جنگ پهپادها؛ آشنایی با شرکتی که به روسیه نمی‌فروشد

در جنگ اوکراین پهبادهای نظامی بیرق‌دار تی‌بی ۲ نقش مهمی در جلوگیری از پیشروی نیروهای روسیه داشتند.

اما اکنون به نظر می‌رسد روسیه با استفاده از پهبادهای نظامی ساخت ایران با عنوان شاهد ۱۳۶ که به کامیکازه شهرت دارند و در برخورد منفجر می‌شوند، موقعیت برتری پیداکرده است.

به نظر سارا کرمپ که متخصص پهباد است، این بخشی از جنگ به‌مثابه یک‌روند تکاملی است.

خانم کرمپ که استاد دانشگاه کورنل است می‌گوید: «در ابتدای جنگ برداشت کلی این بود که پهبادها نقش تعیین‌کننده ای خواهند داشت. کششی طبیعی به سمت جنگ‌افزاری که جدید است وجود داشت. حضور پهبادها بسیار واضح و چشمگیر بود و تصور می‌شد تغییردهنده نتیجه بازی خواهند بود.»

اصطلاح تغییردهنده بازی اولین بار برای پهبادهای نظامی بیرق‌دار تی‌بی۲ به‌کاربرده شد.

قیمت این پهباد حدود ۲ میلیون دلار است. به‌اندازه یک هواپیمای کوچک است و موشک‌های زرهی آن با لیزر هدایت می‌شوند.

برای سلجوق و هالوک بیرق‌دار که تولیدکننده این پهباد هستند گریزی ازجنگ وجود ندارد هر چند به بیهوده بودن آن اعتقاد داشته باشند.

بیشتر بخوانید:

برادر بزرگ‌تر هالوک در اتاق کارش که در آن‌یک مدل عروسکی از پهباد تی بی ۲ با نشان اوکراین به چشم می‌خورد، می‌گوید: «معلوم است که جنگ چیز تلخی است. جنگ تلخ است. مردم‌دارند کشته می‌شوند و من آرزو داشتم ما مجبور نبودیم هواپیمای های جنگی مسلح بی سرنشین تولید کنیم. وقتی شما زیر چنین حمله‌های سهمگینی قرار می‌گیرید، باید از خودتان محافظت کنید و تنها با چنین نوع تکنولوژی‌ای قادر به آن خواهید بود.»

قهرمان ملی

با نگاهی از بیرون، این شرکت خانوادگی که در حاشیه استانبول واقع‌شده شبیه به یک محوطه دانشگاهی یا شرکت تولیدات تکنولوژیک است.

جوان‌های شلوار جین پوشیده‌ای که به نظر در سال‌های آخر دهه ۲۰ هستند در محوطه وسیعی که معلوم است به چمن‌های آن با دقت رسیدگی می‌شود دررفت و آمدند.

در بخش ورودی و پذیرش ساختمان، کتاب‌هایی درباره تاریخ امپراتوری عثمانی و همچنین نحوه صحیح نمازخواندن در اسلام روی میزی قرار داده‌شده‌اند.

شرکت بیرق تکنولوژی بزرگ‌ترین شرکت تولیدکننده اسلحه در ترکیه نیست اما یکی از مهم‌ترین آن‌ها است.

این پهبادها به جمهوری آذربایجان کمک کردند نیروهای ارمنستان را شکست بدهند و بخش وسیعی از زمین‌های مورد مناقشه منطقه کوهستانی قره‌باغ را در سال ۲۰۲۰ پس بگیرند.

از این زمان بود که خارج از ترکیه هم توجه به آن‌ها جلب شد.

آقای هالوک می‌گوید: «این پهبادها توانستند در قره‌باغ، در جنگ ترکیه علیه تروریسم، در عملیات جنگی در سوریه و همین‌طور در ایجاد مسیر امن و جلوگیری از تجزیه کشور لیبی نقش فزاینده‌ای بازی کند.» این شرکت ارتباط نزدیکی با ارتش ترکیه که عمده‌ترین خریدار آن‌ها است دارد. ارتش ترکیه از این پهباد ها علیه نظامیان کرد در ترکیه و خارج ترکیه استفاده می‌کند.

برادران بیرق‌دار میگویند آن‌ها تکنولوژی خود را به ۲۴ کشور جهان می‌فروشند.

این روند با برنامه رئیس‌جمهور اردوغان که بر اساس آن می‌خواهد ترکیه را به یکی از بزرگ‌ترین تأمین‌کننده‌های پهباد در خاورمیانه، آفریقا و آسیای مرکزی تبدیل کند کاملاً هماهنگ است.

از آقای هالوک می‌پرسم آیا این شرکت برای فروش و استفاده از پهبادهایش پیش‌شرط‌هایی دارد. مثلاً استفاده نکردن از پهباد ها علیه شهروندان عادی. آقای هالوک می‌گوید مقامات دولت ترکیه مسئول مجوز صادرات هستند و در این مجوز مقرراتی وجود دارد ازجمله اینکه این تکنولوژی نباید برخلاف اصول حقوق بشر استفاده شود.

او ادامه می‌دهد: «شرکت بایکار فقط با دولت‌ها همکاری می‌کند. این تکنولوژی فقط به مؤسسات تکنولوژی دولت‌ها فروخته می‌شود. این محصولات به شرکت‌های خصوصی و شهروندان فروخته نمی‌شوند.»

فروشی نیست

این شرکت رابطه‌ای طولانی با اوکراین دارد.

