جک کرواک و نسل بیت؛ در جستجوی زمانی فراتر از زمان

"کاری را بکن که پروست انجام داده اما سریع‌تر."

جک کرواک، نویسنده بزرگ ادبیات قرن بیستم آمریکا، پنجاه سال پیش، زمانی که در اوج شهرت و اعتبار بود، در ۲۱ اکتبر ۱۹۶۹ درگذشت. دوست شاعرش، آلن گینزبرگ به کرواک به خاطر علاقه‌ او به آیین بودایی و ذن، لقب "بودای نثر آمریکایی" داده بود.

جک کرواک برای مقابله با "توحش دنیای مدرن"، به "ادبیات بداهه" روی آورد و چهره مهم نسلی از نویسندگان و شاعران آمریکایی شد که به "نسل بیت" معروفند.

آلن گینزبرگ که تا حدود سی سال پس از مرگ جک کرواک زنده بود، بعدا درباره نسل بیت گفت: "جنبش بیت هیچ‌وقت وجود نداشت. فقط پنجاه سال من کرواک و باروز [ویلیام اس. باروز که او نیز از چهره‌های اصلی نسل بیت به شمار می‌رود] را ملاقات کردم. کلمه 'بیت' فقط یک نامگذاری کلیشه‌ای است که رسانه‌ها به ما چسباندند."

نسل بیت

عبارت "نسل بیت" را اولین بار خود جک کرواک به پیشنهاد هربرت هانک در سال ۱۹۴۸، زمانی به کار برد که می‌خواست حلقه دوستان خود حول جان کللون هولمز، استاد دانشگاه، منتقد ادبی، رمان‌نویس و شاعر آمریکایی را توصیف کند.

هربرت هانک در یادداشت‌های روزانه خود کلمه بیت (Beat) را برای توصیف کسی استفاده می‌کرد که بی‌پول بود و چشم‌اندازی در زندگی نداشت هرچند که بیت در زبان عامیانه آمریکایی‌ها به معنی "خسته و کوفته" بود.

اما بعدا جان کللون هولمز اولین رمان نسل بیت را با عنوان "برو" (Go) منتشر کرد و در سال ۱۹۵۲ در مقاله‌ای در روزنامه نیویورک تایمز درباره این نسل توضیح داد. این مقاله مانیفست زیبایی‌شناسانه نسل بیت به شمار می‌رود. از نظر جان کللون هولمز، بیت به معنی "در خیابان بودن، لگدشده، در انتهای رول" بود.

با این حال، نسل بیت که پس از جنگ جهانی دوم برآمده بود، برخلاف نسل پیشین نویسندگان آمریکا همچون فیتزجرالد و همینگوی که به "نسل گمشده" معروف شده بودند، خود را مغبون حس نمی‌کرد بلکه طغیان آنان برای لذت بردن از زندگی بود. در واقع، زندگی‌ای فراتر از این زندگی.

نویسندگان نسل بیت مثل مارسل پروست "در جستجو" بودند اما نه در جست‌وجوی زمانی گمشده، بلکه در جستجوی زمانی فراتر از زمان. در این راه، از تجربه‌، حتی اعتیاد به مواد مخدر و الکل هراس نداشتند.

کرواک اصرار داشت که "بیت" از کلمه "بئاتیفیه" (beatification) آمده که در ادبیات مذهب کاتولیک به مرحله آمرزیدگی، یک مرحله پیش از تقدیس، گفته می‌شود. به این شیوه، کرواک می‌خواست بر خوشبختی و سعادت بی‌اندازه نسل خود تأکید کند.

شعر بلند "زوزه" از آلن گینزبرگ که در سال ۱۹۵۶ منتشر شد، رمان "در جاده" جک کرواک که در ۱۹۵۷ به چاپ رسید و رمان "سور عریان" نوشته باروز در ۱۹۵۹ را سه اثر شاخص نسل بیت می‌دانند.

در دوره‌ای که هنوز جنبش‌ همجنس‌گرایان به راه نیفتاده بود، همجنس‌گرایی برخی از اعضای این نسل، جنجالی را در جامعه نسبتا سنتی آمریکا به راه انداخت.

نویسندگان و شاعران نسل بیت همچنین الهام‌بخش جوانان دهه ۱۹۶۰ شدند که قطعیت‌های جامعه دوران خود را به لرزه درآوردند؛ از مخالفت با جنگ ویتنام گرفته تا تاثیرگذاری بر جنبش‌ هیپی‌ها و مه ۱۹۶۸.

