ونزوئلا از «متحد راهبردی» ایران به «شریک» آمریکا تغییر جهت می‌دهد

واکنش محتاطانه و نسبتاً کم‌سروصدای دولت کنونی ونزوئلا به حملات ۲۸ فوریه آمریکا و اسرائیل علیه ایران نشان می‌دهد که دولت دلسی رودریگز، رئیس‌جمهور موقت این کشور، تا چه اندازه این تولیدکننده نفت در آمریکای جنوبی را از «ائتلاف راهبردی» پیشین خود با تهران دور کرده است. این اتحاد در دوران رهبری نیکلاس مادورو بارها مورد تأکید قرار گرفته بود؛ مادورو در ۳ ژانویه در کاراکاس توسط نیروهای آمریکایی دستگیر شد.

فاصله گرفتن کاراکاس از اتحاد با تهران

شماری از اعضای ارشد دولت رودریگز در ۳ مارس در اظهاراتی علنی، به‌جای تکرار مواضع ضدآمریکایی و حامی ایران که در دوران حکومت نیکلاس مادورو بارها مطرح می‌شد، بر «همکاری» و «احترام متقابل» میان ونزوئلا و ایالات متحده تأکید کردند.

با این حال، در حالی که دولت رودریگز از اظهار نظر مستقیم درباره رویدادهای مربوط به ایران پرهیز کرده، برخی رسانه‌های طرفدار دولت در ونزوئلا همچنان مواضعی نزدیک به خط حامی ایران که در دوران مادورو دنبال می‌شد، بازتاب می‌دهند.

پیش‌تر، زمانی که اسرائیل و دولت دونالد ترامپ در ژوئن ۲۰۲۵ به تأسیسات هسته‌ای ایران حمله کردند، دولت ونزوئلا به رهبری مادورو به سرعت این حملات را به‌شدت محکوم کرده و آن‌ها را «اقدامی غیرقانونی، غیرقابل توجیه و بسیار خطرناک از تجاوز» توصیف کرده بود. در همان زمان، کاراکاس «قاطع‌ترین همبستگی خود با آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران» را اعلام کرد.

اما هشت ماه بعد، در شرایطی که مادورو در زندانی در نیویورک به سر می‌برد و پس از مداخله آمریکا معاون پیشین او، دلسی رودریگز، به عنوان رئیس‌جمهور موقت جایگزین شده است، واکنش دولت ونزوئلا به تازه‌ترین حملات نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران به‌طور محسوسی متفاوت بوده و به‌وضوح از تمرکز بر مواضع ضدآمریکایی پرهیز کرده است.

محکومیتی اولیه و محتاطانه از استفاده از «راهکار نظامی» علیه ایران که در ۲۸ فوریه توسط ایوان گیل، وزیر امور خارجه ونزوئلا، در شبکه اجتماعی ایکس منتشر شده بود، بعداً بدون ارائه توضیح حذف شد. به جای تماس با مقام‌های ایرانی برای اعلام حمایت و همبستگی، دلسی رودریگز اعلام کرد که با شیخ تمیم بن حمد آل ثانی، امیر قطر، تماس گرفته است؛ کشوری که پس از حملات آمریکا و اسرائیل به ایران با حملات متقابل ایران روبرو بوده است.

دلسی رودریگز در گزارشی از این تماس که در شبکه‌های ایکس و تلگرام منتشر شد، هیچ اشاره مستقیمی به ایران، آمریکا یا اسرائیل نکرد. او گفت که به امیر قطر «همبستگی ونزوئلا را در قبال وضعیت وخیم بی‌ثباتی و خشونت در خاورمیانه که کل منطقه را در آستانه تشدید خطرناک جنگ قرار داده است» منتقل کرده است. رئیس‌جمهور موقت ونزوئلا همچنین بابت «از دست رفتن جان غیرنظامیان در سراسر منطقه» ابراز تاسف کرد.

دیگر اعضای ارشد دولت خانم رودریگز نیز در ۳ مارس اظهاراتی بیان کردند که در آن، برخلاف مواضع تند ضدآمریکایی و حامی ایران در دوران مادورو، بر «همکاری» و «احترام متقابل» میان ونزوئلا و ایالات متحده تأکید شد. این اظهارات تنها دو ماه پس از مداخله نظامی ۳ ژانویه مطرح شد؛ عملیاتی که به دستگیری مادورو و همسرش به اتهام قاچاق مواد مخدر انجامید.

پس از این عملیات که دولت ایران آن را «آدم‌ربایی» توصیف کرده بود، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، در مصاحبه‌هایی اعلام کرد که دولت ترامپ قصد دارد فشار بر ونزوئلا را حفظ کند تا این کشور «دیگر در نیمکره غربی به حزب‌الله و ایران نزدیک نشود».

از آن زمان، مقام‌های ارشد امنیتی آمریکا برای گفت‌وگو با دولت رودریگز به ونزوئلا سفر کرده‌اند؛ از جمله جان رتکلیف، رئیس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا)، در ۱۵ ژانویه و ژنرال فرانسیس ال. دوناوان، فرمانده فرماندهی جنوبی ایالات متحده، در ۱۸ فوریه. آقای دوناوان در این سفر با جوزف ام. هیومایر، دستیار موقت وزیر دفاع آمریکا در امور دفاع از سرزمین و قاره آمریکا، همراه بود؛ کسی که پیش‌تر در مطالعات و گزارش‌های خود بارها درباره روابط ایران با دولت چپ‌گرای مادورو هشدار داده بود.

