آیا ترامپ می‌خواهد به ونزوئلا حمله کند؟

در دو ماه گذشته، ارتش آمریکا به تدریج نیرویی از ناوهای جنگی، جنگنده‌ها، بمب‌افکن‌ها، تفنگداران دریایی، پهپادها و هواپیماهای جاسوسی را در دریای کارائیب مستقر کرده است. این بزرگ‌ترین استقرار نظامی در این منطقه طی چند دهه اخیر است.

بمب‌افکن‌های دوربرد بی-۵۲ تمرین‌هایی موسوم به «نمایش حمله بمب‌افکن‌ها» را در سواحل ونزوئلا انجام داده‌اند. هم‌زمان با افزایش تنش‌ها ترامپ مجوز اعزام نیروهای سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) به ونزوئلا را نیز صادر کرده است.

آمریکا می‌گوید در حملاتی به چند شناور کوچک از مبدا ونزوئلا، ده‌ها نفر را کشته است. واشنگتن مدعی است این قایق‌ها حامل «مواد مخدر» و «تروریست‌های مواد مخدر» بوده‌اند، اما هیچ مدرک یا جزئیاتی درباره افراد حاضر در آن‌ها ارائه نکرده است.

این حملات با محکومیت کشورهای منطقه روبه‌رو شده و کارشناسان درباره مشروعیت قانونی آن‌ها پرسش‌هایی مطرح کرده‌اند. واشنگتن این اقدامات را بخشی از «جنگ علیه قاچاق مواد مخدر» می‌خواند، اما نشانه‌ها حاکی از آن است که هدف اصلی، کارزاری برای ارعاب و براندازی دولت نیکلاس مادورو، رئیس‌جمهور ونزوئلاست.

کریستوفر ساباتینی، پژوهشگر ارشد موسسه چتم‌هاوس در حوزه آمریکای لاتین، می‌گوید: «موضوع تغییر رژیم مطرح است. احتمالا قصد حمله زمینی ندارند، بلکه هدفشان ارسال پیام است.»

به گفته او، این تجمع نظامی نوعی نمایش قدرت است که هدفش «ایجاد ترس» در دل ارتش ونزوئلا و حلقه نزدیک به مادورو است تا شاید علیه او اقدام کنند.

بی‌بی‌سی وریفای با رصد اطلاعات عمومی ردیابی کشتی‌ها و هواپیماهای آمریکایی در منطقه، همراه با تصاویر ماهواره‌ای و پست‌های شبکه‌های اجتماعی، تلاش کرده تصویری از موقعیت نیروهای ترامپ ترسیم کند.

ترکیب نیروها پیوسته در حال تغییر است، به همین دلیل ما به طور مرتب وضعیت را دنبال کرده‌ایم.

تا تاریخ ۲۳ اکتبر، ۱۰ ناو نظامی آمریکا در منطقه شناسایی شده‌اند، از جمله ناوشکن‌های مجهز به موشک هدایت‌شونده، ناوهای تهاجم آبی‌ـ‌خاکی، و نفتکش‌هایی برای سوخت‌رسانی در دریا.

جایزه ۵۰ میلیون دلاری و آزمون وفاداری حلقه نزدیکان مادورو

بر کسی پوشیده نیست که دولت آمریکا، به ویژه مارکو روبیو وزیر خارجه، خواهان سرنگونی مادورو است.

روبیو اوایل سال جاری در گفت‌وگو با فاکس‌نیوز، مادورو را «دیکتاتوری وحشتناک» خواند و وقتی از او پرسیدند آیا خواهان کناره‌گیری مادورو است، پاسخ داد: «روی چنین سیاستی کار می‌کنیم.»

با این حال حتی منتقدان سرسخت مادورو، از جمله روبیو، به سختی می‌توانند آشکارا خواهان تغییر رژیم با پشتوانه نظامی شوند؛ خواسته‌ای که اپوزیسیون ونزوئلا مدت‌هاست مطرح می‌کند.

دونالد ترامپ در جریان مبارزات انتخاباتی ۲۰۱۶ وعده داده بود که به «سرنگونی رژیم‌های خارجی» پایان خواهد داد و در سال‌های اخیر نیز از «جنگ‌های بی‌پایان» انتقاد کرده است.

