پیشروی خاموش؛ اسرائیل خط زرد را به عمق غزه کشاند
- نویسنده, بندیکت گارمن
- نویسنده, اما پنگلی
- نویسنده, مت مورفی
- شغل, بیبیسی وریفای
اسرائیل در چند نقطه، بلوکهایی را که قرار است خط کنترل پس از آتشبس را مشخص کنند، به داخل غزه منتقل کرده و این موضوع باعث سردرگمی میان فلسطینیان شده است.
تصاویر ماهوارهای که بیبیسی وریفای بررسی کرده نشان میدهد که دستکم در سه منطقه، اسرائیل ابتدا بلوکها را نصب کرده و سپس بعد از مدتی بازگشته و موقعیت آنها را عمیقتر به داخل نوار غزه جابهجا کرده است.
بر اساس مفاد توافقی که با میانجیگری آمریکا با حماس حاصل شد، اسرائیل پذیرفت نیروهایش را به پشت خطی که در نقشههای نظامی اسرائیل با رنگ زرد مشخص شده عقب بکشد؛ خطی که روی زمین با بلوکهای بتنی زردرنگ علامتگذاری شده است.
اسرائیل کاتز، وزیر دفاع اسرائیل در ماه اکتبر هشدار داده بود که هر کسی که از «خط زرد» عبور کند «با گلوله روبهرو خواهد شد».
از زمان اظهارات وزیر دفاع، مجموعهای از حوادث مرگبار در اطراف این خط رخ داده است.
در بیتلاهیا، جبالیا و التفاح، ارتش اسرائیل بلوکها را کار گذاشت و سپس با برگشتن آنها را عمیقتر به داخل غزه منتقل کرد. در مجموع، ۱۶ موقعیت جابهجا شده است.
تصاویر ماهوارهای نشان میدهد که در محله التفاح در شهر غزه، نیروهای ارتش اسرائیل دستکم هفت بلوکی را که پیشتر نصب شده بود، بین ۲۷ نوامبر و ۲۵ دسامبر جابهجا کردهاند.
بهطور میانگین، موقعیت این نشانگرها ۲۹۵ متر عمیقتر به داخل نوار غزه منتقل شده است.
بیبیسی وریفای در کنار بلوکهایی که جابهجا شدهاند، ۲۰۵ نشانگر دیگر را نیز نقشهبرداری کرده است. بیش از نیمی از آنها به شکل قابل توجهی عمیقتر از خطی که در نقشهها مشخص شده، در داخل نوار غزه قرار داده شدهاند.
سخنگوی ارتش اسرائیل گفت که این نیرو «تمام ادعاها مبنی بر جابهجایی خط زرد یا عبور نیروهای ارتش اسرائیل از آن» را رد میکند.
او افزود: «ارتش اسرائیل در حال اقدام برای علامتگذاری بصری خط زرد مطابق با شرایط میدانی و ارزیابی جاری از وضعیت عملیاتی است.»
تحلیل تصاویر ماهوارهای تا ۱۱ ژانویه نشان میدهد که برخی بخشهای خط زرد که فرمانده ارتش اسرائیل آن را یک «خط مرزی جدید» توصیف کرده، بیش از سه ماه پس از آغاز آتشبس، همچنان روی زمین علامتگذاری نشدهاند.
آخرین تصاویر ماهوارهای بررسیشده توسط بیبیسی وریفای نشان میدهد که در امتداد حدود ۱۰ کیلومتر از این منطقه، هیچ بلوکی نصب نشده است؛ موضوعی که باعث شده برخی از ساکنان غزه ندانند آغاز آنچه ارتش اسرائیل «منطقه جنگی خطرناک» مینامد، دقیقا کجاست.
ماه گذشته، یک مرد ۲۳ ساله که بیبیسی به دلیل امنیتش نام او را فاش نمیکند، در نزدیکی خان یونس گفت نیروهای اسرائیلی ناگهان بلوکها را در نزدیکی او به آن سوی خط مشخص شده در نقشهها منتقل کردند و او «در تله افتاد».
