حمله 'شیمیایی' دوما؛ گزارش محرمانه فرانسه چه می‌گوید؟

امانوئل مکرون، رئیس جمهوری فرانسه، اواخر هفته پیش اعلام کرد اسنادی در دست دارد که ثابت می‌کند حکومت بشار اسد به دوما در غوطه شرقی حمله 'شیمیایی' کرده است. حالا فرانسه این گزارش محرمانه را از طبقه بندی خارج کرده و در اختیار رسانه‌ها قرار داده است.

ابراز اطمینان آقای مکرون نشانه‌ حتمی بودن اقدام نظامی علیه حکومت سوریه بود؛ او سال گذشته گفته بود که استفاده حکومت سوریه از سلاح شیمیایی خط قرمز فرانسه است. به همین دلیل انتشار این سند در رسانه‌ها خبرساز شده است.

حمله‌ای که فرانسه و بیشتر کشورهای غربی "شیمیایی" می‌خوانند، عصر شنبه هفتم آوریل ۲۰۱۸ (۱۸ فروردین ۱۳۹۷) در دوما واقع در غوطه شرقی دمشق رخ داد. تهیه کنندگان گزارش محرمانه فرانسه آورده‌اند که با "درجه بالایی" از اطمینان، این حمله کار حکومت سوریه بوده است؛ ادعایی که سوریه و روسیه رد می‌کنند.

هنوز گزارش مستقلی درباره این حمله منتشر نشده است. منظور از گزارش مستقل، گزارشی است که بازرسان سازمان منع سلاح‌های شیمیایی تهیه می‌کنند. این سازمان بین دولتی قبلا استفاده عوامل شیمیایی را در جنگ سوریه تایید کرده بود که منجر به انهدام "بخشی" از عوامل شیمیایی ذخیره حکومت سوریه از جمله عامل اعصاب شد.

در نبود یک برآورد مستقل، سند محرمانه فرانسه تنها مدرکی است که تاکنون یک دولت درباره حمله دوما منتشر کرده است. در ادامه تلاش شده نکات اصلی گزارش فرانسه مرور شود.

"تحلیل و بررسی" تصویرها

گزارش محرمانه فرانسه، "براساس تحلیل اطلاعات عمومی و اطلاعات محرمانه‌ای" است که نهادهای امنیتی فرانسه به دست آورده‌اند. بیشتر اطلاعات ظاهرا از عکس‌ها و فیلم‌هایی است که در اینترنت منتشر شده است.

روسیه و سوریه، این تصویرها را جعلی خواندند. اما فرانسه می‌گوید این اطلاعات را همراه با "اطلاعات و شهادت‌هایی که دستگاه‌های امنیتی فرانسه به دست آورده‌اند" بررسی و تحلیل کرده و به این نتیجه رسیده که تصویرها "مربوط به حمله‌های قبلی، یا جعلی" نیستند.

"با آغاز دوباره حمله‌های رژیم سوریه، عصر روش شنبه، دو مورد حمله شیمیایی به صورت همزمان توسط مردم و سازمان‌های غیر دولتی بین‌المللی گزارش شد. گزارش‌های این منابع معمولا قابل اطمینان است. این منابع گزارش دادند که حمله‌های حکومت سوریه در روزهای ششم و هفتم آوریل (۱۷ و ۱۸ فروردین) مشخصا مراکز درمانی را هدف قرار داده بود. عصر شنبه، تعداد زیادی بیمار (دستکم ۱۰۰ نفر) به مراکز درمانی هجوم بردند. مراجعه کنندگان نشانه‌هایی از جراحت با عوامل شیمیایی داشتند که توسط کارکنان این مراکز مستند شده است. ده‌ها نفر، و بر اساس بعضی گزارش‌ها تا ۴۰ نفر براثر جراحت شیمیایی مرده‌اند."

علائم "جراحت با عامل شیمیایی"

بعد از اینکه گزارش، اصالت تصویرها را تایید می‌کند، مسئله نوع جراحت‌ها مطرح می‌شود: "متخصصان فرانسوی، علائمی که مجروحان در عکس‌ها و تصویرها نشان داده‌اند را علائم جراحت با یک عامل شیمایی دانسته‌اند." علائمی که در گزارش منعکس شده شامل موارد زیر است:

همچنین تهیه کننندگان گزارش، براساس تصویرها به این نتیجه رسیده‌اند که "هیچ مرگی براثر جراحت فیزیکی نبوده است."

