مجتبی خامنهای، رهبر جدید جمهوری اسلامی کیست؟
منبع تصویر، Reuters
- نویسنده, مسعود آذر
- شغل, بیبیسی
- زمان مطالعه: ۱۰ دقیقه
خبرگزاریهای حکومتی در ایران، در ساعات اولیه روز دوشنبه، ۱۸ اسفند ۱۴۰۴، از انتخاب مجتبی خامنهای به عنوان جانشین پدرش در سمت رهبری جمهوری اسلامی خبر دادند.گمانه زنی درباره انتخاب او از روز کشته شدن علی خامنهای بالا گرفته بود. در نخستین روز از حملات آمریکا و اسرائیل به مقر رهبر جمهوری اسلامی ایران در نهم اسفندماه ۱۴۰۴، با تائید خبر کشته شدن علی خامنهای، این سوال هم مطرح شد که آیا فرزندش، مجتبی، هم در همین حمله کشته شده است یا نه.
در نهایت پس از چهار روز سکوت خبری از شروع جنگ، رسانههای ایران خبر دادند که مجتبی زنده است و مشغول «مشاوره و بررسی امور مهم کشور» است. به دنبال این خبر، اخبار غیررسمی از برگزاری مجلس خبرگان رهبری برای انتخاب رهبر بعدی منتشر شد و واکنشهای بسیار به همراه داشت. از جمله حمید رسایی، نماینده اصولگرای مجلس، در بین افرادی بود که مجتبی خامنهای را «آیتالله» خواند و غیرمستقیم نوشت: «راه خدا بیان شد خامنهای جوان شد».
در مقابل کسانی مثل محمد مهاجری، روزنامهنگار اصولگرا، عجله در انتخاب رهبر را «مشکوک و بیمنطق» دانست و از کسانی که تلاش دارند تا موضوع انتخاب رهبر جدید را با عجله دنبال کنند انتقاد کرد. در نمونه دیگر عباس آخوندی، وزیر راه و مسکن در دولت حسن روحانی، انتخاب جانشین در شرایط جنگی را «انحرافی و سم مهلک برای ایران در ایام جنگ» دانست.
حمید رسایی انتقاد و نظر کسانی مثل محمد مهاجری و عباس آخوندی را بخاطر نارضایتی از مجلس خبرگان رهبری از انتخاب مجتبی خامنهای دانست و از اعضای مجلس خواست که «در اولین فرصت به وظیفه تاریخی خود عمل کنند».
براساس خبر رسانههای ایران جلسات انتخاب رهبر تازه جمهوری اسلامی، ظاهرا غیر حضوری، یا به دلایل امنیتی با حضور نمایندگان آنها برگزار شده است. اخبار غیررسمی حکایت از این داشت که در بین چند نامزد، مجتبی خامنهای به عنوان جانشین پدرش انتخاب شده است.
خبرگزاری فارس، خبرگزاری نزدیک به سپاه پاسداران، روز سه شنبه ۱۲ اسفندماه از قول منابع مطلع از برگزاری مذاکرات مجلس خبرگان رهبری «در فضایی امن» خبر داد و تأکید کرد که «مراحل پایانی در حال انجام است و بهزودی ممکن است نتیجه انتخاب رهبر جدید اعلام شود.»
فارس تاکید کرد که ممکن است جلسه نهایی خبرگان برای انتخاب رهبر جدید جمهوری اسلامی ایران «بهصورت حضوری و بعد از مراسم خاکسپاری» علی خامنهای برگزار شود.
همزمان با گمانهزنیها درباره جلسات مجلس خبرگان رهبری، رسانههای داخل و خارج از ایران خبر دادند که ساختمان دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری در شهر قم، مورد اصابت موشکهای آمریکا و اسرائیل قرار گرفته است ولی درباره کشتهها و زخمیهای این حمله خبری منتشر نشد.
براساس قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، در نبود رهبر و تا انتخاب رسمی رهبر جدید، کشور به دست شورای موقت رهبری اداره میشود. این شورا از رئیس جمهور، رئیس قوه قضائیه و یکی از فقهای شورای نگهبان تشکیل میشود.
اکنون و پس از هشت روز از حمله آمریکا و اسرائیل به ایران مجتبی خامنهای به عنوان رهبر جمهوری اسلامی انتخاب شده است.
در این بین دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، پیشتر در واکنش به خبرهای مربوط به انتخاب مجتبی خامنهای گفته بود: «هرکس بخواهد رهبر جدید ایران باشد، در نهایت کشته خواهد شد.»
