سهمیه‌بندی بنزین؛ راه‌های رسیدن به دو نیم میلیارد دلار درآمد

دولت ایران می‌گوید هدف از سهمیه بندی بنزین ۲/۵ میلیارد دلار صرفه‌جویی در پولی است که صرف پایین نگه داشتن هزینه تولید، انتقال و توزیع بنزین می‌کند. اما هزینه‌هایی که حکومت برای ۲/۵ میلیارد دلار درآمد سالانه داده هزینه بالایی است.

علاوه بر آن راه‌های دیگری هم وجود داشت که می توانست به چنین درآمدی نائل شود ولی با هزینه کمتر.

رقم خسارت‌هایی که به واسطه تخریب اموال عمومی و قطع اینترنت وارد شد طبق آمار روزنامه دولتی ایران حدود هفت درصد از درآمد پیش‌بینی شده دولت از سهمیه‌بندی بنزین بوده است. این رقم به نظر خیلی زیاد نمی‌رسد و احتمالا دقیق هم نیست چرا که یک موسسه مدافع آزادی ایتنرنت، نت بلاکس، تنها هزینه ۴ روز قطع اینترنت را برای ایران معادل یک میلیارد دلار برآورد کرده بود.

آثار روانی سرکوب خونین معترضان را هم باید در نظر گرفت که می‌تواند به موج جدیدی از مهاجرت و فرار طبقه تحصیل‌کرده از کشور منجر شود.

نکته دیگر بحث آلودگی هواست که مقامات دولتی در توجیه سهمیه‌بندی چندان به آن اشاره‌ای نکردند.

آلودگی هوا تنها در تهران، طبق برآورد سال گذشته سازمان بهداشت جهانی، سالانه ۲/۵ میلیارد دلار هزینه‌های اقتصادی و انسانی به جا می‌گذارد.

بنابراین منطقی به نظر می‌رسید که بخشی از عایدات دولت، که دقیقا همان رقم است، صرف بهبود هوای تهران و دیگر کلان شهرهای ایران شود.

با اینکه سهمیه‌بندی بنزین احتمالا دیر یا زود باعث کاهش مصرف بنزین خواهد شد اما بعید است تاثیر محسوسی در کاهش آلودگی هوا داشته باشد زیرا عامل اصلی آلودگی هوای پایتخت وسایل نقلیه سنگین دیزلی و ۸ میلیون دستگاه موتورسیکلت فرسوده کاربراتوری هستند.

دولت درباره صرف بخشی از عایداتش از سهیمه‌بندی بنزین بر روی توسعه ناوگان حمل و نقل شهری که شهرداری تهران از آن گلایه کرده چیزی نگفته است.

طبق آمار رئیس شورای شهر تهران ۳۰ درصد از هزار دستگاه واگن متروی پایتخت نیازمند تعمیر هستند و شش هزار دستگاه اتوبوس آلاینده و فرسوده نیز در سطح شهر تردد می‌کنند که مسئولان شهری، دولتی و قانون‌گذاری به علت فشار لابی‌های خودرو از نصب فیلتر دوده بر روی این اتوبوس‌ها خودداری کرده‌اند.

عیسی کلانتری رئیس سازمان محیط زیست پیش از اعلام خبر سهمیه‌بندی بنزین برآورد کرده بود با پولی که دولت خرج پایین نگه داشتن قیمت بنزین می‌کند می‌توان روزی هزار تاکسی برقی به ناوگان حمل و نقل ایران اضافه کرد. البته او هزینه ایجاد زیرساخت‌های چنین کاری را در نظر نگرفته است.

حدود دو ماه پیش نیز برآوردهای خبرساز سخنگوی کمیسیون اصل ۹۰ مجلس حاکی از آن بود که صنایع خودروسازی نزدیک به ۸۰ میلیارد تومان بدهی به بانک‌ها و ۳۰ میلیارد تومان زیان انباشته دارند که این دو روی هم رقمی معادل ۹ میلیارد دلار می‌شود.

راه های رسیدن به دو و نیم میلیارد دلار

کوتاهی دولت در مقابل مقاومت صنایع خودروسازی برای تصویب یا اجرای قوانینی که مانع این ضررها شود همواره مورد بحث و نقد کارشناسان بوده است.

اما چه راه های دیگری برای رسیدن به ۲/۵ میلیارد دلار درآمد یا صرفه‌جویی در هزینه پیش راه دولت بود که احساس کرد به جای پی‌گیری آنها باید سراغ اقدام پر ریسکی مثل افزایش قیمت بنزین برود؟

تنها دو مورد از اعداد و ارقامی که مسئولان ایران در هفته‌های اخیر داده‌اند برای نشان دادن واقعیت‌های موجود کفایت می‌کند.

نزدیک به یک ماه پیش رئیس سازمان بازرسی کشور اعلام کرد که معوقات مالیاتی ایران بالغ بر ۲۱۰ هزار میلیارد تومان می‌شود؛ این رقم چیزی است معادل ۱۷ میلیارد دلار. یعنی حدود ۷ برابر رقمی که دولت از سهمیه‌بندی بنزین صرفه‌جویی می‌کند.

این جدا از پول‌هایی است که دولت می‌توانست در صورت نبود موانع قانونی و سیاسی از نهادهای پرقدرت و ثروتمند مذهبی مثل بنیادها کسب کند.

حتی اگر دولت نمی‌خواست این راه را در پیش بگیرد، امروز معاون وزیر بهداشت صحبت از خساراتی کرده که "مافیای عظیم سیگار" به کشور وارد کرده است.

علبیرضا رئیسی امروز گفت: "ما به مجلس پیشنهاد دادیم که مالیات بر سیگار سالانه ۱۰ درصد افزایش یابد که در این صورت می‌تواند سالانه ۲۰ هزار میلیارد تومان (۱/۵ میلیارد دلار) درآمد برای کشور به دنبال داشته باشد، اما همین مافیای سیگار جلوی این اقدام را گرفتند. بنزین ۱۰۰۰ تومانی که به ۳۰۰۰ تومان رسید سالانه ۳۰ هزار میلیارد تومان (۲/۵ میلیارد دلار) درآمدزایی دارد، اما مالیات بر سیگار به تنهایی می‌توانست سالانه ۲۰ هزار میلیارد تومان درآمد به دنبال داشته باشد، ولی مافیای سیگار اجازه این کار را نداد".