پشت درهای بسته؛ خبرنگاران چگونه محل مذاکرات ایران و آمریکا را پیدا می‌کنند؟

در دوران دونالد‌ ترامپ مذاکرات غیرمستقیم هسته‌ای آمریکا و ایران هربار با بعضی مخفی‌کاری‌های دو طرف، و حتی از طرف میانجی، عمان، انجام می‌شود. هر سه خبرنگاران و رسانه‌هایشان را موی دماغ می‌بینند و به آن‌ها کاملا بی‌اعتمادند.

برای خبرنگارانی که این مذاکرات را پوشش می‌دهند حتی پیدا کردن ساختمان محل گفت‌وگوها در رم، مسقط، یا ژنو به چالش بزرگ تبدیل شده است. پیدا کردن محل نیاز به کمی حدس و گمان، و بعد راستی‌آزمایی آن حدس و گمان‌ها، و دست آخر کمی کار به روش کارگاهان خصوصی دارد. در رم هیچ‌یک از طرف‌ها محل گردهمایی و گفت‌وگوها را تایید نمی‌کردند. تصور خبرنگاران و روزنامه‌نگاران این بود که گفت‌وگوها در محل سفارت عمان خواهد بود. تلفن‌زدن به سفارت به جایی نرسید.

برای اینکه مطمئن شویم روز قبل سری به آنجا زدیم تا ببینیم چه می‌گذرد تا شاید با مقام‌ها و کارکنان سفارت صحبت کنیم و سطح آماده شدن آن‌ها را ارزیابی کنیم. تماس با مقام‌ها، همان‌طور که انتظار می‌رفت، ممکن نشد. اما خوشبختانه در انتهای کوچه کنار سفارت، اتومبیل بنز سیاه رنگ معاون سفیر را دیدیم که از در عقب سفارت خارج می‌شد. راننده در کنار ما توقف کرد شیشه را پایین زد و به ما گوشزد کرد که کوچه ملک خصوصی سفارت است و ما حق قدم‌زدن در آن‌را نداریم، و وقتی به او گفتیم که از بی‌بی‌سی هستیم، اضافه کرد که روز بعد حتی خیابان‌های اطراف هم به روی ترافیک بسته خواهد بود.

برای ما همین چند کلمه تاییدی بود بر این‌که روز بعد مذاکرات در همین محل خواهد بود. در مسقط گفت‌وگوها در خانه دیپلمات ارشد عمان، دور از شهر و چشم روزنامه‌نگاران، برگزار شد. این هفته در ژنو حدس و گمان بر ساختمان نمایندگی دائمی عمان متمرکز بود؛ در دهکده‌ای در چند کیلومتری شمال ژنو. سرزدن ما به آنجا چیزی را روشن نکرد.

بعد از ورود به محل و سر و کله زدن با چند نفر از کارکنان، یک دیپلمات ارشد، با خوشرویی و نزاکت، به ما گفت که از گفتن محل مذاکرات به دلایل امنیتی معذور است. دلیلی که چندان قانع‌کننده نبود. از ساعات اول فردای آن روز، خبرنگاران در مقابل ساختمان مستقر شدند. خبرگزاری رویترز دوربین را مقابل در ورودی در آن‌ طرف خیابان قرار داد و شروع به مخابره بدون وقفه تصاویر زنده کرد. اما حتی بعد از ساعت ۹ هم نشانی از جنب‌و‌جوش نبود. سر و کله پلیس برای حفظ نظم پیدا نشد.

