بزرگترین قمار ترامپ: تغییر حکومت در ایران
منبع تصویر، Getty Images
- نویسنده, دنیل بوش
- زمان مطالعه: ۶ دقیقه
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، با حمله به ایران و کشتن رهبر این کشور، دست به قمار بزرگی زده است: اینکه بتواند جایی موفق شود که روسایجمهور پیشین آمریکا ناکام ماندهاند و با استفاده از قدرت نظامی ایالات متحده، خاورمیانه را دگرگون کند.
آقای ترامپ در صورتی که آمریکا بتواند برنامه هستهای ایران را به طور کامل نابود کرده و تنها با اتکا به نیروی هوایی، تغییر رژیم در تهران را رقم بزند، مدعی پیروزی تاریخی و نسلساز خواهد شد؛ حتی اگر از سوی واشنگتن برنامه روشنی برای دوران پس از جمهوری اسلامی ارائه نشده باشد.
اما اگر این حمله نظامی که پنتاگون آن را «عملیات خشم حماسی» نامیده است، شکست بخورد یا آتش یک درگیری گسترده منطقهای را شعلهور کند که مستلزم حضور مداوم آمریکا باشد، دونالد ترامپ ممکن است هم به میراث سیاسی خود آسیب بزند و هم شانس جمهوریخواهان برای حفظ کنترل کنگره در انتخابات میاندورهای ماه نوامبر را تضعیف کند.
آقای ترامپ، هنگام اعلام آغاز کارزار نظامی علیه ایران، نشان داد چه اندازه موضوع برای او حیاتی است.
او گفت: «ممکن است قهرمانان آمریکایی جان خود را از دست بدهند.» آقای ترامپ استدلال کرد این بهایی ضروری برای وارد کردن ضربه به رژیمی است که به گفته او از زمان به قدرت رسیدن در سال ۱۹۷۹، در سراسر خاورمیانه آشوب و بیثباتی پراکنده است.
او افزود: «۴۷ سال است که رژیم ایران شعار مرگ بر آمریکا سر میدهد.» و سپس گفت: «دیگر این را تحمل نخواهیم کرد.»
با این حال، در حالی که جهان در انتظار واکنش ایران پس از کشته شدن رهبر آن است، هنوز مشخص نیست که آیا ترامپ خواهد توانست از گرفتار شدن در یک کارزار نظامی طولانی مدت اجتناب کند یا نه.
همچنین پرسش دیگری مطرح است: آیا او میتواند افکار عمومی آمریکا، بهویژه پایگاه حامیان جنبش «عظمت را به آمریکا بازگردانیم» (مگا) که عمدتا با مداخلات خارجی آمریکا مخالفاند، را برای حمایت از مداخلهای دیگر در خاورمیانه قانع کند؟
این لحظهای سرنوشتساز برای دونالد ترامپ است، کسی که اندکی بیش از یک سال پیش با وعده پایان دادن به «جنگهای بیپایان» مانند جنگهای آمریکا در افغانستان و عراق به قدرت بازگشت، اما اکنون در کنار دیگر کشورها، عملیات نظامی در ایران، ونزوئلا و سوریه را آغاز کرده است.
بمباران آمریکا و اسرائیل پس از آن صورت گرفت که کاخ سفید هشدار داده بود در صورت نپذیرفتن توافقی از سوی ایران شامل کنار گذاشتن برنامه تسلیحات هستهای، توقف تولید موشکهای بالستیک و قطع حمایت از گروههای نیابتی مانند حماس و حزبالله، حملهای در کار خواهد بود.
آقای ترامپ پس از استقرار گسترده نیروهای نظامی در منطقه، شامگاه جمعه در اقامتگاه خود در فلوریدا، مارالاگو، همراه با مشاوران ارشدش تحولات حمله را زیر نظر داشت.
در واشنگتن نیز جیدی ونس، معاون رئیسجمهور، تولسی گبرد، مدیر اطلاعات ملی، و دیگر مقامهای ارشد دولت، بنا به گفته یک منبع آگاه، در اتاق وضعیت کاخ سفید گرد هم آمدند و از طریق خط کنفرانس با دونالد ترامپ در ارتباط بودند تا بمباران را به صورت زنده دنبال کنند.
