هیئت صلح دونالد ترامپ چیست و چرا جنجالی است؟

هیئت صلح دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، نخستین نشست رسمی خود از زمان تاسیس را در واشنگتن برگزار کرد.

تاکنون شماری از کشورها با پیوستن به این ابتکار به رهبری دونالد ترامپ موافقت کرده‌اند.

رئیس جمهور آمریکا گفته است چندین کشور که در هیئت صلح دونالد ترامپ ثبت نام کرده‌اند، بیش از ۷ میلیارد دلار برای یک «بسته امدادی» برای غزه کمک کرده‌اند.

این نشست در موسسه صلح آمریکا برگزار شد. نهادی که پس از آن‌ که دولت آمریکا در اوایل سال ۲۰۲۵ کنترل آن را به دست گرفت و بخش زیادی از هیئت‌مدیره و کارکنانش را اخراج کرد، در دسامبر به «موسسه صلح دونالد جی. ترامپ» تغییر نام یافت.

هیئت صلح چیست؟

این ابتکار نخستین بار در اواخر ماه سپتامبر ۲۰۲۵، به عنوان بخشی از طرح صلح ۲۰ ماده‌ای دونالد ترامپ برای پایان دادن به جنگ دو ساله میان اسرائیل و حماس و نظارت بر بازسازی غزه پیشنهاد شد. این طرح بعدا با قطعنامه‌ای از سوی شورای امنیت سازمان ملل متحد مورد استقبال و تائید قرار گرفت.

با این حال، منشور آن به طور صریح به غزه یا سرزمین‌های فلسطینی اشاره نمی‌کند. موضوعی که نگرانی‌هایی را برانگیخته مبنی بر این‌ که ممکن است دامنه گسترده‌تری داشته باشد و وظایفی را بر عهده بگیرد که به طور سنتی توسط سازمان ملل متحد انجام می‌شود.

این ابتکار چهار ماه بعد، در ۲۲ ژانویه، در حاشیه نشست مجمع جهانی اقتصاد در داووس، به طور رسمی راه‌اندازی شد.

بر اساس ساختار کنونی، دونالد ترامپ به عنوان رئیس مادام‌العمرهیئت فعالیت می‌کند که به او اختیار گسترده‌ای در تصمیم‌گیری می‌دهد. رئیس‌جمهور آمریکا همواره این هیئت را به عنوان سازمان بین‌المللی جدید با تمرکز بر حل منازعات معرفی کرده است.

آقای ترامپ در پستی در تروث سوشال، شبکه اجتماعی خود، نوشت: «هیئت صلح ثابت خواهد کرد که تاثیرگذارترین نهاد بین‌المللی در تاریخ است و مایه افتخار من است که به عنوان رئیس آن خدمت می‌کنم.»

چه کسانی با پیوستن موافقت کرده‌اند؟

از میان ۶۰ کشوری که از سوی کاخ سفید دعوت شده‌اند، بیش از ۲۰ کشور از جمله اسرائیل، قطر، عربستان سعودی، ترکیه و مصر با پیوستن به این هیئت موافقت کرده‌اند.

هیچ‌ یک از متحدان اصلی اروپایی آمریکا، از جمله بریتانیا و فرانسه، به آن نپیوسته‌اند و چند کشور نگرانی‌هایی را مطرح کرده‌اند مبنی بر این‌که این ابتکار می‌تواند سازمان ملل متحد را به حاشیه براند. سایر کشورها هنوز پاسخی نداده‌اند.

دونالد ترامپ گفته است از اعضای دائم خواسته می‌شود مبلغ یک میلیارد دلار به عنوان حق عضویت پرداخت کنند که برای بازسازی غزه اختصاص خواهد یافت.

رئیس‌جمهور آمریکا در پست دیگری در تروث سوشال گفت کشورهای عضو پنج میلیارد دلار برای بازسازی غزه آسیب‌دیده از جنگ تعهد کرده‌اند و همچنین متعهد شده‌اند هزاران نیرو برای یک نیروی بین‌المللی تثبیت و پلیس در این سرزمین تامین کنند.

