مناقشه بر سر شعر ارس؛ ترکیه هم سفیر ایران را احضار کرد

وزارت خارجه ترکیه در اقدامی متقابل سفیر ایران در آنکارا را احضار کرد.

خبرگزاری آناتولی گزارش داده که سفیر ایران به دلیل اتهامات "بی‌پایه" مقام‌های این کشور علیه رئیس‌جمهوری ترکیه احضار شده است.

وزارت خارجه ایران رجب طیب اردوغان را به دخالت در تمامیت ارضی همسایگانش متهم کرده است.

ماجرا از آنجا آغاز شد که محمدجواد ظریف، وزیر خارجه ایران، رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور ترکیه را برای خواندن شعر رود ارس (آراز) محکوم کرد و این کار او را "نقض حاکمیت ملی جمهوری آذربایجان" خواند.

بعد از آن هم سخنگوی وزارت خارجه ایران از احضار سفیر ترکیه و اعلام اعتراض تهران به آنکارا در این زمینه خبر داد.

رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور ترکیه، روز پنجشنبه در رژه‌ای نظامی در باکو، پایتخت جمهوری آذربایجان، در کنار الهام علیف همتای خود در جمهوری آذربایجان حضور داشت و شعر بومی ارس را خواند.

ماجرای شعر چه بود؟

در بخشی از این شعر به "جدایی به زور" اشاره می‌شود.

در این قطعه موسیقی بومی و مردمی آذربایجان به نام "آراز آراز" غم‌های مردم خطاب به رود ارس بیان می‌شود.

این قطعه آذری به شکل‌های مختلفی بازخوانی شده و از جمله آن را به یاد صمد بهرنگی، معلم و نویسنده ایرانی و پژوهشگر ادبیات آذربایجان خوانده‌اند که در رود ارس غرق شد.

خواندن شعر ارس مداخله در تمامیت ارضی ایران است؟

مهرداد فرهمند، بی‌بی‌سی

این فراز را مردم دو سوی ارس، در ترانه‌های مختلف فراوان شنیده‌اند. در اجراها و آلبوم‌های موسیقی محلی آذری در ایران، آن هم با مجوز رسمی بارها این فراز را خواننده‌های گوناگون از دیرباز خوانده‌اند و کسی هم اعتراضی نکرده است.

شاعر آن هر که بوده، اشاره به این داشته که مردمی همزبان در نتیجه جنگ ایران و روس، از هم جدا افتاده و دور مانده‌اند.

تفسیر این شعر به "مداخله در تمامیت ارضی ایران" (آن گونه که سخنگوی وزارت امورخارجه گفته) به نظر بدبینانه می‌رسد و این بدبینی چه بسا حاصل از فشاری روانی است که در پی نقش آفرینی نظامی ترکیه پشت مرزهای ایران و در جریان جنگ قره باغ، بر سیاست‌گذاران و مسئولان ایران وارد شده است.

مطلب کامل مهرداد فرهمند را اینجا بخوانید: جنگ دیپلماتیک ایران و ترکیه بر سر یک خط شعر

آقای ظریف در توییتر نوشته: "به اردوغان نگفته بودند شعری که به غلط در باکو خواند مربوط به جدایی قهری مناطق شمالی ارس از سرزمین مادریشان ایران است!"

از ساعات اولیه که شعرخوانی آقای اردوغان در شبکه‌های اجتماعی بازنشر می‌شد، شماری از ایرانیان با اشاره به این شعر نوشته بودند که چرا مقام‌های ایران واکنش نشان نمی‌دهند.

آقای ظریف در توییترش نوشت: "آیا او نفهمید که علیه حاکمیت جمهوری آذربایجان سخن گفته است؟"

به نظر می‌رسد اشاره آقای ظریف به عهدنامه گلستان در دو قرن پیش است که به موجب آن روسیه تزاری با شکست ایران قاجاری بر بخش‌های بیشتری از قفقاز مسلط شد.

محمدجواد ظریف با اشاره به آذربایجان ایران تاکید کرده است: "هیچکس نمی‌تواند در باره آذربایجان عزیز ما صحبت کند."

واکنش رسمی ایران چه بود؟

امروز سفیر ترکیه در تهران به وزارت خارجه احضار شد.

سعید خطیب‌زاده، سخنگوی وزارت خارجه ایران، می‌گوید به سفیر تاکید شده که از نظر حکومت ایران "دوران ادعاهای ارضی و امپراتوری‌های جنگ افروز و توسعه‌طلب‌ سال‌ها است که سپری شده است".

منتقدان رجب طیب اردوغان او را به سیاست‌های "توسعه‌طلبانه" و "مداخله‌جویانه" در کشورهای دیگر متهم می‌کنند.

حمایت ترکیه از جمهوری آذربایجان نقش کلیدی در پیروزی نیروهای نظامی این کشور در جنگ اخیر ناگورنو-قره‌باغ داشت.

ایران پیشتر از این استقبال کرده که ارمنستان در توافقی تسلط جمهوری آذربایجان را بر بخش‌هایی از اراضی مورد مناقشه در قره‌باغ پذیرفته است.

اما در عین حال انتقال شبه‌نظامیان اسلام‌گرای سنی و احتمال تغییر مرزهای ایران و ارمنستان از جمله نگرانی‌های تهران در خصوص توافق اخیر است.