکومیتی در بر داشت و نه نامی از عاملان.

نزدیک به دو هفته پس از ورود بشار اسد، ولادیمیر پوتین به خبرنگاران گفت از زمان ورود رئیس‌جمهور سابق سوریه هنوز با او دیدار نکرده است. او همچنین مدعی شد «تحولات اخیر در سوریه به معنای شکست روسیه نیست». سیزده ماه بعد، پوتین در حال تبریک گفتن به احمد شرع، رئیس‌جمهور جدید سوریه، به دلیل بازگرداندن تمامیت ارضی کشور بود.

مادورو؛ نه اقدام، نه سخن

در ژانویه ۲۰۲۶، زمانی که نیروهای آمریکایی نیکلاس مادورو، رئیس‌جمهور ونزوئلا، را دستگیر و به آمریکا منتقل کردند، آقای پوتین هیچ اظهار نظری به صورت عمومی نکرد.

محکومیت‌ها از سوی دمیتری مدودف، معاون رئیس شورای امنیت روسیه، واسیلی نبنزیا، نماینده روسیه در سازمان ملل، ماریا زاخارووا، سخنگوی وزارت خارجه، و چندین نماینده پارلمان مطرح شد.

اما از سوی کرملین اظهار نظری منتشر نشد.

خامنه‌ای؛ کشتن بدون نام بردن از عامل آن

برخلاف بازداشت نیکلاس مادورو، کشته شدن علی خامنه‌ای با واکنش کرملین همراه بود، هرچند آقای پوتین از نام بردن عاملان آن خودداری کرد.

این موضوع ممکن است بازتاب‌دهنده چیزی باشد که الکساندر بائونوف، پژوهشگر ارشد مرکز کارنگی برلین، آن را سیستم «زبان‌های سیاسی چندگانه روسیه» می‌نامد: وزارت امور خارجه مامور به کارگیری ادبیات ضدآمریکایی است، در حالی که کرملین خط مشی مجزایی را در قبال دونالد ترامپ دنبال می‌کند.

بائونوف همچنین می‌گوید بیانیه ولادیمیر پوتین درباره علی خامنه‌ای حتی از اظهار نظرهای غیر رسمی او پس از کشته شدن قاسم سلیمانی، فرمانده سابق نیروی قدس سپاه پاسداران در حمله آمریکا در سال ۲۰۲۰ نیز ضعیف‌تر بود. او در آن زمان گفته بود: «آن‌ها رفتند و یک ژنرال ایرانی را کشتند، کاملا عقلشان را از دست داده‌اند.»

با این حال حتی در آن زمان نیز آقای پوتین نامی از دونالد ترامپ نبرد.

یکاترینا کوتریکادزه، روزنامه‌نگار در تبعید، می‌گوید ولادیمیر پوتین در موقعیتی دشوار قرار گرفته است: او نمی‌تواند مانند گذشته آشکارا به آمریکا حمله کند، اما سکوت نیز نشانه ضعف به نظر می‌رسد.

او گفت: « دوستان نزدیکش یکی پس از دیگری سقوط می‌کنند که ضربه‌هایی دردناک برای پوتین محسوب می‌شود. اما او نمی‌تواند پاسخ بدهد، چون کرملین هنوز امیدوار است با چهل و هفتمین رئیس‌جمهور آمریکا همکاری اقتصادی داشته باشد.»

الکساندر موروزوف، تحلیلگر سیاسی، با اشاره به واکنش «محتاطانه» کرملین می‌گوید جنگ ایران «ماهیت کهنه و منسوخ روش‌های جنگی مورد استفاده پوتین را نشان داد و کرملین را در موقعیتی دشوار قرار داد».

یکی از دلایل در پیش گرفتن لحن محتاطانه از سوی آقای پوتین ممکن است این باشد که او از نظر شخصی نیز در برابر اقدامات آقای ترامپ احساس خطر می‌کند.

به گفته سرگی شلین، تحلیلگر سیاسی، رئیس‌جمهور روسیه «اکنون با نگاهی متفاوت به ترامپ می‌نگرد» و با توجه به بدگمانی ذاتی‌اش، «با ترسی رو به افزایش» به این وضعیت نگاه می‌کند.

سال ۲۰۱۱، جان مک‌کین، سناتور آمریکایی، گفته بود ولادیمیر پوتین ممکن است «سرنوشتی مشابه قذافی» پیدا کند. آقای پوتین در پاسخ، سلامت روانی او را زیر سوال برد.

چنین سخنانی دیگر از سوی آمریکا مطرح نمی‌شود. اما واکنش‌های پوتین از متهم کردن مستقیم، به جایی رسیده است که دیگر حتی نام کسی را هم به میان نمی‌آورد.