آقای ترامپ همچنین در گفتوگو با نشریه اینترنتی آکسیوس احتمال همکاری با پسر رهبرکشته شده ایران، مجتبی خامنهای ۵۶ ساله، را رد کرده و گفته بود: «آنها وقتشان را تلف میکنند. پسر خامنهای فردی ضعیف است.»
دونالد ترامپ روز یکشنبه هم گفت رهبر آینده جمهوری اسلامی «باید از ما تایید بگیرد؛ اگر نگیرد، زیاد دوام نخواهد آورد.»
منبع تصویر، ETTELEAT
مجتبی خامنهای کیست؟
علی خامنهای شش فرزند ( چهار پسر و دو دختر) دارد. مجتبی دومین فرزند خانواده است. او در ۱۷ شهریور ماه ۱۳۴۸ در شهر مشهد به دنیا آمد.
مجتبی خامنهای دبیرستان را در مدرسه مذهبی «علوی» گذارند. براساس گزارش رسانهها زمانی که ۱۷ ساله بود، چندبار در دورههای کوتاهمدت در جنگ ایران و عراق شرکت کرد و در چند عملیات هم حضور داشت.
مجتبی خامنهای در ۳۰ سالگی در سال ۱۳۷۸به شهر مذهبی قم رفت تا تحصیلات دینیاش را ادامه دهد. در فاصله زمانی پایان دبیرستان و ورود به حوزه علمیه مشخص نیست که او به چه کارهایی مشغول بوده است. احتمال میرود او در مجموعه دفتر رهبر جمهوری اسلامی ایران کار میکرده است.
نکته قابل توجه در این است که او تا پیش از ۳۰ سالگی لباس روحانی به تن نداشته است و مشخص نیست که چرا تصمیم میگیرد در چنین سن و سالی به حوزه علمیه برود. به طور معمول تحصیلات حوزه و آموزش علوم دینی از سنین نوجوانی و جوانی شروع میشود.
غلامعلی حدادعادل، پدر همسر مجتبی خامنهای، در باره مراسم خواستگاری و ازدواج دخترش در سال ۱۳۷۸ نقل قولی از علی خامنهای دارد که او به آقای حدادعادل گفته بود: «من پول ندارم خانه بخرم. خانهای اجاره کردهایم که یک طبقه، مصطفی (فرزند اول) و یک طبقه هم مجتبی زندگی میکنند... مجتبی معمم هم نیست. میخواهد قم برود و درس بخواند و روحانی شود».
قابل ذکر است که نهاد رهبری در جمهوری اسلامی ایران از قدرت اقتصادی بالایی برخوردار است و بسیاری از رسانهها از نهادهای اقتصادی زیر نظر ولی فقیه با عنوان «امپراتوری» یاد میکنند.
میزان سرمایه این مجموعهها را ۹۵ میلیارد دلار تخمین میزنند. به دلیل اینکه شفافیت مالی و نظارتی روی این مجموعههای اقتصادی وجود ندارد، به طور مستقل هم نمیتوان درباره نقش مجتبی خامنهای، به عنوان یکی از چهره های با نفوذ در دفتر علی خامنهای، در اداره این نهادها و فعالیتهای اقتصادی او صحتسنجی کرد.
در سالهای گذشته البته درباره مجتبی خامنهای و فعالیتهای اقتصادی و مالی او در کشورهای اروپایی یا سفرهایی که او به اروپا داشته است گزارشهایی منتشر شد. بیبیسی نمیتواند مستقلا درستی این گزارشها را تایید کند.
همه پسران علی خامنهای لباس روحانی به تن دارند و دارای تحصیلات مذهبی هستند و درباره زندگی شخصی آنها اطلاعات کمی وجود دارد. رسانههای ایران میگویند فرزندان علی خامنهای شغل دولتی ندارند و بیشتر به «کارهای پژوهشی در زمینه مذهبی» مشغول هستند.
نام مجتبی خامنهای در عرصه سیاست برای نخستین بار در انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۸۴ در رسانهها علنی و شنیده شد. در آن سال مهدی کروبی، یکی از نامزدههای ریاست جمهوری، در نامهای به علی خامنهای از «تقلب» در ساعات پایان رایگیری و شمارش آرا سخن گفت و اشاره کرد که «آرای مردم از مجرای قانون وزارت کشور مطلوب بعضی از مراکز قدرت و افراد ذینفوذ نيست».
او در ادامه نامه به نفوذ و نقش مجتبی خامنهای در انتخابات اشاره دارد و مینویسد که «اخباری مبنی بر حمايت فرزند محترم شما - آقا سيد مجتبی - از يکی از کانديداها منتشر شد که پس از به تواتر رسيدن اين اخبار، نگران شدم».
