جنگ روسیه و اوکراین و سه چالش پیش روی زلنسکی

ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، چشم‌انداز خود را برای پایان جنگ با روسیه ارائه داده که به «طرح پیروزی» معروف است. این طرح به دنبال تضمین حمایت نظامی بلند مدت از اوکراین است و در عین حال تلاش می‌کند از پیشروی‌های اوکراین در خاک روسیه به‌عنوان ابزاری برای تقویت موقعیت این کشور در مذاکرات استفاده کند.

در همین حال، ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، با اعلام تغییراتی در دکترین هسته‌ای روسیه، اوضاع را پیچیده‌تر کرده است.

ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، در سفر خود به آمریکا برنامه‌ای بلندپروازانه داشت: ارائه دیدگاه خود برای پایان دادن به جنگ با روسیه و متقاعد کردن دولت آمریکا و همچنین هر دو نامزد انتخابات ریاست‌جمهوری آینده به امکان‌پذیر بودن این طرح. پیشنهاد زلنسکی به «طرح پیروزی» معروف شده است.

جزئیات دقیق طرح تا لحظات آخر نامشخص بود، اما انتظار می‌رفت به مسائل کلیدی سیاست خارجی اوکراین بپردازد که در جریان جنگ با روسیه مطرح شده است: حمایت نظامی بلندمدت غرب، به ویژه آمریکا، مجوز استفاده از موشک‌های دوربرد ساخت غرب برای حمله به عمق خاک روسیه، و تسریع روند عضویت کی‌یف در ناتو.

زلنسکی گفت: «این طرح برای تصمیم‌گیری‌های فوری طراحی شده که باید از اکتبر تا دسامبر انجام شود». اما او ممکن است در اجرای این طرح با حداقل سه چالش مواجه شود.

انتخابات ایالات متحده آمریکا

بازدید ولادیمیر زلنسکی در میانه یکی از خشن‌ترین مبارزات انتخاباتی در تاریخ ایالات متحده انجام می‌شود.

با دو نامزد انتخابات، معاون رئیس‌جمهور کامالا هریس و رئیس‌جمهور پیشین دونالد ترامپ که در نظرسنجی‌ها شانه به شانه هم هستند، سرنوشت این انتخابات به احتمال زیاد در ایالت‌های موسوم به «میدان نبرد» تعیین می‌شود؛ ایالت‌هایی که تعهد سیاسی مشخصی به هیچ‌ یک از احزاب اصلی ندارند و نامزدها در آنجا برای جذب رأی‌دهندگان رقابت و تلاش می‌کنند.

رئیس‌جمهور اوکراین پس از بازدید از یک کارخانه تولید مهمات در ایالت «میدان نبرد» پنسیلوانیا در اوایل این هفته، با انتقاداتی از سوی حزب جمهوری‌خواه آمریکا مواجه شد. مایک جانسون، رئیس مجلس نمایندگان آمریکا، این بازدید را «یک رویداد تبلیغاتی حزبی» توصیف کرد که «حتی یک جمهوری‌خواه هم در آن حضور نداشت» و آن را «دخالت در انتخابات» توصیف کرد.

تاراس برزووتس، تحلیل‌گر سیاسی اوکراینی، می‌گوید: «متأسفانه اوکراین بار دیگر در میانه یک رسوایی در بحبوحه انتخابات ریاست‌جمهوری قرار گرفته است. بار آخر این موضوع به استیضاح ترامپ ختم شد». او به وقایع ژوئیه ۲۰۱۹ اشاره دارد که دونالد ترامپ به فشار آوردن بر رهبر اوکراین برای یافتن اطلاعات مخرب علیه جو بایدن، رقیب سیاسی‌اش، متهم شد. ترامپ در آن زمان هرگونه تخلفی را رد کرد.

حالا که نتیجه‌ انتخابات آمریکا هنوز مشخص نیست، ولودیمیر زلنسکی می‌کوشد راهی برای توازن حفظ رابطه خوب با دولت فعلی پیدا کند چون بایدن یکی از حامیان سررسخت کی‌یف در حمله تمام‌عیار روسیه بوده است و در عین حال تلاش می‌کند که گفت‌وگویی سازنده با دونالد ترامپ داشته باشد.

گزارش شده بود آقای ترامپ از دیدار با رهبر اوکراین امتناع می‌کند و رئیس‌جمهور زلنسکی را به عنوان «ماهرترین فروشنده دنیا» توصیف کرده بود که توانسته حمایت نظامی آمریکا را حفظ کند.

(دونالد ترامپ روز جمعه با ولودیمیر زلنسکی اوکراینی در نیویورک در برج ترامپ دیدار کرد و گفت که زمان آن فرا رسیده است که جنگ روسیه در اوکراین حل و فصل شود.)

ترامپ همچنین اظهارات بایدن را به سخره گرفته که گفته بود آمریکا تا زمانی که کی‌یف در جنگ پیروز شود از نیروهای مسلح اوکراین حمایت خواهد کرد.

وضعیت میدان نبرد

وضعیت خط مقدمی به طول بیش از هزار کیلومتر میان اوکراین و روسیه، چالش مهم دیگری برای کی‌یف است.

شهر پوکروفسک، در منطقه دونتسک، که از مناطقی است که شدیدترین نبردها در آن جریان دارد، همچنان محل اصلی مناقشه است. نیروهای روسیه تلاش می‌کنند تا این مرکز حمل‌ونقل مهم را محاصره کنند. این شهر که زمانی ۴۸ هزار نفر جمعیت داشت، اکنون حدود ۱۹ هزار نفر جمعیت دارد و دچار تخریب گسترده‌ای شده است.