ایالات متحده مادورو را رئیس‌جمهور قانونی ونزوئلا نمی‌داند، چرا که انتخابات ۲۰۲۴ این کشور از دید ناظران بین‌المللی و مخالفان داخلی «نه آزاد بود و نه عادلانه». سفارت آمریکا در کاراکاس نیز در دوران نخست ریاست‌جمهوری ترامپ در سال ۲۰۱۹ تعطیل شد.

آمریکا پاداش اطلاعات منجر به دستگیری مادورو را به ۵۰ میلیون دلار افزایش داده است؛ اقدامی برای وسوسه حلقه وفاداران نزدیک به او تا او را تحویل دهند. اما تاکنون هیچ‌یک از اطرافیانش از او جدا نشده‌اند.

خوزه ایگناسیو ارناندس، استاد حقوق و مشاور ارشد اندیشکده امنیت ملی، می‌گوید ۵۰ میلیون دلار برای طبقه نخبگان ونزوئلا «هیچ» است.

در کشوری نفت‌خیز مانند ونزوئلا، از راه فساد می‌توان به ثروت‌های کلان دست یافت. الخاندرو آندراده، رئیس پیشین خزانه‌داری ونزوئلا، پیش از محکوم شدنش، یک میلیارد دلار از رشوه‌خواری به جیب زده بود.

بسیاری از تحلیلگران بر این باورند که ارتش ونزوئلا نقش کلیدی در هرگونه تغییر رژیم دارد، اما برای آنکه افسران علیه مادورو دست به اقدام بزنند، احتمالا به تضمین مصونیت از پیگرد نیاز خواهند داشت.

ارناندس می‌گوید آن‌ها فکر می‌کنند که خودشان هم به نوعی درگیر فعالیت‌های مجرمانه هستند.

مایکل آلبرتوس، استاد علوم سیاسی دانشگاه شیکاگو و متخصص آمریکای لاتین، نیز معتقد است حتی جایزه‌ای به ارزش ۵۰۰ میلیون دلار هم احتمالا باعث خیانت افراد حلقه نزدیک به مادورو نخواهد شد.

او می‌گوید: «رهبران اقتدارگرا حتی به نزدیک‌ترین اطرافیانشان هم مشکوک‌اند، و به همین دلیل سازوکارهایی برای کنترل و تضمین وفاداری آن‌ها ایجاد می‌کنند.»

تحریم‌های اقتصادی آمریکا بحران اقتصادی ونزوئلا را تشدید کرده، اما نتوانسته رهبران بلندپایه را به رویگردانی از رئیس‌جمهورشان وادارد.

چرا اقدامات آمریکا احتمالا تنها مربوط به مواد مخدر نیست

دونالد ترامپ اعلام کرده که این جنگی علیه قاچاقچیان مواد مخدر است و گفته است که یکی از قایق‌هایی که آمریکا در ۱۶ اکتبر هدف قرار داد «عمدتا حامل فنتانیل» بود.

اما فنتانیل بیشتر در مکزیک تولید می‌شود، نه در آمریکای جنوبی، و سپس از مرزهای جنوبی وارد آمریکا می‌شود.

ساباتینی می‌گوید: «این ماجرا ربطی به مواد مخدر ندارد. او فقط از زبان مخالفان ونزوئلایی استفاده کرده که می‌گویند این کشور نه فقط یک دیکتاتوری، بلکه یک رژیم مجرم و جنایتکار است.»

از سال ۲۰۲۰، وزارت دادگستری آمریکا مادورو را متهم کرده است که رهبری یک شبکه قاچاق مواد مخدر و تروریسم مرتبط با مواد مخدر را بر عهده دارد. او این اتهام را رد کرده است.

ترامپ گفته است که به سازمان سیا مجوز انجام عملیات‌های مخفیانه در ونزوئلا را داده است. بخشی از این تصمیم، به گفته او، به دلیل «ورود مواد مخدر از ونزوئلا به آمریکا» بوده است.

با این حال ونزوئلا تولیدکننده عمده کوکائین نیست. تولید اصلی در کلمبیا، پرو و بولیوی انجام می‌شود. مقداری از کوکائین از طریق ونزوئلا قاچاق می‌شود که دولت آن کشور مدعی است برای مقابله با آن اقدام می‌کند.