آثار نسل بیت، "اسطوره آمریکا" را هم بیش از پیش غنی کرد. برخی از منتقدان ادبی معتقدند که رمان "در جاده" قصیده‌ای است در ستایش فضاهای بزرگ، حماسه‌ای است درباره غرب و کشف دنیاهای جدید.

جک کرواک که در ۱۲ مارس ۱۹۲۲ در خانواده‌ای کانادایی-فرانسوی در شهر لوول ایالت ماساچوست به دنیا آمده بود، علاوه بر نویسندگان آمریکایی مثل هنری میلر -چه از نظر جهان‌بینی چه از نظر زبانی- از سوررئالیست‌ها و نویسندگان فرانسوی چون مارسل پروست و لوئی فردینان سلین نیز تأثیر گرفته بود.

او رمان "در جاده" را در عرض سه هفته در آوریل ۱۹۵۱ بر روی یک رول به طول ۳۶.۵ متر و به شکل یک پاراگراف طولانی بدون ویرگول نوشت که بعدا اصل این رول به نمایش گذاشته شد.

رمان "در جاده" بر اساس خاطرات شخصی خود کرواک، زمانی که آمریکا را زیر پا گذشت، شکل گرفت. یادداشت‌هایی که در این سفر نوشته بود، بعدا برای نوشتن دیگر رمان‌هایش نیز به کار آمد.

شش سال طول کشید تا برای "در جاده" ناشری پیدا شود، اما به محض انتشار، با استقبال خوانندگان مواجه شد و شهرت بسیاری برای او آورد. او بعدا در رمان دیگری زندگی خود را به عنوان یک نویسنده مشهور شرح داد.

کرواک همچنین در نوشته‌های خود بسیار از موسیقی بویژه جاز بهره می‌برد و علاوه بر نوشته‌های منثور، شعر نیز می‌سرود. او در دهه‌های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ با محافل شعری مثل "رنسانس سان‌فرانسیسکو" مراوده داشت.

ارتباط او با شعر و موسیقی به حدی بود که آثارش بر ترانه‌سرایان و خوانندگان آمریکایی نظیر باب دیلن نیز تأثیر گذاشت. باب دیلن چند سال پس از انتشار "در جاده" آلبومی را با الهام از این اثر منتشر کرد.

حتی پس از مرگ جک کرواک، خیلی‌ از نویسندگان و شاعران می‌خواستند که مثل او زندگی کنند؛ متی هیلی خواننده گروه ۱۹۷۵ در سال ۲۰۱۳ به گاردین گفت: "۱۸ ساله بودم، از هر چیزی تفننی استفاده می‌کردم. من می‌خواستم جک کرواک باشم."

برخی از آثار کرواک پس از مرگ او منتشر شدند، از جمله "شعرهای پراکنده."

جک کرواک، چه در زمان حیات چه پس از مرگ چهره مورد علاقه سینماگران بود و در سال ۲۰۱۲، والتر سالس، کارگردان برزیلی، اقتباس سینمایی رمان "در جاده" را ساخت.

جک کرواک و نسل بیت در ایران

در ایران، خوانندگان کتاب، نسبتا دیر با جک کرواک و نویسندگان نسل بیت آشنا شدند. در میان نویسندگان نسل بیت، اولین بار آثار ریچارد براتیگان مورد توجه قرار گرفت. بعدا آثار جک کرواک و دیگر نویسندگان و شاعران نسل بیت نیز به فارسی ترجمه و منتشر شد.

اقبال به این آثار به حدی بود که چندین اثر جک کرواک به زبان فارسی ترجمه و منتشر شده و برخی از آثار او نیز مثل "در جاده" (که با عنوان "در راه" نیز منتشر شده) را چند مترجم به فارسی برگردانده و چند ناشر منتشر کرده‌اند.

علاوه بر "در جاده" که در ایران بسیار پرفروش شده، "ولگردهای دارما"، "بیگ سور"، "زیرزمینی‌ها" و "کتاب هایکو" برخی از کتاب‌های جک کرواک هستند که به فارسی منتشر شده‌اند.

شاید دلیل این همه اقبال خوانندگان ایرانی بویژه نسل جوان به آثار جک کرواک و نسل بیت، میل آنان به شکستن هنجارهای یک جامعه بسته و تلاش آنان برای رسیدن به آزادی است.

طغیان، خطر کردن، لذت بردن از زندگی و شاعرانگی و عرفان موجود در این آثار، برای ایرانیان جذاب است.