تعطیلی ۱۵ استان ایران؛ داغی تابستان یا ناترازی برق؟

امروز پنج‌شنبه ۲۱ تیر (۱۱ ژوئیه) ۱۵ استان در ایران تعطیل شده‌اند.

در حالی که بسیاری از رسانه‌های ایرانی گزارش کردند تعطیلی نیمی از استان‌های ایران «به‌منظور جلوگیری از خاموشی سراسری» صورت گرفته است، شرکت توانیر ارتباط تعطیلی با کمبود برق را رد کرده است.

شرکت توانیر در روزهای گذشته در چند استان برای مشترکان برق پیامک هشدار فرستاد.

این شرکت امروز اما در بیانیه‌ای گفته است «تعطیلی ادارات نامبرده در روز پنجشنبه که یک روز نیمه تعطیل محسوب میشود به درخواست وزارت نیرو و یا شرکت توانیر نبوده و ارتباطی به ناترازی و کمبود تولید برق ندارد.»

با این حال از طرف توانیر استان تهران در آستانه هشدار مصرف اعلام شده است.

آیا مشکل از گرمای بی‌سابقه است یا ناترازی مزمن؟

ناترازی در تولید و مصرف گاز طبیعی – بنزین و برق در دهه گذشته مشکل عمده دولت‌ها در بخش تامین انرژی مورد نیاز مردم بوده است و به‌رغم تلاش همه دولت‌ها در ایران این مشکل نه تنها حل نشده باقی مانده بلکه میزان ناترازی به تدریج افزایش نیز یافته است.

آذر ماه گذشته علی محرابیان وزیر نیرو اعلام کرد که «تولید برق ایران در دولت یازدهم و دوازدهم فقط ۲۳ درصد رشد داشت و دولت سیزدهم کشور را با ۱۵ هزار مگاوات ناترازی برق تحویل گرفت».

در روزهای اخیر قطعی مداوم برق در برخی مناطق از جمله استان‌های گرمسیر باعث افزایش نارضایتی در بین مردم ایران شده است. برخی کارشناسان انرژی بر این باور هستند که دولت مسعود پزشکیان در بخش انرژی بویژه با چالش‌های بسیار زیادی روبرو خواهد بود و دولت او پیش از شروع به کار رسمی، بحران انرژی را از دولت‌های قبلی به یادگار تحویل خواهد گرفت.

میزان تولید و مصرف برق ایران در سال ۱۴۰۲

ظرفیت اسمی تولید برق ایران در پایان سال ۱۴۰۲، با افزایش ۲ هزار و ۳۶ مگاواتی به ۹۲ هزار و ۸۴۱ مگاوات رسیده است. نیروگاه‌های سیکل ترکیبی با ظرفیت ۳۵ هزار و ۷۹۵ مگاوات بیش ترین سهم ظرفیتی را با ۳۸/۶ درصد از میزان کل دارند.

واحدهای نیروگاهی بخاری و گازی نیز به ترتیب ۱۷ درصد و ۲۵.۹ درصد از تولید برق کشور را تشکیل می‌دهند.

نیروگاه‌های برق‌آبی ۱۳/۲ درصد، انرژی‌های تجدیدپذیر ۱/۱ درصد، نیروگاه اتمی بوشهر ۱۱/۱ درصد، و نیروگاه‌های تولید پراکنده و خودتأمین ۲/۷ درصد از ظرفیت اسمی تولید برق ایران را به خود اختصاص داده‌اند.

آمارهای وزارت نیرو نشان می‌دهند که در سال گذشته، تنها یک‌پنجم از اهداف رشد وتوسعه تولید برق کشور محقق شده که عمده آن از نیروگاه‌های حرارتی با سوخت‌های آلاینده فسیلی بوده است.

عبدالرسول پیشاهنگ، مدیرعامل شرکت مادرتخصصی برق حرارتی ایران اعلام کرد که دو هزار مگاوات به ظرفیت تولید برق حرارتی کشور اضافه شده است. در مجموع، کل ظرفیت تولید برق حرارتی، آبی و تجدیدپذیر ایران در سال گذشته تنها دو هزار و ۳۶ مگاوات افزایش یافته است که تنها یک‌پنجم از اهداف از پیش تعیین شده سال ۱۴۰۲ است.

همچنین، ۹۲/۵ درصد از کل انرژی برقی تولیدی کشور از نیروگاه‌های حرارتی بوده و سهم نیروگاه‌های انرژی پاک بسیار کم بوده است.

دولت ابراهیم رئیسی هدف‌گذاری برای تاسیس دو هزار و ۶۰۰ مگاوات نیروگاه انرژی بادی و خورشیدی را داشت، اما کمتر از ۱/۵ درصد از آن ظرفیت محقق شده است.

ادعا می‌شود که دولت سیزدهم با سرمایه گذاری مناسب توانسته است میزان نا ترازی در بخش انرژی الکتریکی را در طی مدت سه سال کاهش دهد. به گفته مصطفی رجبی مشهدی، سخنگوی صنعت برق، با وجود افزایش بیش از ۸ درصدی مصرف برق در پی گرم‌شدن هوا در روزهای اخیر، با اقدام‌های انجام شده به وسیله دولت سیزدهم، از جمله افزوده شدن نه هزار مگاوات به ظرفیت تولید برق کشور، میزان ناترازی بخش برق تا ۱۰ هزار مگاوات کاهش یافته است.

کاهش نا ترازی برق در دولت سیزدهم ادمه داشته است؟

عدم سرمایه گذاری مناسب برای ظرفیت سازی در بخش نیروگاهی در سال‌های گذشته، باعث تدام مشکل ناترازی در ترازنامه انرژی الکتریکی شده است.