گزارش سازمان مبارزه با مواد مخدر آمریکا در سال ۲۰۲۵ می‌گوید منشا ۸۴ درصد کوکائین توقیف‌شده در ایالات متحده کلمبیا است و در بخش مربوط به کوکائین هیچ اشاره‌ای به ونزوئلا نشده است.

هفت حمله نخست در دریای کارائیب انجام شد؛ منطقه‌ای که برخلاف اقیانوس آرام مسیر اصلی قاچاق مواد مخدر نیست، و حملات بعدی در آن‌جا انجام گرفت.

آمریکا تاکنون هیچ مدرکی درباره رهبری مادورو بر یک شبکه قاچاق مواد مخدر ارائه نکرده است. مادورو بارها این اتهام‌ها را رد کرده و در مقابل، آمریکا را به سلطه‌جویی و تشدید بحران اقتصادی کشورش از طریق تحریم‌ها متهم کرده است.

با این حال مواردی شناخته‌شده از متهم شدن افراد نزدیک به او وجود دارد.

در سال ۲۰۱۶، دادگاه فدرال نیویورک دو برادرزاده همسر مادورو را به برنامه‌ریزی برای وارد کردن کوکائین به آمریکا محکوم کرد. در پرونده آمده بود که آن‌ها قصد داشتند بخشی از پول حاصل از این کار را صرف کارزار سیاسی همسر مادورو کنند. این دو نفر بعدا آزاد شدند.

تقویت توان دریایی و هوایی آمریکا

به گفته کارشناسان نظامی، برای رهگیری مواد مخدر در دریا نیازی به نیرویی به بزرگی آرایش کنونی آمریکا نیست.

علاوه بر کشتی‌های آمریکایی که اطراف پورتوریکو (محل استقرار یکی از پایگاه‌های نظامی آمریکا) ردیابی شدند، تصاویر ماهواره‌ای دو شناور دیگر را نیز در حدود ۱۲۰ کیلومتری شرق ترینیداد و توباگو نشان می‌دهند.

یکی از آن‌ها یو‌اس‌اس لیک اِری، رزمناو مجهز به موشک هدایت‌شونده، بود.

دیگری، به گفته بردلی مارتین، فرمانده پیشین نیروی دریایی آمریکا و پژوهشگر ارشد در اندیشکده رند، به نظر می‌رسد کشتی «اوشن تریدر» باشد.

این شناور در اصل یک کشتی باری بازسازی‌شده است که برای پشتیبانی از ماموریت‌های نیروهای ویژه طراحی شده و در میان ترافیک تجاری عادی پنهان می‌ماند. این کشتی می‌تواند پهپاد، بالگرد و قایق‌های کوچک حمل کند.

این کشتی می‌تواند از طیف گسترده‌ای از ماموریت‌ها، از جمله عملیات شناسایی برای آماده‌سازی حملات، پشتیبانی کند. اما آقای مارتین تاکید می‌کند که حضور آن «لزوما به این معنا نیست که چنین اقداماتی در حال انجام یا برنامه‌ریزی است».

آمریکا همچنین حضور هوایی خود را در منطقه افزایش داده است. بی‌بی‌سی وریفای چندین هواپیمای نظامی آمریکایی را در سراسر پورتوریکو شناسایی کرده است.

استو ری، تحلیلگر ارشد در شرکت مک‌کنزی اینتلیجنس سرویسز، می‌گوید تصویری ماهواره‌ای که در ۱۷ اکتبر گرفته شده، نشان می‌دهد چند جنگنده اف-۳۵ روی باند فرودگاه مستقر هستند.

این جنگنده‌ها از پیشرفته‌ترین جت‌های پنهان‌کار جهان‌اند که توان برخاست کوتاه و فرود عمودی دارند.

در شبکه‌های اجتماعی نیز یک خلبان جت خصوصی ویدیویی از یک پهپاد «ام‌کیو-۹ ریپر» منتشر کرده که در فرودگاه رافائل هرناندز پورتوریکو فیلم‌برداری شده است.

این پهپادها پیش‌تر برای حملات و عملیات شناسایی در افغانستان، سوریه، لیبی و مالی استفاده شده‌اند.