در مورد اینکه احتمالا چه نوع یا انواعی از عوامل شیمیایی استفاده شده است، برآورد فرانسه "به طور مشخص عامل شیمایی خفه کننده یا عامل ریوی، عامل ارگانوفسفر یا عامل هیدروژن سیانید است."

یکی از نشانه‌هایی که در این برآورد دیده شده است : "استفاده نیروهای امدادی از داروهای برونکودیلاتور (که برای سهل کردن تنفس به کار می‌روند) برای کمک به مجروحان" بوده است که "احتمال استفاده از عامل ریوی را تقویت می‌کند."

ارتش سوریه و "تاکتیک استفاده از سلاح شیمیایی"

در گزارش فرانسه، ادعا شده است که استفاده از "سلاح شیمیایی" یکی از تاکتیک‌های ارتش سوریه در راندن نیروهای مخالف از مخفیگاه‌هایشان در مناطق تحت محاصره است که "قبلا هم تکرار شده است."

فرانسه می‌گوید: "از سال ۲۰۱۲ میلادی، نیروهای حکومت سوریه بارها از یک تاکتیک نظامی مشابه استفاده کرده‌اند، سلاح شیمیایی عموما در جریان یک عملیات بزرگ در مناطق شهری انجام می‌شود، برای نمونه اواخر سال ۲۰۱۶ میلادی در جریان پس گرفتن حلب بود که گاز کلر، همراه با سلاح‌های عادی استفاده شد."

همچنین به نظر متخصصان فرانسوی، "در جنگ‌های شهری (خیابانی) که جنگجویان مخالف حکومت در خانه‌ها سنگر گرفته‌اند، استفاده از سلاح شیمیایی برای بیرون کشیدن آنها روش مطلوب ارتش سوریه برای پیشروی است."

حمله دوما و "تنبیه مخالفان"

یکی دیگر از دلایلی که فرانسه آن را به عنوان مدرکی برای اثبات دست داشتن حکومت در این حمله معرفی کرده، وضعیت جنگ در غوطه شرقی است. در این منطقه سه گروه مخالف عمده حضور داشتند: "احرار الشام، فیلق الرحمن و جیش الاسلام" این سه گروه بعد از محاصره غوطه شرقی، به صورت مجزا با حکومت سوریه مذاکره کردند. نتیجه مذاکرات توافق احرار الشام و فیلق الرحمن با حکومت سوریه و خروج حدود ۱۵ هزار نفر از نیروها این دو گروه و خانواده‌هایشان از غوطه شرقی بود.

بعد از توافق با دو گروه اول، مذاکرات با جیش الاسلام، به نتیجه کامل نرسید و در نهایت "حدود یک چهارم" نیروهای این گروه تسلیم شدند و به ادلب فرستاده شدند. اما حدود ۴۵۰۰ تا ۵۵۰۰ نفر از نیروهای جیش الاسلام و خانواده‌هایشان که در زمان حمله بیشتر در "دوما" (محل حمله شیمیایی ادعایی) مستقر بودند، مخالفت توافق با حکومت بودند.

فرانسه می‌گوید، "حمله شیمیایی" دوما، دو روز بعد از دو تکه شدن جیش الااسلام و خروج بخشی که با حکومت توافق کرده بودند رخ داد و این شرایط سیاسی را به عنوان دلیلی برای "حمله شیمیایی" حکومت علیه کسانی که با شرایط مذاکرات مخالفت کرده بودند، دانسته است.

گزارش می‌گوید در نتیجه "حمله شیمیایی" در دوما، گروه جیش الاسلام با شرایط حکومت سوریه موافق کرد و حاضر به تسلیم و ترک غوطه شرقی شد که به این ترتیب، از دید فرانسه تاکتیک جنگی سوریه موفق بوده است.

در ادامه سندی که فرانسه منتشر کرده است، به بخشی از "سلاح‌های شیمیایی" حکومت سوریه اشاره شده که در سال ۲۰۱۳ و بعد از توافق برسر خلح سلاح شیمیایی سوریه، پنهان نگه داشته شده بود.

در پایان گزارش، آمده که با وجود آنکه فرانسه به نمونه‌هایی از مواد به کار رفته در حمله دوما برای آزمایش دسترسی ندارد، اما با توجه به شواهدی که در گزارش به آنها اشاره شده، حمله دوما را "شیمیایی" و مسئولیت آن را هم تنها به گردن حکومت سوریه می‌داند.