آقای کروبی در ادامه نوشته بود که «پس از آن هم شنيدم که يکی از بزرگان به جنابعالی گفتهاند که "آقازاده حضرتعالی از فلان شخص حمايت میکند" و شما فرمودهايد "ايشان آقاست نه آقازاده" و به هر حال مشخص شد که آن حمايتها نظر شخصی آقا مجتبی بوده است».
مهدی کروبی در ادامه هشدار میدهد که «حضرتعالی در پيام شفاهی خود برای اينجانب اعلام فرمودهايد اجازه بحرانسازی در کشور نخواهيد داد و من معتقدم بحران ناشی از دخالتهای نابجا در انتخابات، خطرناکترين بحرانی است که امروز و آينده کشور را تهديد میکند».
در آن دوره از انتخابات ریاست جمهوری محمود احمدینژاد در رقابت با نامزدهای شناخته شدهای مثل اکبر هاشمی رفسنجانی و مهدی کروبی به پیروزی رسید.
چهارسال بعد در سال ۱۳۸۸ بار دیگر نام مجتبی خامنهای در دهمین دوره انتخابات جنجالی ریاست جمهوری شنیده شد.
معترضان به نتایج اعلام شده انتخابات، به خیابان آمدند و بارها علیه مجتبی خامنهای شعار «مجتبی بمیری، رهبری را نبینی» سر دادند و او را از عوامل اصلی دخالت در انتخابات و سرکوب معترضان دانستند. از همان زمان، زمزمهها درباره جانشینی او و دخالتش در امور کشورداری شنیده شد.
مصطفی تاجزاده، معاون سیاسی وزیر کشور در دوره خاتمی، از نتیجه آن انتخابات به عنوان «کودتای انتخاباتی» یاد کرد و هفت سال زندانی شد. آقای تاجزاده گفته بود: «قوه قضائیه و دیگران نقشی در این پرونده ندارند و همه فشارهای واردشده به وی و خانوادهاش خواست مستقیم مجتبی خامنهای است».
۷ اسفند ۱۳۹۰ در حالی که دو نامزد معترض به نتیجه انتخابات ۱۳۸۸ در حصر خانگی بودند، بیبیسی فارسی از قول چند منبع خبری منتشر کرد که مجتبی خامنهای با میرحسین موسوی، یکی از دو نامزد معترض به انتخابات دیدار و گفتوگو داشته است و از آقای موسوی خواسته بود که «به دلیل وضعیت بحرانی موجود در کشور از مواضع خود عدول کند».
در این سالها جدا از مسایل سیاسی که درباره مجتبی خامنهای مطرح میشد، رسانههای نزدیک به حکومت و شماری از مقامهای سیاسی او را «آیتالله» خطاب میکردند و میگفتند که او توانسته مراتب علمی در حوزههای علمیه را طی کند.
در رسانهها صحبتی از کلاسهای تدریس مجتبی خامنهای نبود تا اینکه خبرگزاری حوزه علمیه قم (رسا) در شهریورماه ۱۴۰۱ از «آغاز نامنویسی درس خارج فقه و اصول آیتالله حاج آقا سید مجتبی» خبر داد و او را با عنوان «آیتالله» معرفی کرد. در آن زمان گفته شد که کلاس درس خارج مجتبی خامنهای ۱۳ سال سابقه برگزاری داشته است.
درس خارج فقه و اصول، بالاترین سطح آموزش در حوزههای علمیه مذهب شیعه است که طلبهها پس از گذراندن آن به درجه اجتهاد میرسند. در نظام آموزشی حوزههای علمیه، تدریس کلاسهای خارج به عنوان سطح علمی و دانش فرد تلقی میشود.
از مجتبی خامنهای تاکنون گفتوگو یا مصاحبهای منتشر نشده است و مشخص نیست که او چه افکار و سیاستی را در قبال مسایل داخلی و خارجی و بهخصوص آمریکا و اسرائیل اتخاذ خواهد کرد. تنها سخنانی که تاکنون از او منتشر شده است مربوط به ۱ مهر ۱۴۰۳ است. او در یک ویدئو خبر داد که «تدریس خود را بدون اطلاع پدرش فعلا تعطیل میکند.» با انتشار این خبر بعضی از تحلیلگران و فعالان سیاسی، تعطیلی کلاس درس را به موضوع جانشینی مجتبی خامنهای ربط دادند.
از نظر بعضی از فعالان سیاسی، مانند فائزه هاشمی، مجتبی خامنهای میتواند یک «بن سلمان» جدید برای ایران باشد. خانم هاشمی در خردادماه ۱۴۰۴ گفته بود «ممکن» است مجتبی خامنهای زمینهساز تغییراتی در جمهوری اسلامی ایران شود.