خبری هم از کاروان اتومبیل‌های بنز سیاه با شیشه‌های تاریک نبود. با گذشت بیشتر زمان روشن شد که هیئت‌های آمریکا و ایران احتمالا جای دیگری مشغول گفت‌وگو هستند. کمی بعد با تلفن‌های فوری و تبادل اطلاعات بین خبرنگاران و کمی کار پلیسی معلوم شد که مذاکره‌کننده‌ها در آن طرف دریاچه ژنو در ساختمانی متعلق به سفارت عمان مشغول گفت‌وگو هستند. حالا باید به‌سرعت و در میان ترافیک سنگین صبحگاهی ژنو به محل جدید حدود هشت کیلومتر آن طرفتر می‌رفتیم. بالاخره به خانه‌ای رسیدیم که ماشین‌های پلیس دیپلماتیک در بیرون و چند بنز سیاه در داخل حیاط آن بود. عده‌ای خبرنگار هم که زودتر رسیده بودند تایید کردند که مذاکرات در همین خانه در جریان است.

با پرس‌و‌جو از خبرنگاران دیگر و خبرنگار تلویزیون دولتی ایران که با هیئت ایران آمده بود، بایست معلوم می‌شد که مذاکرات دقیقا کی شروع شده و چه کسانی در چه زمانی وارد محل شده‌اند. طول مذاکرات معمولا نشانه‌ای است از جدی بودن گفت‌وگوها.

در مذاکرات رم،‌ که دور دوم روند اولیه گفت‌وگوها بود، دو طرف شاید فقط کمی بیشتر از دوساعت گفت‌وگوکردند و فورا محل را ترک کردند. این در حالی بود که مذاکره‌کنندگان از راهی طولانی آمده بودند. دو ماه بعد، در آستانه دور پنجم، اسرائیل و بعد هم آمریکا به ایران حمله کردند. چالش بعدی در این مذاکرات رمزگشایی از صحبت‌های دو طرف درباره چگونگی گفت‌وگوها و میزان پیشرفت در آن است.

معمولا حتی اگر هیچ پیشرفتی در مذاکرات صورت نگیرد، طرف‌ها درباره آن از کلماتی مثبت استفاده می‌کنند تا راه را برای ادامه مذاکرات باز بگذارند و این‌گونه برداشت نشود که این طرف یا آن طرف در را به روی دیپلماسی می‌بندد.

بعد از این دور اخیر در ژنو، عباس عراقچی وزیر خارجه ایران، که ریاست هیئت جمهوری اسلامی را برعهده داست، گفت مذاکرات جدی‌تر بوده و در این گفت‌وگوها، دو طرف «در مورد یک سری اصول راهنما» به «توافقی کلی» رسیدند؛ کلماتی که رمزگشایی آن چندان سخت نیست و نشان می‌دهد که مذاکرات به جایی نرسیده است.

دو مقام آمریکا هم بعدا به خبرنگار سایت خبری اکسیوس، که تماس‌های نزدیکی با طرف آمریکایی دارد، گفتند در ژنو پیشرفتی صورت گرفته اما ایران باید ظرف دو هفته آینده قبل از دور بعدی مذاکرات به تازه‌ترین پیشنهادهای آمریکا جواب بدهد؛ سخنانی که حاکی از شکافی بزرگ است و همزمان با اعزام یک ناو هواپیمابر و ادوات و تجهیزات نظامی بیشتری به منطقه، از آن بیشتر بوی تهدید می‌آید.

قبل از مذاکرات ژنو، وزیر خارجه ایران گفته بود تسلیم تهدیدها روی میز مذاکره نخواهد بود. او هفته پیش هم گفته بود که با حتی یک قدم عقب‌نشینی در مقابل خواسته‌های آمریکا مخالف است. چون به گفته او چنین چیزی شروع روند عقب‌نشینی است که انتها نخواهد داشت. این سخنان نشانه گرم‌شدن فضای مذاکرات نیست.

قبل از این دور آخر مذاکرات، ایران گفته بود که در کمال بی‌اعتمادی به ژنو آمده است. هر دو طرف در بی‌اعتمادی زیاد به حسن‌نیت طرف دیگر شک دارند و به این‌که شاید طرف مقابل از مذاکرات برای خرید وقت استفاده می‌کند تا برای جنگ بیشتر آماده شود.