جنگ بیانیهها در سوریه و طرح 'بی' عربستان
با قدرتگیری اخوانالمسلمین در میان مخالفان سوری اختلاف و چنددستگی در میان این نیروها رو به افزایش است. همزمان عربستان طرحی را پیش نهاده که نشاندهنده ناخشنودی این کشور از قدرتگیری اخوانالمسلمین در سوریه و تاکیدی بر فاصلهگیری از قطر و ترکیه است.
معاذالخطیب، رهبر ائتلاف ملی مخالفان و انقلابیون سوریه هفته گذشته بیانیهای منتشر کرد که مضممون آن متوجه نفی هرگونه سخنیت و تشابه میان ایدئولوژی القاعده و مخالفان مسلح در سوریه بود. این بیانیه در واقع واکنشی بود به اظهارات محمد الجولانی، رهبر جبهه نصرت سوریه که تبعیت گروه خود را از القاعده و رهبر آن، ایمن الظواهری، اعلام کرده بود.
بیشتر از انتقاد غیرمستقیم معاذالخطیب به جبهه نصرت، واکنشهای مخالفان سوری به موضع شعبه عراقی القاعده (گروه حکومت اسلامی عراق) شدید بود که مدعی وحدت میان این گروه و جبهه نصرت شده بود.
منتهی نکته قابل اعتنا در این میان این است که هیچ کدام از گروههای مخالف در سوریه آشکارا و صریح از جبهه نصرت اعلام تبری نمیکند، ظاهرا قدرت و امکان بسیج جبهه نصرت به حدی رسیده که مخالفان بدون همراهی این گروه غلبه بر رژیم اسد را بعید میدانند.
بالاگرفتن انتقاد از اخوانالمسلمین
اگر مخالفان در موضعگیری بر علیه جبهه نصرت صراحت ندارند، در انتقاد از اخوانالمسلمین کمتر احتیاط پیشه میکنند. در بیانیهای که به تازگی از سوی ارتش آزاد سوریه منتشر شده اخوانالمسملین به تلاش برای یکدستسازی و انحصارگری در اقدامات مسلحانه و بشردوستانه متهم شده که به عقیده این گروه پیروزی بر رژیم اسد را به تاخیر میاندازد.
در بیانیه یادشده آمده است که غسان هیتو که از سوی ائتلاف ملی مسئول تشکیل کابینه شده و به نزدیکی به اخوانالمسلمین شهره است هیچگاه قادر به انجام این کار نخواهد شد.
راست این است که مجموعه متشکلی به نام ارتش آزاد سوریه وجود خارجی ندارد. منتهی این بیانیه را هم شاید بتوان نشانهای از خشم و آچمزی نیروهای کمتر مذهبییی دانست که در مجموع در میان مخالفان در اقلیت هستند و در تلاشند که زیر این عنوان کماکان عرض اندامی داشته باشند.
پراکندگی و خودرایی که در میان دستجات مسلح اپوزیسیون در سوریه حاکم است تحلیلهای متفاوت و ضد و نقیضی را در باره آنها دامن میزند. تورقی در نشریات غربی و عربی نشان میدهد که بر سراین که این گروهها بیشتر"اسلامگرا" هستند یا "سلفی" یا "ناسیونالست" کمتر اتفاق نظری وجود دارد.
در این گیرودار، و در حالی که روسیه و ایران همچنان به حمایت از رژیم اسد ادامه میدهند، کشورهای خارجی دیگر هم در راستای تاثیرگذاری بر آینده سوریه و تحکیم منافع خویش به دنبال متحد خاص خود در میان نیروهای مخالف هستند.
در واقع چنددستگی در میان نیروهای اپوزیسیون اینک بیش از پیش به گستره منطقهای و بینالمللی هم کشیده میشود و شکاف در میان حامیان اپوزیسیون ابعاد تازهای میگیرد.
تا حالا بیشتر ترکیه و قطر بودند که از طریق اخوانالمسلمین دست بالا را در میان نیروهای مخالف در سوریه داشته و درصدد به قدرت رساندن آن در دمشق بودهاند.
هم اختلاف در میان اپوزیسیون و هم ادامه وضعیت در میدان درگیریهای داخل سوریه عملا معادلات تازهای را وارد فعل و انفعالات این کشور کرده است.
طرح بی عربستان، راهی جدا ازقطر و ترکیه
هفته پیش در سایت انگلیسی العربیه که به دربار سعودی وابسته است، مقالهای منتشر شد که به طرحی اشاره دارد و میگوید که عربستان از این پس در سیاستهای مربوط به سوریه این طرح را پیش خواهد برد. در این طرح حرف بی نشاندهنده ارتباط طرح با شاهزاده بندر بن سلطان، رئیس دستگاه امنیتی عربستان و سفیر سابق این کشور در آمریکا است.
ارسال اسلحه برای شورشیان از طریق اردن (یعنی بدون همکاری با ترکیه و قطر) و کمک به آنها برای پیشروی از طریق جنوب سوریه بخشی از طرح بی اعلام شده است.
شاید بتوان اقدام تازه عربستان را بیش ازهمه به نگرانی این کشور از قدرتگیری اخوانالمسلمین سوریه و افتادن احتمالی قدرت به دست این نیرو پس از سقوط احتمالی رژیم اسد دانست.
در واقع به جز قطر، همه کشورهای عرب خلیج فارس، و در راس آنها عربستان، به دلایل سیاسی و ایدئولوژی محافظهکارانه خود در قیاس با اخوانالمسلمین، قدرتگیری این نیرو در مصر و تونس را با ناخشنودی به استقبال رفتهاند. قطر اما در مقام حامی اصلی اخوانالمسلمین برآمد کرده و در سوریه نیزهمراه با ترکیه قدرتگیری این نیرو را به هدف اصلی سیاست خود بدل کرده است.
ظاهرا طرح عربستان در هماهنگی با اقدامات آمریکا برای آموزش ۳ هزار نفر از مخالفان مسلح سوریه در اردن است که قبلا واشنگتنپست در باره آن گزارش داده بود. آمریکا به نوشته واشنگتنپست این هدف را دنبال میکند که وزنهای رقیب در برابر جبهه نصرت و سایر گروههای سوریه ایجاد کند تا این گروهها نتوانند در صورت سقوط رژیم اسد در دمشق قدرت گیرند یا به مرزهای اسرائیل و اردن نزدیک شوند. حال ظاهرا عربستان هم هماهنگی با اقدامات آمریکا در اردن را فرصتی مناسب برای ایجاد وزنهای در برابر اخوانالمسلمین مورد حمایت ترکیه و قطر یافته است.
اما سرسختی رژیم سوریه و ادامه حمایتهای روسیه و ایران از آن و همزمان بالاگرفتن تشتت و چنددستگی در میان مخالفان و حامیان منطقهای و بینالمللی آنها حامل این خطر است که سوریه به عرصه جنگ و ستیز و رقابت همه علیه همه بدل شود. چنین وضعیتی به سود هر که باشد به سود مردم عادی سوریه و برقراری صلح و ثبات و حدی از آزادی در این کشور نخواهد بود و امکان تدوام مناقشه و خونریزی را فزونتر خواهد کرد.
