پایگاه‌های نظامی آمریکا در خاورمیانه در کدام کشورها قرار دارند؟

با افزایش گمانه‌زنی‌ها درباره احتمال اقدام نظامی علیه ایران، پایگاه‌های نظامی آمریکا در خاورمیانه به ویژه در حوزه خلیج فارس، هم‌زمان با تداوم آرایش نظامی در نزدیکی آب‌های ایران، بیش از پیش در کانون توجه رسانه‌های منطقه قرار گرفته است.

آمریکا دهه‌هاست که شبکه‌ای گسترده از پایگاه‌های نظامی در منطقه دارد. بنا بر گزارش شبکه الجزیره انگلیسی در روز ۲۵ ژانویه، حدود ۴۰ تا ۵۰ هزار نیروی آمریکایی در دست‌کم ۱۹ نقطه، در بیش از ۱۲ کشور، به صورت دائمی یا موقت مستقر هستند. این شبکه شامل هشت پایگاه ثابت و ۱۱ مرکز قابل استفاده برای نیروهای آمریکایی است.

بر اساس گزارش‌ها در اواسط ژانویه، آمریکا در اقدامی احتیاطی و در پی افزایش شدید تنش‌های مرتبط با ایران، روند خروج بخشی از نیروهای خود را از برخی پایگاه‌های مهم منطقه آغاز کرد.

وب‌سایت نیو عرب، که از سوی قطر تامین مالی می‌شود، در ۲۶ ژانویه گزارش داد که واشنگتن در پاسخ به تشدید حملات لفظی میان ایران و آمریکا، همچنان به اعزام تجهیزات و نیروهای کمکی نظامی به اطراف ایران ادامه می‌دهد.

در جریان جنگ ۱۲روزه، آمریکا سه مرکز هسته‌ای ایران را هدف قرار داد. این حملات پس از آرایش گسترده مشابهی در خاورمیانه در ژوئن سال گذشته انجام شد.

شبکه اسکای‌نیوز عربی مستقر در ابوظبی، روز ۴ فوریه از «فعالیت‌های دیپلماتیک فشرده منطقه‌ای برای جلوگیری از لغزش آمریکا و اسرائیل به سوی جنگ با ایران» خبر داد.

با این حال، همچنان روشن نیست آیا دیپلماسی می‌تواند تنش ایران و آمریکا را مهار کند یا این‌که آرایش نظامی جاری ناگزیر به حمله‌ای دیگر - یا حتی شدیدتر - منجر خواهد شد.

مقام‌های سیاسی و فرماندهان نظامی ایران بارها هشدار داده‌اند که هرگونه حمله آمریکا با «پاسخی قاطع» روبه‌رو خواهد شد و می‌تواند به جنگی تمام‌عیار بینجامد. حمله آمریکا همچنین به احتمال زیاد واکنش گروه‌ها و نیروهای نیابتی نزدیک به ایران در سراسر منطقه را در پی خواهد داشت؛ از جمله شبه‌نظامیان شیعه عراق، حوثی‌های یمن و حزب‌الله لبنان.

شبکه سعودی العربیه روز اول فوریه گزارش داد که نقشه استقرار نیروهای نظامی آمریکا در منطقه بار دیگر به عنوان «عاملی تعیین‌کننده در محاسبات بازدارندگی و تشدید تنش» مطرح شده است.

پایگاه‌ها و نیروهای نظامی آمریکا در کشورهای خلیج فارس

قطر میزبان پایگاه هوایی عدید، بزرگ‌ترین پایگاه نظامی آمریکا در خاورمیانه است. طبق گزارش شورای روابط خارجی آمریکا، این پایگاه که در سال ۱۹۹۶ تاسیس شد، حدود ۱۰هزار پرسنل آمریکایی را در خود جای داده و به عنوان مقر پیشرو فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) عمل می‌کند.

در ماه ژانویه، گزارش‌هایی منتشر شد مبنی بر اینکه آمریکا و بریتانیا تعداد نیروهای خود را در پایگاه‌های نظامی مهم منطقه از جمله عدید کاهش داده‌اند، اما مشخص نبود چه تعداد از آن‌ها منطقه را ترک خواهند کرد.

کویت میزبان چهار پایگاه نظامی آمریکاست: کمپ عریفجان که مقر عملیاتی پیشرو ارتش مرکزی ایالات متحده است؛ پایگاه هوایی علی السالم در نزدیکی مرز عراق؛ کمپ بیورینگ که به عنوان محل انتقال نیروهای ارتش آمریکا به عراق و سوریه استفاده می‌شود؛ و کمپ دوحه.

