قداست شکننده ابراهیم رئیسی

ابراهیم رئیسی، نهم اردیبهشت در اجتماع هوادارانش که در تالار شهدای هفتم تیر برگزار گشت، چنان استقبال شد که گویی سیاستمدار مقدس تازه‌ای در جمهوری اسلامی ظهور کرده‌ است.

شعارهای هواداران رئیسی به آنچه در بیت رهبری سرداده می‌شد، شبیه بود و شاید شیفتگان رئیسی، نیم نگاهی هم به مسند رهبری داشتند که بنابر برخی فرضیات ممکن است به رئیسی وصال دهد.

هواداران بر سیادت رئیسی صحه می‌گذاشتند و شعار می‌دادند: "ای پسر فاطمه حمایتت می‌کنیم."نام کوچک رئیسی، "ابراهیم" نیز با ابراهیم پیامبر تطبیق داده شد و حامیان رئیسی فریاد بر آوردند که:" ابراهیم بت شکن، بت فساد را بشکن."این شعار پیشترها به آیت‌الله خمینی تعلق داشت که به طور عام و کلی هر گونه بتی را می‌شکست.

فارغ از انتخابات ریاست جمهوری، اوج‌گیری ستاره اقبال ابراهیم رئیسی که تا پیش از تولیت آستان قدس رضوی، ناشناخته بود و تنها عده‌ای نامش را در شمار قاضیان و حکم‌دهندگان اعدامهای سال ۶۷ زمزمه می‌کردند، نمونه‌ای است از قدیس‌سازی در نظام جمهوری اسلامی در کوتاهترین زمان.

بیشتر بخوانید:

یک تجربه ۲۷ ساله

پس از انقلاب اسلامی سال ۵۷ موجی از تقدس سازی برخاست که بسیاری از مناصب حکومتی و مشاغل و مکانها و ماه ها و روزها را مقدس کرد.

نظام جمهوری اسلامی به واسطه‌ پسوند اسلامی‌اش و نه جمهوری، مقدس شمرده شد. حتی دولتها هم بعضا دولت امام زمان خوانده شدند و عجیب اینکه دولت موقت مهدی بازرگان، اولین دولتی بود که چنین لقبی از آیت‌الله خمینی گرفت.

در این بین، "مقام رهبری" عنوانی که قانون اساسی از این منصب ذکر کرده است، در صدا و سیما و منابر و رسانه ها کمتر به کار رفت و بلکه صرف این اسم بی طمطراق، بی‌ادبی نیز شمرده شد و جایش را به القابی مثل مقام ولایت فقیه، نایب امام زمان، ولی امر مسلمین و از این قبیل داد که ذاتا قداستی را حمل می‌کند و به مخاطبان هشدار می‌دهد که چنین جایگاه شامخی به امام غایب شیعیان متصل است و احتمالا ورای نقد و چون و چراست.

در تمام سالهای پس از انقلاب، آیت‌الله خمینی را "امام" صدا می‌کردند. وصفی فشرده که تمام تاریخ تشیع را یکجا داشت و تقدس امام شیعیان مثل ارثی به آیت‌الله خمینی می‌رسید.

حجت الاسلام خامنه‌ای در خرداد سال ۶۸ از آنچه رهبر پیشین انقلاب با سابقه مرجعیت و مبارزه با سلطنت و شورانگیزی در انقلاب داشت به کلی خالی بود و به این ترتیب عنوان "امام" هیچ گاه به نام سید علی خامنه‌ای، چفت و بست نشد.

در عوض سیادت حجت الاسلام خامنه‌ای که به ناگاه در شب ۱۵ خرداد سال ۶۸ آیت‌الله نامیده شد، نقش بزرگی ایفا کرد. سیادت به معنی ارتباط ژنتیکی با امامان شیعه در میان مردم ایران بسیار محترم تلقی شده و عمامه سیاه که نشان سیادت است، توانست گام اول مقدس سازی رهبری باشد.

بعدتر آیت‌الله خامنه‌ای با سخنرانی‌های تاریخی و تطبیق نعل به نعل تاریخ صدر اسلام با تاریخ معاصر ایران، خود را در کسوت امام اول شیعیان نهاد و در این گرته‌برداری تاریخی، نام کوچکش "علی" در شعارها و تبلیغات بسیار کارساز افتاد، چه اینکه هواداران رهبری در قرینه‌سازی کامل، شعار می‌دادند: "ما اهل کوفه نیستیم،، علی تنها بماند."

آیت الله خامنه‌ای هر چند به سرعت رهبر شد اما برای رسیدن به قداستی که هوادارانش برای گرفتن چفیه‌ای که به گردن دارد، رقابت می‌کنند، راه درازی طی کرده که شرط اول قدمش، دوری از نقد و مصاحبه است.

هر چند که نظام جمهوری اسلامی از پا تا به سر تقدیس می‌شود اما به هر حال در قبال جایگاه ولایت فقیه، ریاست جمهوری، مقامی دنیوی محسوب می‌شود که ناچار بایستی پاسخگو بوده و بستگی به رای مردم هم دارد و مادام‌العمر هم نیست.

گویا آیت‌الله خامنه‌ای به خوبی این می‌دانست که حال و احوالش را پس از ۱۵ خرداد سال ۶۸ به کلی دگرگون کند و نقش رییس جمهور را از رهبری سترد.

