چرا «هیئت صلح» ترامپ برای غزه تا این حد جنجالی شده است؟

نهاد بین‌المللی جدیدی که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، برای پیشبرد طرح صلح غزه معرفی کرده، اگرچه در ابتدا از حمایت سازمان ملل برخوردار بود، اما با روشن‌تر شدن جزئیات آن، نگرانی‌های زیادی را برانگیخته است.

در این گزارش به برخی از پرسش‌های کلیدی درباره این هیئت پاسخ می‌دهیم؛ از ترکیب اعضای هیئت اجرایی آن گرفته که تونی بلر، نخست‌وزیر پیشین بریتانیا و حامی حمله سال ۲۰۰۳ به عراق در آن حضور دارد، اما هیچ نماینده‌ای از فلسطینیان در آن نیست تا هزینه یک میلیارد دلاری برای عضویت دائم و همین‌طور نگرانی‌ها درباره نقش سازمان ملل.

چه کسانی برای پیوستن به «هیئت صلح» ترامپ دعوت شده‌اند؟

بر اساس گزارش‌ها، نامه‌هایی برای ده‌ها رهبر جهان ارسال شده و از آن‌ها دعوت شده است به «هیئت صلح» ترامپ بپیوندند؛ از جمله:

کریستوفر لاکسون، نخست‌وزیر نیوزیلند، هم برای پیوستن به این هیئت دعوت شده و گفته است این موضوع را «با دقت بررسی خواهد کرد».

وزارت خارجه تایلند نیز اعلام کرده است که در حال بررسی جزئیات این طرح است.

چه کسانی با پیوستن به «هیئت صلح» ترامپ موافقت کرده‌اند؟

افرادی که تاکنون به صورت علنی دعوت دونالد ترامپ را پذیرفته‌اند، عبارت‌اند از:

همچنین گزارش شده است که تو لام، دبیرکل حزب کمونیست ویتنام، این دعوت را پذیرفته است.

مارک کارنی، نخست‌وزیر کانادا، نیز پذیرش خود را اعلام کرده اما گفته است برای عضویت، هزینه‌ای پرداخت نخواهد کرد.

برای پیوستن به «هیئت صلح» ترامپ چه شرایطی لازم است؟

یک مقام آمریکایی به شبکه خبری سی‌بی‌اس گفته است که پیوستن به این هیئت شرط خاصی ندارد، اما کشورهایی که مایل باشند به جای عضویت سه‌ساله، عضو دائمی شوند، باید مبلغ یک میلیارد دلار پرداخت کنند.

به گفته مقام‌های آمریکایی، این پول برای تامین مالی بازسازی غزه استفاده خواهد شد.

بر اساس نسخه‌ای از نامه و پیش‌نویس اساسنامه که خبرگزاری رویترز مشاهده کرده، این هیئت - که آقای ترامپ حتی در صورت پایان ریاست‌جمهوری‌اش نیز ریاست مادام‌العمر آن را بر عهده خواهد داشت - در مراحل بعدی قرار است به دیگر مناقشات جهانی بپردازد.

آیا «هیئت صلح» ترامپ می‌تواند سازمان ملل را تضعیف کند؟

آقای ترامپ در دعوت‌نامه خود می‌گوید این هیئت «رویکردی جسورانه و تازه برای حل مناقشات جهانی» در پیش خواهد کرد. این موضوع از سوی برخی به عنوان اقدامی تعبیر شده که ممکن است موقعیت شورای امنیت سازمان ملل را تضعیف کند؛ شورایی که در حال حاضر مسئول برقراری و حفظ صلح و اعمال تحریم‌های بین‌المللی است.

روزنامه اسرائیلی هاآرتص گزارش داد که اساسنامه این هیئت با تاکید بر نیاز به «نهادی چابک‌تر و کارآمدتر برای صلح‌سازی بین‌المللی» آغاز شده و افزوده است که صلح پایدار مستلزم «شجاعت گذار از نهادهایی است که بارها شکست خورده‌اند».

کاخ سفید در بیانیه‌ای درباره «هیئت صلح» اعلام کرده است: «این اقدام به طور کامل با قطعنامه ۲۸۰۳ شورای امنیت سازمان ملل هم‌راستاست.»

اما منبعی نزدیک به امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، به خبرگزاری فرانسه گفت که این اساسنامه «از چارچوب غزه فراتر می‌رود» و افزود: «این موضوع پرسش‌هایی اساسی مطرح می‌کند، به ویژه درباره احترام به اصول و ساختار سازمان ملل که تحت هیچ شرایطی نباید مورد تردید قرار گیرد.»

خالد جندی از موسسه کوئینسی برای سیاست‌ورزی مسئولانه، به خبرگزاری رویترز گفت: «آنچه از درون دولت آمریکا بازتاب می‌یابد این است که آن‌ها مایل‌اند دامنه نفوذ هیئت صلح را گسترش دهند و حتی درباره جایگزینی نظام کنونی سازمان ملل صحبت می‌کنند. بنابراین روشن است که غزه ممکن است تنها آغاز راه باشد، اما از نگاه دولت ترامپ، پایان کار این هیئت نخواهد بود.»

دولت دونالد ترامپ پیش‌تر بودجه آمریکا برای سازمان ملل را کاهش داده و وتوهای آمریکا مانع از اقدام شورای امنیت برای پایان دادن به جنگ غزه شده است. همچنین در ۷ ژانویه ۲۰۲۶، آقای ترامپ یادداشتی را امضا کرد که بر اساس آن آمریکا از ۳۱ نهاد سازمان ملل که «بر خلاف منافع ملی ایالات متحده عمل می‌کنند» خارج می‌شود؛ از جمله کنوانسیون چارچوب سازمان ملل درباره تغییرات اقلیمی و صندوق دموکراسی سازمان ملل.