اگر اوکراینی‌ها کنترل این شهر را از دست بدهند، تأمین تدارکات برای بخش وسیع‌تری از خطوط درگیری غیرممکن می‌شود و ممکن است منجر به عقب‌نشینی‌های بیشتری شود.

نیروهای روسیه همچنین موفق شده‌اند تا نزدیکی شهر کلیدی دیگری به نام ووهلدار، در جنوب منطقه دونتسک پیشروی کنند. به گفته چندین کارشناس نظامی، روس‌ها به محاصره یک پادگان اوکراینی در این منطقه نزدیک شده‌اند.

ارتش روسیه در اواخر ۲۰۲۳ و اوایل ۲۰۲۴ دو بار برای تصرف ووهلدار تلاش کرده است. به گفته کارشناسان نظامی، چند هفته آینده تعیین‌کننده خواهد بود که آیا اوکراینی‌ها می‌توانند این شهر را حفظ کنند یا نه.

به رغم چالش‌های جدی در منطقه دونتسک، زلنسکی امیدوار است از پیشروی‌ها در داخل خاک روسیه بهره ببرد، چرا که نیروهای اوکراینی همچنان بخش‌هایی از منطقه کورسک را در کنترل خود دارند که حمله به آن از اوایل ماه اوت آغاز شد.

این حمله برای بسیاری غافلگیرکننده بود و روسیه را وادار کرد تا بخشی از نیروهایش را از خطوط درگیری دیگر به آنجا منتقل کند، اگرچه احتمالاً نه به اندازه‌ای که اوکراین انتظار داشت.

پس از گذشت شش هفته از حمله به کورسک، تخمین زده می‌شود که نیروهای اوکراینی حدود ۸۲۰ کیلومتر مربع از خاک روسیه را در اختیار دارند. در مقابل، تخمین‌ها نشان می‌دهند که روسیه حدود ۱۰۸ هزار کیلومتر مربع از خاک اوکراین (معادل ۱۸ درصد از کل کشور) را کنترل می‌کند، از جمله کریمه و بخش‌هایی از شرق اوکراین که در سال ۲۰۱۴ اشغال شده‌اند.

در عین حال، ادامه این حمله و حفظ بخش‌هایی از خاک روسیه، می‌تواند در مذاکرات به عنوان اهرمی بالقوه برای این کشور عمل کند.

لوک کافی، تحلیلگر اندیشکده هادسن آمریکا، می‌نویسد: «اگر اوکراین بتواند کنترل بخش‌هایی از خاک روسیه را حفظ کند، احتمال تبادل اراضی بیشتر می‌شود. به همین دلیل اوکراینی‌ها معتقدند که برای بازپس‌گیری بخش‌های بیشتری از خاک‌شان از مسکو، ابتدا باید بخش‌هایی از خاک روسیه را در اختیار بگیرند».

تهدیدات هسته‌ای روسیه

در حالی که زلنسکی تلاش می‌کند حمایت بیشتری از طرح خود، به خصوص برای اجازه استفاده اوکراین از موشک‌های دوربرد برای حملات به عمق خاک روسیه، به دست آورد، ولادیمیر پوتین با اعلام اینکه دکترین هسته‌ای کشورش را به‌روزرسانی می‌کند، اوضاع را پیچیده‌تر کرد.

او در سخنانی برای شورای امنیت روسیه، گفت که روسیه می‌تواند حمله یک کشور غیرهسته‌ای را که از سوی یک کشور هسته‌ای حمایت می‌شود، به عنوان یک حمله مشترک در نظر بگیرد. او افزود: «مسکو حق استفاده از سلاح‌های هسته‌ای را در صورت تهاجم برای خود محفوظ می‌داند».

این نخستین بار نیست که پوتین در مورد مجوز اوکراین برای استفاده از موشک‌های دوربرد، از تهدیدات هسته‌ای صحبت می‌کند. پیش از این، رئیس‌جمهور زلنسکی از کشورهای غربی خواسته بود تا به آنچه که روسیه «خطوط قرمز» خود می‌نامد، توجه نکنند. آندری یرماک، رئیس‌دفتر زلنسکی، در واکنش به اظهارات هسته‌ای پیشین پوتین گفته بود: «روسیه دیگر هیچ ابزاری برای ترساندن جهان جز تهدید هسته‌ای در دست ندارد».

در اوایل این ماه یک مقام روس به شرط ناشناس ماندن در گفت‌وگویی با واشنگتن پست گفت: «تهدیدات هسته‌ای به قدری افزایش یافته که دیگر هیچ‌کس از آن‌ها نمی‌ترسد و مردم نسبت به این‌گونه اظهارات بی‌حس شده‌اند.»

تاتیانا استانووا، مشاور سیاسی و بنیان‌گذار آژانس آر-پولیتیک در فرانسه، معتقد است که تهدیدات پوتین احتمالاً به اقدام عملی منجر نخواهد شد.

او می‌گوید: «گزینه‌هایی وجود دارند که او تمایلی به استفاده از آن‌ها ندارد و گزینه‌هایی هم وجود دارد که آماده است امروز آن‌ها بررسی کند. استفاده از سلاح‌های هسته‌ای بدترین گزینه برای همه، حتی خود او، به حساب می‌آید.»

اما آخرین بیانیه مسکو در زمانی منتشر می‌شود که ایالات متحده در تلاش است تا درگیری‌ها در خاورمیانه را مهار کند.

برخی تحلیل‌گران بر این باورند که این ممکن است باعث شود حمایت از اوکراین در اولویت‌های ایالات متحده کمتر شود، همچنین ممکن است غرب تنش‌های بیشتر در روابط با مسکو را محدود کند تا خود را بیش از امکاناتش تحت فشار قرار ندهد.