به گفته شبکه العربیه، پایگاه‌های نظامی آمریکا در بحرین «به دلیل نزدیکی جغرافیایی به سواحل ایران، حساس‌ترین پایگاه‌ها» به شمار می‌روند. تاسیسات اصلی، پایگاه «فعالیت پشتیبانی دریایی» است که در محل پایگاه دریایی سابق بریتانیا، یعنی «اچ‌ام‌اس جفیر»، واقع شده است. این مکان به عنوان مقر ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا عمل می‌کند که حوزه مسئولیت آن خلیج فارس، دریای سرخ، دریای عرب و بخش‌هایی از اقیانوس هند را در بر می‌گیرد. طبق گزارش الجزیره، این پایگاه حدود ۹ هزار پرسنل نظامی و کارمند غیرنظامی آمریکایی را در خود جای داده است. بحرین همچنین میزبان فرودگاه محرق و پایگاه هوایی عیسی است.

عربستان سعودی میزبان دو پایگاه نظامی آمریکا است؛ پایگاه نیروی هوایی اسکان و پایگاه هوایی شاهزاده سلطان که از سامانه‌های پدافند هوایی ارتش آمریکا پشتیبانی می‌کند. حدود ۲۳۰۰ نیروی آمریکایی در این کشور حضور دارند.

امارات متحده عربی میزبان پایگاه راهبردی هوایی ظفره است که تمرکز اصلی آن بر اطلاعات و شناسایی است. سایر مکان‌ها شامل پایگاه دریایی فجیره و بندر جبل‌علی دبی است که بزرگ‌ترین بندر پهلوگیری نیروی دریایی آمریکا در خاورمیانه محسوب می‌شود و با وجود اینکه یک پایگاه نظامی رسمی نیست، به طور منظم میزبان ناوهای هواپیمابر و سایر شناورهای آمریکایی است.

عمان سه پایگاه نظامی آمریکا را در خود جا داده است: پایگاه هوایی جزیره مصیره، پایگاه هوایی ثمریت و بندر دُقم.

حضور نظامی آمریکا در دیگر کشورهای منطقه

آمریکا حضور نظامی محدود اما راهبردی در عراق دارد. اقلیم نیمه‌خودمختار کردستان عراق میزبان پایگاه هوایی حریر است که در نزدیکی شهر اربیل، مرکز این اقلیم واقع شده و از نظر جغرافیایی به سایت‌های هسته‌ای ایران نزدیک‌تر است. نیروهای آمریکایی همچنین برای مدتی طولانی در پایگاه عین‌الاسد در غرب استان انبار حضور داشتند، اما در ژانویه خروج نیروها از این پایگاه اعلام شد. هر دو پایگاه در گذشته بارها، به ویژه از سوی شبه‌نظامیان شیعه نزدیک به ایران، هدف حمله قرار گرفته‌اند.

اردن میزبان پایگاه هوایی موفق‌السلطی در منطقه ازرق است که بال ۳۳۲ اعزامی نیروی هوایی مرکزی آمریکا را در خود جای داده است. بنا بر گزارش کتابخانه کنگره آمریکا، این پایگاه ماموریت‌هایی را در سراسر منطقه شام انجام می‌دهد.

ایالات متحده چندین پایگاه و مقر نظامی در سوریه دارد، از جمله پایگاه التنف که از عملیات ائتلاف بین‌المللی علیه گروه موسوم به دولت اسلامی (داعش) پشتیبانی می‌کند. شبکه العالم متعلق به ایران اعلام کرده است که بیش از ۲۰ پایگاه نظامی آمریکا در سوریه وجود دارد.

ترکیه میزبان دو پایگاه نظامی آمریکا، از جمله پایگاه هوایی اینجرلیک در استان آدانا در جنوب این کشور است که تحت اداره مشترک ترکیه و آمریکا است. این پایگاه میزبان کلاهک‌های هسته‌ای ایالات متحده است و برای پشتیبانی از ائتلاف بین‌المللی علیه داعش در سوریه و عراق مورد استفاده قرار گرفته است. بیش از ۱۴۰۰ نفر از نیروهای نظامی آمریکا در اینجرلیک مستقر هستند.

اگرچه هیچ پایگاه نظامی رسمی متعلق به آمریکا در لبنان وجود ندارد، وب‌سایت خنادق، نزدیک به جریان‌های شیعه، در ۲۲ ژانویه این پرسش را مطرح کرد که آیا «پایگاه حامات به سکویی آمریکایی برای تدارک حمله به ایران تبدیل شده است». نخستین اعزام نیروهای آمریکایی به خاورمیانه در دهه ۱۹۵۰ میلادی و در جریان «بحران ۱۹۵۸ لبنان» انجام شد که طی آن نیروهای رزمی به بیروت اعزام شدند. بر اساس گزارش الجزیره انگلیسی، در اوج این حضور، نزدیک به ۱۵ هزار تفنگدار دریایی و نیروی زمینی آمریکا در لبنان مستقر بودند.

کشور جیبوتی پایگاهی کلیدی برای نیروهای آمریکایی در شاخ آفریقا به شمار می‌رود. آمریکا همچنین حضور نظامی محدودی در برخی کشورها از جمله مصر دارد.

بنا بر گزارش وب‌سایت الجزیره، اسرائیل و آمریکا هیچ‌کدام وجود پایگاه‌های نظامی ایالات متحده در اسرائیل را تایید نمی‌کنند، با این حال واشنگتن اعلام کرده است که یک انبار اضطراری در اسرائیل دارد که تسلیحات و تجهیزات نظامی در آن نگهداری می‌شود.