«هیئت صلح» ترامپ چگونه اداره خواهد شد؟

علاوه بر «هیئت صلح»، دو هیئت ارشد زیرمجموعه نیز معرفی شده‌اند:

کاخ سفید گفته است افرادی که برای عضویت در این هیئت‌ها برگزیده می‌شوند، برای تضمین «حکمرانی موثر و ارائه خدمات در بالاترین سطح که صلح، ثبات و رفاه مردم غزه را تامین کند» تلاش خواهند کرد.

بر اساس اعلام کاخ سفید، دونالد ترامپ ریاست «هیئت اجرایی موسس» هفت‌نفره‌ای را بر عهده خواهد داشت که قرار است مرحله بعدی بازسازی غزه را هدایت کند. از جمله دیگر اعضای این هیئت عبارت‌اند از:

تونی بلر، نخست‌وزیر پیشین بریتانیا، هم عضو این هیئت است. این انتصاب به دلیل نقش او در وارد کردن بریتانیا به جنگ عراق در سال ۲۰۰۳ جنجال‌برانگیز شده است. آقای بلر در آن زمان با تکیه بر ادعای وجود سلاح‌های کشتار جمعی در عراق کشورش را وارد جنگ کرد، اما بعدا معلوم شد این ادعا کذب بوده است.

کاخ سفید گفته است هر یک از اعضا، حوزه مسئولیتی مشخص و «حیاتی برای تثبیت غزه» خواهند داشت.

آیا فلسطینی‌ها و اسرائیلی‌ها در «هیئت صلح» ترامپ نماینده‌ای دارند؟

هیچ نماینده‌ای از فلسطینیان در هیچ‌یک از دو هیئت اجرایی حضور ندارد. در «هیئت اجرایی غزه» نام تنها یک اسرائیلی دیده می‌شود: یاکیر گابای، میلیاردر حوزه املاک و مستغلات که متولد اسرائیل است اما در حال حاضر در قبرس زندگی می‌کند. اما سیاستمداران ارشدی از کشورهایی مانند قطر و ترکیه در این هیئت حضور دارند که از منتقدان عملکرد اسرائیل در جنگ غزه بوده‌اند.

مصطفی برغوثی، سیاستمدار فلسطینی، به بی‌بی‌سی گفت فلسطینی‌ها انتظار «نمایندگی بسیار گسترده‌تری» داشتند.

او گفت: «به نظر می‌رسد این فقط یک هیئت آمریکایی است با تعدادی اعضای بین‌المللی.»

آقای برغوثی افزود نامشخص بودن نقش گروه اداری فلسطینی که در جریان گفت‌وگوهای صلح قاهره با آن موافقت شده بود، «مشکل‌ساز» خواهد بود و درباره تمایل اسرائیل برای بازگشایی گذرگاه رفح جهت تسهیل بازسازی غزه ابراز تردید کرد.

اسرائیل هم گفته است از گفت‌وگوها درباره ترکیب هیئت‌های اجرایی کنار گذاشته شده است. دفتر بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، اعلام کرد این اقدام «بدون هماهنگی با اسرائیل انجام شده و برخلاف سیاست‌های آن است».

یائیر لاپید، رهبر مخالفان در اسرائیل، این موضوع را «شکست دیپلماتیک برای اسرائیل» خواند. همچنین ایتامار بن‌گویر، وزیر امنیت ملی اسرائیل و سیاستمدار راست‌گرای افراطی، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «نوار غزه نیازی به 'کمیته اداری' برای نظارت بر 'بازسازی' ندارد، بلکه باید از تروریست‌های حماس پاک‌سازی شود.»

آیا «هیئت صلح» ترامپ می‌تواند بحران غزه را حل کند؟

به گفته سازمان ملل، حدود ۸۰ درصد ساختمان‌های غزه تخریب شده‌اند یا آسیب‌دیده‌اند و ۶۰ میلیون تُن آوار بر جای مانده است. خانواده‌های آواره نیز با شرایط زمستانی، کمبود سرپناه و کمبود غذا روبه‌رو هستند.

سازمان‌های امدادی می‌گویند بهبودهایی حاصل شده، اما اسرائیل همچنان محدودیت‌هایی بر فعالیت آن‌ها اعمال می‌کند.

اسرائیل می‌گوید در حال تسهیل کمک‌های بشردوستانه است و محدودیت‌ها با هدف جلوگیری از نفوذ و سوء استفاده حماس از تلاش‌های امدادی اعمال می‌شود. اسرائیل سازمان ملل را به ناتوانی در توزیع کمک‌هایی متهم می‌کند که پیش از این وارد غزه شده‌اند.

در این شرایط شاید بتوان گفت بزرگ‌ترین چالش، حفظ آتش‌بس شکننده است.

حماس گفته است سلاح‌های خود را تنها در چارچوب توافقی گسترده‌تر که به تشکیل کشور فلسطین بینجامد، کنار خواهد گذاشت. اسرائیل نیز که نیروهای زمینی‌اش همچنان کنترل بخش عمده‌ای از نوار غزه را در دست دارند، اعلام کرده است تنها در صورت خلع سلاح حماس عقب‌نشینی خواهد کرد.

این‌که «هیئت صلح» دونالد ترامپ تا چه اندازه و با چه سرعتی می‌تواند تغییر ایجاد کند و مهم‌تر از آن، گام‌های ملموسی به سوی صلحی پایدار بردارد، موضوعی است که باید منتظر ماند و دید.