او مشخص نکرد کدام کشورها تعهد کرده‌اند که این بودجه یا نیروها را تامین کنند.

اندونزی اعلام کرد که حدود ۸ هزار تا ماه ژوئن برای اعزام احتمالی به غزه در قالب یک ماموریت بشردوستانه و صلح آماده شوند. نخستین تعهد مهم نیرو که تاکنون اعلام شده است.

چگونه عمل خواهد کرد؟

در کنار هیئت اصلی صلح، دو نهاد دیگر نیز ایجاد شده‌اند.

در قلب این ساختار «هیئت اجرایی موسس» قرار دارد که مسئولیت اصلی دیپلماسی و تصمیم‌گیری‌های سرمایه‌گذاری را بر عهده دارد.

«هیئت اجرایی غزه» بر «کمیته ملی اداره غزه» نظارت می‌کند. نهادی تکنوکراتیک فلسطینی که مسئول حکمرانی انتقالی موقت و هماهنگی تلاش‌های بازسازی در این منطقه است.

کاخ سفید اعلام کرده است اعضا تلاش خواهند کرد «حکمرانی موثر و ارائه خدمات در بالاترین سطح را تضمین کنند که صلح، ثبات و شکوفایی را برای مردم غزه پیش می‌برد.»

آقای ترامپ ریاست هیئت اجرایی موسس هفت نفره را بر عهده خواهد داشت. اعضای آن عبارت‌اند از:

حضور تونی بلر به دلیل نقش او در کشاندن بریتانیا به جنگ عراق در سال ۲۰۰۳ بر اساس ادعاهایی مبنی بر در اختیار داشتن سلاح‌های کشتار جمعی توسط عراق با انتقادهایی روبه‌رو شده است. ادعاهایی که بعدا نادرست بودن آن‌ها مشخص شد.

کاخ سفید گفته است هر عضو مسئولیتی «حیاتی برای تثبیت غزه» بر عهده خواهد داشت. در هیچ‌ یک از این دو نهاد نماینده‌ای از فلسطینیان حضور ندارد.

آیا می‌تواند غزه را سامان دهد؟

بر اساس ارزیابی خسارت و نیازها که سال گذشته توسط سازمان ملل متحد، اتحادیه اروپا و بانک جهانی انجام شد، بازسازی غزه انتظار می‌رود سال‌ها طول بکشد و ممکن است بیش از ۷۰ میلیارد دلار هزینه داشته باشد.

سازمان ملل متحد می‌گوید حدود ۸۰ درصد ساختمان‌های غزه ویران شده یا آسیب دیده‌اند که برآورد می‌شود ۶۱ میلیون تن آوار ایجاد کرده است. خانواده‌های آواره همچنان با شرایط زمستانی، سرپناه محدود و کمبود غذا روبه‌رو هستند.

آتش‌بس ۱۰ اکتبر که با میانجی‌گری آمریکا حاصل شد، در پی آن بود که بیش از دو سال درگیری میان اسرائیل و حماس را متوقف کند. در حالی که شدیدترین درگیری‌ها فروکش کرده، گزارش‌ها حاکی از آن است که نیروهای اسرائیلی به حملات هوایی ادامه داده و به سوی فلسطینیان در نزدیکی مناطق تحت کنترل نظامی آتش گشوده‌اند.

در مراسم امضای ماه گذشته در داووس سوئیس، جرد کوشنر توسعه‌دهنده املاک و داماد دونالد ترامپ رئیس‌جمهور آمریکا که پیش‌تر به مذاکره برای آتش‌بس میان اسرائیل و حماس کمک کرده بود، «طرح جامع» برای غزه را تشریح کرد که شامل آسمان‌خراش‌ها، شهرهای جدید و منطقه گردشگری ساحلی بود.

او گفت ساخت ‌و ساز می‌تواند دو تا سه سال طول بکشد و دست‌کم به ۲۵ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری نیاز داشته باشد و کمک‌های بشردوستانه در اولویت فوری قرار دارد.