کشته شدن علی خامنهای نشاندهنده تشدیدی چشمگیر در تنشهاست، اما تحلیلگران هشدار میدهند که اوضاع میتواند از کنترل ترامپ خارج شود.
محمد حافظ، استاد مدرسه عالی نیروی دریایی آمریکا، گفت: «تکلیف روشن شده و حالا آمریکا باید برای تحقق تغییر رژیم تا انتها پیش برود. مشکل این است که بدون حضور نیروهای زمینی نمیتوان چنین کاری کرد.»
او افزود حملات تلافیجویانه ایران علیه شماری از متحدان آمریکا در منطقه از جمله بحرین، امارات متحده عربی، قطر و دیگر کشورها نشان میدهد حکومت ایران قصد دارد نسبت به واکنش خود پس از حمله آمریکا در سال گذشته، این بار تهاجمیتر عمل کند.
آقای حافظ، کارشناس خشونت سیاسی اسلامگرایانه و سیاست خاورمیانه، گفت: «استراتژی ایران احتمالا ایجاد یک درگیری منطقهای خواهد بود که اقتصاد جهانی و اقتصاد آمریکا را تحت تاثیر قرار دهد، و این برای ترامپ خبر خوبی نخواهد بود. این وضعیت میتواند به یک باتلاق تبدیل شود.»
یک درگیری طولانی در خاورمیانه میتواند سایر اولویتهای دونالد ترامپ در منطقه را نیز تحت تاثیر قرار دهد، از جمله بازسازی غزه پس از جنگ اسرائیل و حماس و تقویت روابط با عربستان سعودی.
چنین جنگی همچنین ممکن است در داخل آمریکا نیز بخشی از حامیانش را دور کند؛ آن هم در زمانی که میزان محبوبیت او به دلیل نارضایتی رایدهندگان از هزینههای زندگی و دیگر مسائل داخلی، کاهش یافته است.
در هفتههای اخیر، به گفته یکی از مقامهای ارشد پیشین دولت ترامپ که همچنان به تیم او نزدیک است و از مباحثات داخلی سیاستگذاری آگاه است، چندین مقام ارشد دولت نسبت به آغاز یک عملیات نظامی گسترده در ایران ابراز نگرانی کرده بودند.
گفته میشود این اختلافنظرها در جلسات خصوصی مطرح شده، در حالی که آقای ترامپ به طور علنی ایران را به حمله تهدید میکرد و بزرگترین تجمیع نظامی آمریکا در خاورمیانه از زمان حمله به عراق در سال ۲۰۰۳ را دستور داده بود.
دونالد ترامپ پس از تصمیم به آغاز حمله و پایان دادن به هفتهها گمانهزنی درباره احتمال آن، روز شنبه با اعتماد به نفس از ماموریت سخن گفت. اما در عین حال، اظهارات متناقضی مطرح کرد که پرسشهای تازهای درباره اهداف جنگی آمریکا برانگیخت.
او به وبسایت آکسیوس گفت: «میتوانم طولانی پیش بروم و کل ماجرا را به دست بگیرم، یا در دو یا سه روز آن را تمام کنم» و درعین حال تهدید ادامه حملات را حفظ کنم.
سپس در شبکههای اجتماعی نوشت: «بمباران سنگین و دقیق… در طول هفته بدون وقفه ادامه خواهد یافت، یا هر قدر که لازم باشد.»
این اظهارات به گفته منتقدان، بازتابی از رویکرد بداههمحور آقای ترامپ در سیاست خارجی و بیمیلی او به زمینهسازی برای همراه کردن قانونگذاران و افکار عمومی پیش از آغاز حملات نظامی است.
با این حال، متحدان و حامیان دونالد ترامپ همین رویکرد غیرمتعارف را عامل موفقیتهای او میدانند؛ از جمله دستیابی به آتشبس توافقشده در غزه و افزایش تعهدات مالی اروپا به ناتو.