از آخرین مصاحبه رودروی آیت‌الله با مطبوعات ۲۸ سالی می‌گذرد. حجت الاسلام خامنه‌ای در جایگاه رییس جمهور آخرین بار دو ماهی قبل از رهبری با روزنامه اطلاعات مصاحبه کرد و جلال رفیع خبرنگار روزنامه اطلاعات، مصاحبه ای انتقادی با او داشت. با آغاز رهبری آیت‌الله خامنه‌ای، نقد رهبری در جراید به مانند دوران آیت‌الله خمینی، عرفا ممنوع و باب مصاحبه و گفتگوی رودرو هم مسدود شد.

قداست فوری

حجت الاسلام ابراهیم رئیسی اما به ضرورت روزگار راه قداست را برعکس می‌آید. تولیت آستان قدس رضوی به واسطه مقبره امام هشتم شیعیان و نذورات و موقوفات مردمی، مسئولیتی متبرک و قداست‌بخش به حساب می‌آید.

صدا و سیمای جمهوری اسلامی در این مدت بارها رئیسی را در هیات خدام نشان داده و نماز‌های یومیه‌اش را به وقت اذان پخش کرده است. فرماندهان سپاه و واعظان مشهور هم در این دوسال بارها هم به زیارت رفته‌اند و هم به خدمت تولیت آستان رسیده‌اند و این شرفیابی‌ها با عکس و تفصیلات در رسانه‌های جمهوری اسلامی پژواک یافته است.

از همین جنب و جوش غیرعادی مقام تولیت بود که برخی ناظران گمانه می‌زدند که احیانا رهبر بعدی جمهوری اسلامی از مشهد و حرم می‌آید.

آمدن رئیسی به کارزار ریاست جمهوری هم عادی نبود. تشکل "جمنا" - جمعیت مردمی نیروهای انقلاب اسلامی - قرار بود تا میان اصولگرایان وحدت برقرار کند و یک نفر را به عنوان نامزد اصلح معرفی کند. در میان نامزدهای ریاست جمهوری حی و حاضر نشسته در مجمع جمنا، ابراهیم رئیسی رای اول را کسب کرد که در مشهد نشسته بود و گفته می شد میلی به حضور ندارد.

پس از این اعلام بیعت جمنا با رئیسی، او استنکاف ورزید و بعد هم استغنا، آنگونه که رئیسی نه در جمع جمنا حضور پیدا کرد و نه تعهدنامه این تشکل را امضا کرد.

حجت الاسلام پناهیان - مسوول نهاد رهبری در دانشگاه - از حامیان رئیسی در سخنرانی، این محبوبیت را کار خدا دانست. رزق و روزی که به هر کسی داده نمی‌شود.

حسن عباسی - از سخنرانان تندروی جمع های بسیجیان - هم پیشتر از جوی ماورا‌لطبیعه گفته بود که اندک اندک، دلها را به رئیسی متمایل می‌کند.

در کار و بار قداست‌بخشی به رئیسی، ستاد انتخاباتی‌اش هم پر کار است تا چهره‌ای مقدس از این نامزد ریاست جمهوری بسازد. عکسهای انتخاباتی رئیسی سرشار از هاله سبز و آیینه‌کاریهای صحن حرم رضوی است.

رئیسی در ابتدای ورود به عرصه انتخابات، خود را رقیب فقر دانست و این یعنی که در جایی بالاتر از دیگر نامزدها ایستاده و کارش رقابت با دیگران نیست.

جالب‌تر اینکه گرته‌برداری از تاریخ شیعه هم آغاز شده است. علی اکبر رائفی‌پور - از سخنرانان حکومتی - در ذکر خصایل رئیسی می‌گوید که از فقرای مشهدی شنیده است هر ماه از سوی آستان قدس در خانه‌شان برنج و روغن می‌آورند و این قبیل کارها پیش از این سابقه نداشته است. چنین خاطراتی سعی در یادآوردی داستانهای حکومت امام اول شیعیان دارد که حالا در زمان تولیت رئیسی، دوباره اتفاق می‌افتد.

با همه این مقدمات، ماشین مقدس‌سازی به راه ناهموار مناظره‌ها رسیده است. از مردی مقدس انتظار می‌رود که سکوت پیشه کند و در بحث و جدل داخل نشده و در سطح دیگر رقبا نازل نشود. اما این خصایص برای رای‌آوری سخت مضر است. هر چند به نظر می‌رسد باقر قالیباف با حملات توفانی‌اش، احیانا نقش سرباز رئیسی را بازی می‌کند اما هواداران انتظار دارند "رئیس" خود از قلعه بیرون آید و حرکتی کند، اما نه به هر قیمتی.

پناهیان در سخنرانی انتخاباتی اش رئیسی را "سید محرومان" لقب داده و گفته است، حتی اگر رئیسی در انتخابات به نتیجه نرسد باید که به عنوان یکی از ارکان نظام معرفی شود.

پس رئیسی باید به گونه‌ای حرکت کند که غباری بر این معنویت و قداست ننشیند، قداستی که به نظر می‌رسد برای رئیسی از ریاست جمهوری مهمتر است.