او گفت: «ما حالا داخل خط زرد زندگی میکنیم، [اما] پشت بلوکهای زرد، بدون اینکه بدانیم سرنوشتمان چه خواهد شد. فضای شب وحشتناک است. صدای انفجار گلولهها، پیشروی سربازان، تیراندازی و وزوز پهپادها را بدون وقفه میشنویم. همچنین مستقیما به ما شلیک میشود.»
پروفسور آندریاس کریگ، کارشناس امنیت خاورمیانه از کینگز کالج لندن، جابهجایی این بلوکها را «ابزاری برای مهندسی سرزمینی» توصیف کرد.
او گفت: «با حفظ خط قانونی روی نقشه و فاصله دادن صدها متر آن از بلوکهای فیزیکی، اسرائیل توانایی این را حفظ میکند که بدون اعلام رسمی تغییر مرز، تعیین کند ساکنان غزه کجا زندگی کنند، جابهجا شوند و کشاورزی کنند.»
اما افرایم اینبار، رئیس موسسه راهبرد و امنیت بیتالمقدس این نظر را مطرح کرد که ممکن است خط ترسیمشده در نقشهها موانع طبیعی محل نصب نشانگرها را در نظر نگرفته باشد و مهندسان ارتش اسرائیل بلوکها را در جاهایی قرار دهند که «قرار دادن آنها آسانتر است».
سلسله وقایع مرگبار در اطراف خط زرد
تحلیل پستهای تلگرام ارتش اسرائیل و اظهارات کسانی که با بیبیسی مصاحبه کردند نشان میدهند که از زمان هشدار آقای کاتز در ماه اکتبر، نیروهای اسرائیلی دستکم در ۶۹ مورد به افرادی که از خط زرد عبور کرده بودند شلیک کردند.
در روز ۱۹ دسامبر، ارتش اسرائیل حملهای را به مدرسهای که آوارگان در آن پناه گرفته بودند، در محله التفاح شهر غزه انجام داد؛ مکانی که بر اساس نقشههای ارتش اسرائیل حدود ۳۳۰ متر در سمت فلسطینی خط قرار داشت، اما تنها چند متر با یک بلوک زرد که به آنجا منتقل شده بود فاصله داشت.
شاهدان عینی گفتند این حمله در زمانی رخ داد که یک مراسم عروسی درست کنار ساختمان مدرسه در حال برگزاری بود. به گفته سازمان دفاع مدنی غزه که توسط سازمان حماس اداره میشود، پنج نفر از جمله چند کودک در این انفجار کشته شدند.
بیانیه ارتش اسرائیل درباره آن روز اعلام کرد که به «افراد مشکوک» در غرب خط زرد شلیک شده است و افزود که این حادثه همچنان در دست بررسی است و این نیرو «از هرگونه آسیب رساندن به افراد غیرمرتبط ابراز تاسف میکند».
در یک حادثه مرگبار دیگر، زاهر ناصر شمیه، نوجوان ۱۷ ساله، در نزدیکی بلوکهای زرد در اردوگاه جبالیا در شمال غزه کشته شد. پدر او گفت نیروهای ارتش اسرائیل در ۱۰ دسامبر به او شلیک کردند و سپس با تانک از روی او عبور کردند.
او گفت: «تانک بدنش را تکه تکه کرد … تانک وارد منطقه امن [در غرب خط زرد] شد و از روی او رد شد.» بیبیسی وریفای برای اظهار نظر درباره این حادثه با ارتش اسرائیل تماس گرفته است.
همچنین در نوامبر، رسانههای محلی گزارش دادند که دو کودک، با سن هشت و ۱۰ یا ۱۱ سال، به دست نیروهای اسرائیلی کشته شدهاند. عموی آنها گفت این دو کودک هنگام جمعآوری هیزم برای پدر معلولشان کشته شدند.