مقام‌های ونزوئلا بر روابط بهبود‌یافته با آمریکا تاکید می‌کنند

یکی از مقام‌های ارشد دولت ونزوئلا که بر روابط دوستانه با آمریکا تأکید کرد، خورخه رودریگز، برادر دلسی رودریگز و رئیس مجلس ملی ونزوئلا، بود.

او در ۳ مارس در حساب کاربری خود در ایکس مصاحبه‌ای رسانه‌ای را منتشر کرد که در آن از او درباره موضع ونزوئلا در تنش‌های بین‌المللی کنونی و نیز درباره «بازترکیب» اتحادهای این کشور پرسیده شده بود. آقای رودریگز در پاسخ گفت که از زمان آنچه «لکه ۳ ژانویه» نامید، اشاره به بازداشت مادورو «روابطی مبتنی بر احترام» میان ونزوئلا و ایالات متحده برقرار شده است.

او همچنین بر هویت ونزوئلا به عنوان کشوری «در قاره آمریکا» تأکید کرد و افزود: «روابط ما باید در درجه نخست به سوی همسایگانمان باشد، زیرا همسایگان ما حوزه اصلی نفوذ ما هستند.»

به نظر می‌رسد این اظهارات بازتاب تغییر رویکرد در سیاست خارجی ونزوئلا در مقایسه با دوران مادورو باشد؛ دولتی که بارها از «ائتلاف‌های راهبردی» خود با ایران و همچنین روسیه و چین سخن گفته بود. خورخه رودریگز در سخنان خود هیچ اشاره‌ای به ایران نکرد و در عین حال گفت ونزوئلا امیدوار است همکاری‌های انرژی که اخیراً با آمریکا از سر گرفته شده، بیش از پیش گسترش یابد.

ولادیمیر پادرینو لوپز، وزیر دفاع ونزوئلا، نیز در ۳ مارس در پیامی در شبکه‌های اجتماعی بر بهبود روابط میان واشینگتن و کاراکاس تأکید کرد و اشاره مستقیمی به درگیری‌های مرتبط با ایران نداشت.

او در بیانیه‌ای در اینستاگرام نوشت: «ونزوئلا مرحله تازه‌ای از مبارزه را آغاز کرده است که با دیپلماسی با ایالات متحده مشخص می‌شود و در آن مسیرهای همکاری و صلح گشوده می‌شود.»

این در حالی است که در ژانویه ۲۰۲۰، پس از کشته شدن قاسم سلیمانی، فرمانده ارشد نظامی ایران، در حمله‌ای در بغداد که به دستور دونالد ترامپ انجام شد، وزیر دفاع ونزوئلا شخصاً به سفارت ایران در کاراکاس رفت تا تسلیت بگوید.

با وجود پرهیز از انتقاد مستقیم از اقدامات آمریکا در ایران، پادرینو لوپز و همچنین دلسی و خورخه رودریگز بار دیگر از دولت ترامپ خواستند تحریم‌های باقی‌مانده علیه ونزوئلا را لغو کند و همچنین مادورو و همسرش را به کشور بازگرداند.

روزنامه طرفدار دولت «دیاریو وآ» به نقل از دلسی رودریگز نوشت: «در جهانی که در آن خشونت و جنگ در حال گسترش است، ونزوئلا می‌تواند این پیام را منتقل کند که دیپلماسی رودررو تنها چیزی است که به فرزندان، مردان و زنان ما کمک می‌کند.»

رودریگز همچنین با اشاره به اینکه دونالد ترامپ دولت تحت رهبری او را «شریک و دوست» توصیف کرده است، از دولت آمریکا خواست «تحریم‌های خود علیه ونزوئلا را لغو کند».

برخی رسانه‌های طرفدار دولت همچنان مواضع حامی ایران را بازتاب می‌دهند

با این حال، در حالی که دولت رودریگز از اظهار نظر مستقیم درباره تحولات مرتبط با ایران پرهیز کرده است، برخی رسانه‌های طرفدار دولت در ونزوئلا همچنان رویکردی نزدیک به مواضع حامی ایران که در دوران مادورو دیده می‌شد، حفظ کرده‌اند.

برای نمونه، شبکه تلویزیونی تل‌سور که در کاراکاس مستقر است، در ۳ مارس در وب‌سایت خود گزارشی با عنوان «ایران سامانه‌های دفاع موشکی تاد آمریکا را سرنگون کرد و ساختار فرماندهی نظامی‌اش را تحکیم می‌کند» منتشر کرد.

گزارش دیگری در همین رسانه با این عنوان منتشر شد: «ایران آمریکا و اسرائیل را به برنامه‌ریزی برای حمله به سفارتخانه‌ها برای مقصر جلوه دادن ایران متهم کرد.»

شبکه «لا ایگوانا تی‌وی» نیز به نظر می‌رسید این درگیری را عمدتاً از زاویه دید ایران پوشش می‌دهد و گزارش‌هایی به زبان اسپانیایی از شبکه دولتی روسیه را بازنشر می‌کرد.

یکی از گزارش‌های منتشر شده در ۳ مارس در این وب‌سایت با استناد به آر تی چنین عنوانی داشت: «چهره دیگر جنگ در ایران: تصویر ۱۶۰ قبر دختران دانش‌آموز که در بمباران آمریکا و اسرائیل کشته شدند.»

همچنین تل‌سور در ۳ مارس در حساب ایکس خود گزارشی منتشر کرد که در آن آمده بود: «دور تازه‌ای از آنچه این رسانه حملات تروریستی خواند، چندین نقطه در لبنان را هدف قرار داده است؛ از جمله مقر شبکه تلویزیونی المنار در حومه جنوبی بیروت، رادیو النور و یک ساختمان مسکونی در منطقه حاره حریک.»