هالوک می‌گوید آن‌ها در سال ۲۰۱۸ با اوکراین قرارداد امضا کردند و از سال ۲۰۱۹ شروع به فرستادن پهباد به آن‌ها کردند.

او می‌گوید کی‌یف به سراغ کشورهای زیادی برای خرید پهباد رفته بود اما فقط ترکیه موافقت کرد پهباد های موردنیاز آن‌ها را تأمین کند.

از او پرسیدم واکنش مسکو به این قرارداد چه بود خصوصاً ازاین‌جهت که روسیه یکی از متحدان استراتژیک ترکیه است.

جواب اول هالوک به این سؤال این بود که آن‌ها فقط یک شرکت تولید تکنولوژی هستند و این بستگی به تصمیم اوکراین به‌عنوان خریدار دارد که بخواهد پهباد ها را به چه صورت مورداستفاده قرار دهد.

او می‌گوید: «در رسانه‌های روسیه صحبت‌های افتراآمیز زیادی در جریان است چون پهبادهای ما در حال نابود کردن سیستم دفاع هوایی و زره‌پوش‌های روسیه هستند.»

می‌پرسم: «اگر روسیه پول فراوانی به شما پیشنهاد بدهد چه؟ حاضرید به آن‌ها هم پهباد بفروشید؟»

جواب می‌دهد: «پول آن‌قدرها مهم نیست. پول و اندوخته مالی هیچ‌وقت هدف اصلی کسب‌وکار ما نبوده است.»

«هرچقدر هم که به ما پول پیشنهاد بدهند، چنین معامله‌ای غیرممکن است. با تماماً در حمایت اوکراین هستیم.»

تحت‌فشار پوتین

آقای اردوغان رئیس‌جمهور ترکیه دریکی از نشست‌های حزبی گفته است آقای پوتین می‌خواهد به این پهباد ها دسترسی داشته باشد.

دفتر روابط رسانه‌ای شرکت به آقای هالوک توصیه کرده است در مصاحبه‌ها اسمی از پوتین نبرد و در جواب‌ها فقط به روسیه اشاره کند.

سلجوق، برادر جوان‌تر که رئیس بخش تکنولوژی شرکت است هیچ ابراز نظری در این مورد نمی‌کند.

از صحبت‌های هالوک مشخص است که آن‌ها درزمینهٔ پهباد ها هیچ همکاری این با روسیه نخواهند کرد. حداقل تا زمانی که حملات به اوکراین ادامه دارد.

اما بسیاری از مفسران غربی ترکیه را به اینکه سعی می‌کند در رابطه با روسیه هر دو طرف ماجرا را در دست داشته باشد انتقاد می‌کنند.

ازیک‌طرف به اوکراین پهباد های جنگی می‌فروشد و از طرف دیگر از اجرای تحریم‌های کشورهای غربی علیه روسیه خودداری می‌کند.

در این میان چیزی بیشتر از تجارت صرف در میان است.

در گفتگویم با هالوک او چندین بار نام پدرش را به میان آورد که سال گذشته فوت کرده است.

اوزدمیر بیرق‌دار مهندسی بود که این شرکت را در سال ۱۹۸۰ و برای ساخت قطعات یدکی وسایل نقلیه تأسیس کرد.

او همچنین در کنار شهردار آینده استانبول رجب طیب اردوغان درصحنه سیاست اسلام‌گرایانه در ترکیه فعال بود.

هردوی آن‌ها خواهان پایان دادن به سکولاریسم سنتی در دولت ترکیه بودند و می‌خواستند اسلام را از فضای خصوصی به صحنه عمومی بازگردانند.

در سال ۲۰۱۶، رابطه این دو مرد با ازدواج برادر میانی، سلجوق با سمیه دختر اردوغان، نزدیک‌تر هم شد.

بسیاری از منتقدان میگویند موفقیت شرکت به خاطر این روابط و کسانی است که می‌شناسند. سلجوق این اتهام را رد می‌کند.

سلجوق که به‌عنوان مهندس برنامه پهبادی شرکت شناخته می‌شود می‌گوید: «وقتی اولین بیرق‌دار تی‌بی‌۲ شلیک شد خبر آن تیتر اول تمام روزنامه‌های ترکیه بود. خبر بسیار خوبی بود. حادثه مهمی در استقلال کشور ما محسوب می‌شد. من در آن موقع ازدواج‌نکرده بودم. بعدازآنکه ازدواج کردم خبرهای منفی در بعضی رسانه‌ها منتشر شد.»

برای اینکه مسیر صحبت را به موضوع پهباد ها برگردانم از او سؤال کردم به نظرش پهباد های ایرانی از جهت مهندسی در چه سطحی قرار دارند.

می‌گوید: «البته شکی نیست پهبادهای بیرق‌دار تی بی ۲ در رده خود بهترین نوع پهباد جهان هستند.»

و ادامه می‌دهد: «من مشخصات تکنیکی پهبادی که شما به آن اشاره می‌کنید را بررسی نکرده‌ام اما می‌توانم بگویم هیچ سیستم هواپیمای بی‌سرنشینی در جهان وجود ندارد که توانسته باشد بهتر از این در میدان‌های جنگ عمل کرده باشد.»

لهستان به‌تازگی اولین عضو ناتو است که قرار است پهباد تی بی ۲ بخرد و به‌زودی آن را دریافت خواهد کرد و این نشان می‌دهد حرف‌های سلجوق حالا مخاطبان بیشتری پیداکرده است.