حمیدرضا صالحی، رئیس کنفدراسیون صادرات انرژی و صنایع وابسته ایران، معقتد است که تکمیل پروژه‌های نیروگاهی به مدت دو تا سه سال زمان می‌برد و با توجه به تاخیر در اجرای پروژه‌ها که مهم ترین عامل آن عدم وجود سرمایه کافی بوده؛ سال به سال به رقم ناترازی انرژی افزوده شده است.

فروردین ماه سال گذشته، روبرت بگلریان، عضو کمیسیون انرژی مجلس، با اشاره به ناترازی برق ۱۲ الی ۱۵ هزار مگاواتی ایران، گفت «برای درک بهتر این عدد باید دانست که هزینه احداث هر نیروگاه سیکل ترکیبی با فرض ۵۰۰ مگاوات ظرفیت، ۲۵۰ تا ۳۰۰ میلیون یورو می‌باشد. براین اساس، احداث ۳۰ نیروگاه برای رفع ناترازی ۱۵ هزار مگاواتی فعلی، حدود ۸ تا ۹ میلیارد یورو هزینه خواهد داشت».

نورنیوز در ماه گذشته با اشاره به شروع روزهای گرم سال وافزایش دمای هوا ، نوشت «مردم برخی از استان‌ها گرمای کم‌سابقه‌ای را تجربه خواهند کرد. این افزایش دما نشان‌دهنده تابستانی گرم است».

به گفته صادق ضیائیان، رئیس مرکز پیش‌بینی ومدیریت بحران سازمان هواشناسی، دمای هوا در تابستان امسال ۱ تا ۲ درجه بیشتر از میانگین بلند‌مدت خواهد بود و مردم باید منتظر تابستانی گرم‌تر باشند. گرم شدن پیش از موعد هوا، زنگ هشدار، برای صرفه‌جویی در مصرف آب و برق را به صدا درآورده است.

کاهش ساعات کاری اداره‌ها وبانک‌ها، بازرسی ساختمان‌های اداری پرمصرف و اعمال محدودیت برق برای شهرک‌های صنعتی از برنامه‌های وزارت نیرو برای مدیریت مصرف انرژی است. این برنامه‌ها با وجود کاهش خاموشی‌ها برای منازل و ادارات، بیشترین آسیب را به صنایع تولیدی وارد می‌کند.

برنامه های ورازت نیرو برای جبران کسری تولید برق

در روز دهم خرداد ماه، علی‌اکبر محرابیان، وزیر نیرو، در گفت‌وگوی خبری اعلام کرد «با گرم شدن هوا، مصرف برق به شدت افزایش یافته است، به طوری که در هفته گذشته مصرف برق کشور بیش از ۶۰۰ مگاوات افزایش یافته و در هفته‌های آینده نیز این افزایش، هزاران مگاوات بیشتر خواهد شد».

او توضیح داد که وزارت نیرو برای مدیریت این وضعیت دو برنامه مهم را اجرا کرده است که شامل توسعه نیروگاه‌ها و مدیریت مصرف انرژی می باشد.

براساس گفته‌های وزیر نیرواز ابتدای فعالیت دولت سیزدهم، بیش از ۹۰۰۰ مگاوات به ظرفیت تولید برق کشور افزوده شده و بیش از ۲۰ هزار مگاوات نیروگاه در دست ساخت است که شامل نیروگاه‌های حرارتی و تجدیدپذیر می‌شوند.

ابر بحران انرژی و رئیس جمهور منتخب

مسعود پزشکیان در حالی به عنوان رییس جمهور جدید انتخاب شد که در بخش انرژی ویرانه‌ای را تحویل گرفته است کسری برق – گاز طبیعی – بنزین و گازوئیل به حد کافی نشان دهنده میزان عمق ابر بحران انرژی در ایران است و شخص رئیس جمهور جدید توانایی رفع تحریم‌ها و تصویب اف‌ای‌تی‌اف را ندارد تا صنعت انرژی ایران به تواند منابع مالی و تکنولوژی لازم برای بخش انرژی ویژه برق را از کشورهای اروپایی تامین نماید.

عدم وجود دیپلماسی انرژی هدفمند در ایران که منجر به نگارش ایده‌هایی در برنامه‌های مختلف توسعه کشور بدون توجه به شرایط کنونی و شرایط مطلوب می شود، قطعا راه گشای مشکلات رو به افزایش صنعت انرژی کشور نخواهد بود. توجه راهبردی به سیاست های کشورهای همسایه و نسبتا مشابه اقلیمی ایران در بخش توسعه انرژی های تجدیدپذیر و توسعه تولید پراکنده انرژی هدفمند در جهت تامین قابلت اطمینان شبکه برق می تواند طرحی مناسب را برای برنامه ریزی کوتاه مدت و بلند مدت صنعت انرژی ایران در اختیار متخصصان امر قرار دهد.

حل مشکل ناترازی انرژی به ویژه در بخش خانگی و صنعتی نیازمند نه برنامه‌های روی کاغذ بلکه الگو قراردادن کشورهایی می باشد که با گذر از مسائل فعلی عرضه و تقاضا موجود ایران در سال های گذشته، وارد فرایند گذار انرژی و حرکت به سوی توسعه پایدار و همه جانبه شده‌اند.

در عصر هوشمندسازی و هوش مصنوعی می‌توان با تدوین راهبردی حکمرانی انرژی ایران از همه ظرفیت‌های موجود برای گذر از ابر بحران انرژی ایران بهره برد.