منبع تصویر، Los Angeles Times via Getty Images
آقای ترامپ پیش از حمله، استدلال مفصل و دقیقی برای افکار عمومی آمریکا درباره این که چرا آغاز جنگ با ایران به نفع منافع آنان است، ارائه نکرد. او میتوانست در سخنرانی سالانه خود در کنگره هفته گذشته به این موضوع بپردازد، اما چنین نکرد.
رئیسجمهور بدون کسب مجوز از کنگره، کارزار نظامی را آغاز کرد. با این حال، اغلب جمهوریخواهان روز شنبه از این اقدام حمایت کردند.
مایک جانسون، رئیس مجلس نمایندگان، در بیانیهای گفت: «ایران با پیامدهای شدید اقدامات شرورانه خود روبهرو شده است. رئیسجمهور ترامپ و دولت او تمامی تلاش خود را برای پیگیری راهحلهای مسالمتآمیز و دیپلماتیک در پاسخ به جاهطلبیهای هستهای پایدار رژیم ایران، توسعه آن، تروریسم، و قتل آمریکاییها و حتی مردم خودشان انجام دادهاند.»
اما نبود هماهنگی با کنگره، خشم دموکراتها و حتی برخی از اعضای جمهوریخواه را که با حملات آمریکا مخالفاند، برانگیخته است.
کامالا هریس، معاون پیشین رئیسجمهور و نامزد دموکرات انتخابات ۲۰۲۴، در بیانیهای گفت: «دونالد ترامپ ایالات متحده را به جنگی میکشاند که مردم آمریکا آن را نمیخواهند.» او افزود: «نیروهای ما به خاطر جنگ انتخابی ترامپ در معرض خطر قرار گرفتهاند.»
چاک شومر، رهبر اقلیت سنا، نیز گفت دولت «جزئیات حیاتی درباره گستره و فوریت تهدید» را در اختیار کنگره و مردم آمریکا قرار نداده است. او افزود: «چرخههای انفجاری و واکنشهای تکانهای رئیسجمهور ترامپ که خطر گسترش درگیری را افزایش میدهد، یک راهبرد قابل اتکا نیست.»
واکنش تند دموکراتها در روز شنبه نشان میدهد دونالد ترامپ ممکن است ناچار شود همزمان با اداره جنگی تازه در خاورمیانه، در داخل کشور نیز وارد نبردی سیاسی شود؛ آن هم درست در آستانه آغاز انتخابات مقدماتی پیش از میاندورهایهای حساس نوامبر.
به گفته دو منبع مطلع که به شرط ناشناس ماندن درباره این برنامهها صحبت کردهاند، دموکراتهای مجلس نمایندگان قرار است نشستی برای بررسی واکنش خود به کارزار نظامی برگزار کنند.
حکیم جفریز، رهبر اقلیت مجلس نمایندگان، اعلام کرد دموکراتها هفته آینده تلاش خود را برای رایگیری درباره قطعنامهای جهت محدود کردن اختیارات جنگی ترامپ در قبال ایران از سر خواهند گرفت.
یکی از دستیاران ارشد دموکرات در مجلس نمایندگان گفت: «دستگیری رهبر یک کشور دیگر، مثل ونزوئلا، آسان است، اما در روزهای بعد چه میکنید؟» او افزود دولت «هیچ راهبرد یا هدف مشخصی را بیان نکرده است.»
در همین حال، آقای ترامپ در گفتوگو با شبکه انبیسی درباره ایران گفت: «در مقطعی با من تماس خواهند گرفت تا بپرسند چه کسی را (به عنوان رهبر) میخواهم.» او افزود: «این حرف را با اندکی طعنه میزنم..»
و در حالی که انتخابات میاندورهای نوامبر نقش تعیینکنندهای در مشخص کردن میزان دستاوردهای دونالد ترامپ در ادامه دورهاش خواهد داشت، همانگونه که روسایجمهور پیشین تجربه کردهاند، تصمیم او برای آغاز یک اقدام نظامی فوقالعاده در خاورمیانه ممکن است در نهایت تأثیری بهمراتب عمیقتر بر شکلگیری میراث سیاسیاش بگذارد.