آقای ترامپ بار دیگر تاکید کرده است که حماس باید خلع سلاح شود. شرطی محوری در توافق با میانجی‌گری آمریکا.

او در شبکه تروث سوشال نوشت: «بسیار مهم است که حماس به تعهد خود برای خلع سلاح کامل و فوری پایبند بماند.»

حماس گفته است تنها در چارچوب توافقی گسترده‌تر که به ایجاد یک کشور فلسطینی منجر شود خلع سلاح خواهد کرد. اسرائیل که نیروهای زمینی‌اش بخش زیادی از غزه را کنترل می‌کنند، گفته است تنها در صورت خلع سلاح حماس عقب‌نشینی خواهد کرد.

چرا هیئت صلح جنجالی است؟

این ابتکار تاکنون با انتقادهای قابل توجهی روبه‌رو شده است. از نگرانی‌ها درباره مشروعیت گرفته تا مسئله نمایندگی.

در حالی که دونالد ترامپ این هیئت را به عنوان میانجی آینده منازعات معرفی کرده، چندین متحد آمریکا هشدار داده‌اند که ممکن است سازمان ملل متحد و شورای امنیت ۱۵ عضوی آن، نهادی که مسئول حفظ صلح بین‌المللی و اعمال تحریم‌هاست، را تضعیف کند.

دولت آقای ترامپ پیش‌تر بودجه آمریکا برای سازمان ملل متحد را کاهش داده است.

اوایل امسال، آقای ترامپ یادداشتی را امضا کرد که بر اساس آن آمریکا از ۳۱ نهاد سازمان ملل متحد که به گفته او «بر خلاف منافع ملی آمریکا فعالیت می‌کنند» خارج می‌شود.

کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، هیئت صلح را ابزاری شخصی برای دونالد ترامپ توصیف کرد که در برابر فلسطینیان یا سازمان ملل متحد پاسخ‌گو نیست.

او در سخنرانی در کنفرانس امنیتی مونیخ گفت در حالی که قطعنامه‌ای از شورای امنیت سازمان ملل متحد تصویب شد که از ایجاد یک هیئت صلح موقت برای غزه با مشارکت فلسطینیان و اشاره صریح به این سرزمین استقبال می‌کرد، منشور هیئت این عناصر را حذف کرده است.

او گفت: «بنابراین فکر می‌کنم یک قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل متحد وجود دارد، اما هیئت صلح آن را منعکس نمی‌کند.»

نبود فلسطینیان در هیئت‌های اجرایی آن منبع دیگری از جنجال است.

مصطفی برغوثی، سیاستمدار فلسطینی، در مصاحبه‌ای اخیر به سرویس جهانی بی‌بی‌سی گفت: «به نظر می‌رسد فقط یک هیئت آمریکایی است، با برخی عناصر بین‌المللی»، و افزود فلسطینیان انتظار «نمایندگی بسیار گسترده‌تری» داشتند.

او گفت این که نقش گروه اداری فلسطینی که در جریان گفت‌وگوهای صلح در قاهره مورد تائید قرار گرفت، همچنان نامشخص ماندهُ «مشکل‌ساز» است.

در همین حال، هیئت اجرایی غزه شامل یک عضو اسرائیلی است: یاکیر گابای، میلیاردر حوزه املاک که اکنون در قبرس مستقر است.

حضور سیاستمداران ارشد از قطر و ترکیه، کشورهایی که منتقد عملکرد اسرائیل در غزه هستند، نیز در میان سیاستمداران اسرائیلی با انتقاد روبه‌رو شده است.

دفتر بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، اعلام کرد ترکیب هیئت‌های اجرایی «با اسرائیل هماهنگ نشده و برخلاف سیاست آن است.»

یائیر لاپید، رهبر اپوزیسیون اسرائیل، این اقدام را «شکست دیپلماتیک برای اسرائیل» خواند، در حالی که ایتامار بن‌گویر، وزیر امنیت ملی راست افراطی، در شبکه ایکس نوشت غزه به «کمیته اداری» نیاز ندارد بلکه باید «از تروریست‌های حماس پاکسازی شود.»