اوایل اکتبر، بی‌بی‌سی وریفای سه بمب‌افکن بی-۵۲ را ردگیری کرد که از آمریکا برخاستند و از فراز دریای کارائیب، نزدیک سواحل ونزوئلا پرواز کردند.

بعدها نیروی هوایی آمریکا تایید کرد که این هواپیماها در یک «نمایش حمله بمب‌افکن‌ها» شرکت داشته‌اند.

پرواز بمب‌افکن‌های بی-۱ و هواپیماهای جاسوسی پی-۸ پوسایدون نیز در سایت‌های ردیابی پرواز دیده شده‌اند.

تصاویر شبکه‌های اجتماعی همچنین نشان می‌دهد که بالگردهای نظامی در نزدیکی سواحل ترینیداد و توباگو در حال عملیات هستند.

برخی از این بالگردها مدل بوئینگ ام‌اچ-ام۶ موسوم به «تخم‌مرغ‌های قاتل» هستند که نیروهای ویژه آمریکا از آن‌ها استفاده می‌کنند.

سیا در داخل ونزوئلا چه می‌تواند بکند

وقتی از دونالد ترامپ پرسیدند آیا به سازمان سیا اختیار داده که مادورو را «از میان بردارد»، از پاسخ دادن طفره رفت و گفت پاسخ به چنین سوالی «احمقانه» خواهد بود.

او همچنین گفته است که آمریکا «اکنون به زمین نگاه می‌کند»؛ اشاره‌ای که به احتمال عملیات نظامی در خاک ونزوئلا تعبیر شده است.

در آمریکای لاتین، به سیا با بدبینی و سوء‌ ظن فراوان نگریسته می‌شود، زیرا این سازمان سابقه‌ای طولانی در مداخلات مخفیانه، تلاش برای تغییر رژیم و حمایت از دیکتاتورهای نظامی راست‌گرا، به ویژه در شیلی و برزیل، دارد.

ند پرایس، معاون پیشین نماینده آمریکا در سازمان ملل، تحلیلگر ارشد سابق سیا و سخنگوی پیشین وزارت خارجه، می‌گوید عملیات‌ مخفیانه سیا می‌توانند «اشکال متنوعی» داشته باشند: «می‌تواند شامل عملیات اطلاعاتی، عملیات خرابکارانه، تامین مالی احزاب مخالف و حتی تا تلاش برای سرنگونی یک رژیم باشد. بین گزینه‌های حداقلی و حداکثری، گزینه‌های زیادی وجود دارد.»

این اقدامات می‌تواند شامل اعزام مامورانی باشد که مظنونان قاچاق در داخل ونزوئلا را هدف قرار دهند. بر اساس تعریف خود آمریکا، این مظنونان می‌توانند شامل شخص مادورو نیز باشند.

ساباتینی می‌گوید با توجه به اینکه ونزوئلا مرکز عمده تولید مواد مخدر نیست، «آزمایشگاه کوکائین یا فنتانیلی برای نابود کردن وجود ندارد»، اما سیا یا ارتش آمریکا می‌توانند باندهای فرود یا بندرها را هدف بگیرند.

او می‌افزاید: «اگر ترامپ بخواهد تهاجمی عمل کند، می‌تواند موشکی به یک پادگان نظامی شلیک کند. اطلاعات نسبتا دقیقی در دست است که بخش‌هایی از ارتش در قاچاق کوکائین نقش دارند.»

او اضافه می‌کند احتمال دیگر می‌تواند یک «عملیات ضربتی سریع» باشد که در آن مادورو یا برخی از معاونانش را بگیرند و برای محاکمه به ایالات متحده منتقل کنند.

ساباتینی می‌گوید پرسش اصلی این است که ترامپ تا چه مدت می‌خواهد این حجم عظیم از نیروها و تجهیزات نظامی را در دریای کارائیب نگه دارد.

اگر هدف اصلی این استقرار نظامی تهدید مادورو باشد، هنوز مشخص نیست آیا این فشار برای ایجاد شکاف در درون حکومت و فرار نزدیکان او کافی خواهد بود یا نه.

پروفسور آلبرتوس می‌گوید مشخص نیست که آیا این روند در نهایت به تلاش واقعی برای برانداختن رژیم مادورو با توسل به زور خواهد انجامید یا نه؛ پرسشی که پاسخ دادن به آن دشوار است.