چرا برخی کشورها استفاده از حریم هوایی خود را برای حمله به ایران رد کردند؟

عربستان و امارات استفاده از حریم هوایی و قلمرو خود را برای هرگونه حمله احتمالی به ایران رد کرده‌اند.

یک تحلیلگر به شبکه الجزیره گفت برخی کشورهای خلیج فارس این پیام‌ها را «از بیم پیامدهای ویرانگر» وقوع درگیری نظامی ارسال کرده‌اند، چرا که به گفته او پایگاه‌های آمریکا در اطراف خلیج فارس به اهداف مستقیم موشک‌ها و پهپادهای ایران تبدیل می‌شود و امنیت و ثبات این کشورها به خطر می‌افتد.

جرارد دیب در وب‌سایت «العرب» نوشت که کشورهای منطقه به این دلیل چنین مواضعی می‌گیرند که نمی‌خواهند با تهدیدهای مستقیم ایران روبه‌رو شوند؛ تهدیدهایی که بر اساس ان هر کشوری خاکش را برای حمله در اختیار آمریکا بگذارد، هدف پاسخ تهران قرار می‌گیرد.

وب‌سایت خصوصی «مصراوی» در مصر از «افزایش نگرانی کشورهای خلیج فارس نسبت به پیامدهای ژئوپلیتیک و اقتصادی وخیم این تشدید تنش» گزارش داد.

یک مفسر در روزنامه دولتی عمان نیز هشدار داد که «وقوع جنگ، فاجعه‌ای برای همه خواهد بود، از جمله ایران، کشورهای خلیج فارس، کشتیرانی و قیمت‌های حمل‌ونقل».

با این حال، برخی رسانه‌های عربی به نقل از رسانه‌های اسرائیلی و منابع اطلاعاتی گزارش دادند که سه کشور حاشیه خلیج فارس و چند کشور عربی دیگر در سطح اطلاعاتی با آمریکا همکاری می‌کنند تا بانک اهداف در ایران را شناسایی کنند.

تحلیلگران به شبکه الجزیره گفتند پاسخ ایران می‌تواند شامل حمله به تاسیسات انرژی در خلیج فارس باشد تا هزینه‌های اقتصادی و سیاسی را برای واشنگتن افزایش دهد. تهران همچنین ممکن است مسیرهای کشتیرانی، از جمله تنگه هرمز، را مسدود کند.

بنا بر گزارش‌ها، خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان، ۳۰ ژانویه در دیداری خصوصی در واشنگتن به مقام‌های آمریکایی گفته است که اگر دونالد ترامپ از صدور دستور حمله به جمهوری اسلامی خودداری کند، حکومت ایران جسورتر خواهد شد.

روزنامه راست‌گرای اسرائیل هیوم همان روز گزارش داد که اسرائیل به همراه فرانسه، بریتانیا و چند کشور دیگر به آمریکا در تهیه فهرستی از اهداف بالقوه در ایران کمک کرده‌اند.

آیا حمله آمریکا به ایران اجتناب‌ناپذیر است؟

رسانه‌ها و تحلیلگران عرب به طور گسترده به این موضوع پرداخته‌اند که آیا در میانه تلاش‌های منطقه‌ای برای کاهش تنش از مسیر دیپلماسی، حمله آمریکا به ایران اجتناب‌ناپذیر خواهد بود یا نه.

وب‌سایت الجزیره به نقل از برخی کارشناسان سیاسی و نظامی نوشت که منطقه در آستانه یک تغییر راهبردی بی‌سابقه قرار دارد، چرا که آن‌ها بر این باور بودند که «حمله آمریکا به ایران اجتناب‌ناپذیر است».

با این حال، یکی از مجریان شبکه الغد در قاهره این سوال را مطرح کرد که اگر حمله اجتناب‌ناپذیر است، چرا دونالد ترامپ با مذاکرات موافقت کرده است.

نبیل فهمی، وزیر خارجه پیشین مصر، در روزنامه الشروق نوشت: «شدت گرفتن تدارکات نظامی آمریکا به نقطه‌ای رسیده که عقب‌نشینی ترامپ بدون دستیابی به یک دستاورد واقعی را دشوار می‌کند.»

در مقابل، الیاس حنا، کارشناس نظامی لبنانی، احتمال لغزش منطقه به سوی رویارویی تمام‌عیار نظامی را رد کرد.

علی‌رضا تقوی‌نیا، تحلیلگر سیاسی ایرانی، به العربی الجدید گفت وقوع جنگی تمام‌عیار از سوی آمریکا علیه ایران به دلیل هزینه‌های سنگین نظامی، انسانی، سیاسی و اقتصادی آن بعید است.

برخی کارشناسان آمریکایی در گفت‌وگو با وب‌سایت «عربی۲۱» (وابسته به قطر) تاکید کردند که احتمال وقوع حمله اندک است، هرچند برخی دیگر انتظار حملات هوایی محدود و گزینشی را مطرح کردند.