علاوه بر خانم هاشمی کسانی مانند عباس پالیزدار، عضو هیات تحقیق و تفحص مجلس هفتم از قوه قضاییه و عبدالرضا داوری، فعال سیاسی، از جمله کسانی هستند که در سالهای اخیر از رهبر شدن مجتبی خامنهای حمایت کردهاند.
منبع تصویر، Reuters
مجتبی خامنهای در قامت جانشین پدر
علی خامنهای در ۸۶ سالگی کشته شد. هرچه به سالهای عمرش اضافه میشد درباره جانشینان احتمالی او، گمانهزنیهای بیشتری صورت میگرفت. گاهی از اعضای مجلس خبرگان رهبری نقل میشد که نامزدهایی برای جانشینی و رهبر بعدی در نظر گرفته شده است که «محرمانه» است.
سال ۱۴۰۳ دستکم چهار نفر از اعضای مجلس خبرگان رهبری درباره جانشینی و رهبر آینده سخن گفتند. از جمله محمدعلی جزایری، عضو مجلس خبرگان رهبری، به گونهای سخن گفت که گویی رهبر آینده مشخص شده اما فعلا «محرمانه» است و «اگر بگوییم ترور میشود».
با وجود اینکه اعضای مجلس خبرگان رهبری هیچ وقت گزینههای رهبری را معرفی نکردهاند، ولی در بین گمانهزنیها، همچنان مجتبی خامنهای به دلیل پیوند و ارتباطی که با نهادهای اجرایی و امنیتی و سیاسی داشت، از بیشترین شانس برای جانشینی برخوردار بود.
او از نظر رسمی هیچ مسئولیت اجرایی در جمهوری اسلامی ایران نداشت ولی ظاهرا در طول سالهای گذشته با ساز و کار قدرت و دستگاه رهبری بیشترین آشنایی را دارد و دفتر علی خامنهای از سوی او مدیریت شده است.
بخشی از مدافعان و حامیان علی خامنهای معتقد بودند که برای «استمرار عصر خامنهای» و سیاستهای او، باید مجتبی خامنهای را به عنوان جانشین او انتخاب کرد و در مقابل عدهای از مخالفانش درباره موروثی بودن حکومت هشدار میدادند.
علی خامنهای تا زمانی که زنده بود، درباره رهبری بعدی جمهوری اسلامی ایران به صورت کلی سخن گفته بود. چنانکه در۱۷ اسفندماه سال ۱۴۰۲ در دیدار با اعضای مجلس خبرگان رهبری، از اعضای جدید این مجلس خواست که در گزینش و انتخاب رهبر بعدی به «اصول ثابت جمهوری اسلامی» توجه داشته باشند و در این مورد «غفلت» نکنند. او تاکید کرد که «انتخاب رهبری با رعایت و ملاحظه اصول ثابتی باشد که در جمهوری اسلامی آن اصول جزو مسلمات و ثوابت است».
او ۹ سال پیش نیز در دیدار با اعضای فعلی مجلس خبرگان رهبری از آنها خواسته بود که «در انتخاب رهبر آینده، ملاحظه خدا را بکنید... آن وقتیکه بنا است رهبر انتخاب بشود، ملاحظات و رودربایستیها را کنار بگذارند، خدا را در نظر بگیرند، وظایف را در نظر بگیرند، نیاز کشور را در نظر بگیرند...».
آقای خامنهای در سخنانش به گونهای سخن گفته بود که در موضوع رهبر آینده موضع «بیطرفانهای» دارد و دخالتی ندارد. با وجود این، در سالهای گذشته، علی خامنهای و دفترش در برابر شایعات و اظهاراتی که درباره جانشینی مجتبی مطرح شد، هیچ واکنش روشن و صریحی نداشتند و اطلاعیهای در تکذیب جانشینی او منتشر نشد.
دو سال پیش محمود محمدی عراقی، عضو مجلس خبرگان رهبری در گفتوگو با خبرگزاری ایلنا تاکید کرد که آقای خامنهای با بررسی فرزندانش به عنوان نامزدهای جانشینی مخالفت کرده است. این شاید تنها نمونهای است که به شکل غیرمستقیم و با واسطه واکنشی درباره جانشینی فرزندش از زبان او گفته شده است.
در هرحال مجتبی خامنهای از حدود ۹ ماه پیش، از جنگ ۱۲ روزه ایران و اسرائیل در هیچ مراسمی دیده نشده است و تا به امروز رسانهها نیز عکس و خبری از او منتشر نکردند. حالا پس از سکوت طولانی و بیخبری، نام او رسما به عنوان جانشین علی خامنهای، اعلام شده است.