ارتش اسرائیل در واکنش به این مرگها اعلام کرد که دو مظنون را که از خط زرد عبور کرده بودند، فعالیتهای مشکوکی روی زمین انجام داده و به نیروهای ارتش اسرائیل نزدیک شده بودند، از بین برده است. این ارتش جزئیاتی درباره چگونگی شناسایی این دو نفر به عنوان مظنون ارائه نکرد.
سخنگوی ارتش اسرائیل در بیانیهای که در اختیار بیبیسی وریفای قرار داد، سازمان حماس را متهم کرد که طی هفته گذشته در شش مورد «در آن سوی خط زرد» به سوی نیروهای اسرائیلی ذشلیک کرده است.
تخریبها و سنگربندیها
در حالی که اسرائیل بر اساس توافق آتشبس اکتبر پذیرفت نیروهایش را به پشت خط زرد عقب بکشد، ویدئوها و تصاویر ماهوارهای که بیبیسی وریفای مشاهده کرده، بارها نشان دادهاند که خودروهای ارتش اسرائیل فراتر از خط زرد ترسیم شده در نقشهها فعالیت میکنند.
در تصاویر تاییدشده، نفربرهای زرهی و بولدوزرها در میدان بنیسهیلا در خانیونس، ۴۰۰ متر آن سوی خط زرد نقشهبرداریشده دیده شدهاند. همچنین یک تصویر ماهوارهای که در ۲۵ دسامبر گرفته شده، به نظر میرسد تانک، بیل مکانیکی و دیگر خودروهای ارتش اسرائیل را حدود ۲۶۰ متر فراتر از خط زرد در بیتلاهیا نشان میدهد.
در برخی موارد، جابهجایی بلوکها با تخریب ساختمانهای اطراف توسط ارتش اسرائیل همراه بوده است.
تصاویر ماهوارهای نشان میدهد در بخش شرقی شهر غزه، صدها ساختمان تا حد هموار شدن با زمین، تا نزدیکی و حتی فراتر از نخستین محل قرارگیری بلوکها تخریب شدهاند. سپس نشانگرها جابهجا شده و تخریبهای بیشتری رخ داده است.
در منطقه نزدیک جبالیا، نیروهای اسرائیلی مجموعهای از ساختمانهای مدرسه را که حدود ۱۵۰ متر داخل خط ترسیم شده در نقشه قرار داشتند، تخریب کردند.
در برخی موارد که تخریبهای ارتش اسرائیل رخ داده، آوار بهجامانده عملا نشانگرها را از دید فلسطینیان روی زمین پنهان کرده است.
سخنگوی ارتش اسرائیل گفت نیروهای این کشور در حال برچیدن شبکه تونلهای حماس هستند که به گفته او زیر ساختمانها در هر دو سوی خط زرد امتداد دارد و افزود که تخریب این تونلها «ممکن است باعث فروریختن ساختمانها در هر دو سوی خط شود».
آمریکا اعلام کرده که قرار است مرحله دوم توافق آتشبس آغاز شود؛ مرحلهای که بر اساس آن انتظار میرود اسرائیل از بخشهای بیشتری از نوار غزه عقبنشینی کند. اما اشارهای به جدول زمانی این عقبنشینی نشد. این عقبنشینی به «غیرنظامیسازی» حماس بر اساس توافق آتشبس اکتبر مرتبط است.
در برخی بخشهای نوار غزه، نشانگرها اندکی پیش از آغاز کار ساخت استحکامات موقت اسرائیلی، مانند ایستهای بازرسی جادهای و موانع دفاعی، در آن سوی خط زرد ترسیمشده در نقشهها نصب شدهاند.
آقای کریگ به بیبیسی وریفای گفت جابهجایی این بلوکها در نهایت به اسرائیل اجازه میدهد بخشهایی از غزه را به یک «کمربند سترون» تبدیل کند.
او گفت: «در عمل، وضعیت روی زمین کمتر به آنچه نقشه آتشبس میگوید بستگی دارد و بیشتر به این مربوط است که بلوکهای بتنی در یک روز مشخص کجا قرار گرفتهاند.»
