بحران انرژی ایران؛ راه حل نامزدهای انتخابات ریاست‌جمهوری چیست؟

همزمان با ادامه تبلیغات انتخابات ریاست جمهوری در ایران، هر روز وعده های متعددی از سوی کاندیداهای ریاست جمهوری برای بهبود وضعیت اقتصادی مردم ایران مطرح می شود. ایران در سالهای اخیر در بخش انرژی با مشکلات متعددی روبرو بوده است.

پس از دوران کرونا مسئله ناترازی در تولید و مصرف بنزین به دغدغه اصلی وزارت نفت تبدیل شده است.

در کنار ناترازی بنزین ناترازی در بخش گاز طبیعی نیز هنوز حل نشده باقی مانده است.

مشکلات مربوط به بحران انرژی هرازگاهی در جریان مبارزه‌های انتخاباتی مطرح می‌شود و نامزدهای این انتخابات نیز، راه‌حل‌های گوناگونی برای حل این بحران ارائه می‌کنند.

مواضع نامزدها در صنعت نفت

تمامی نامزدهای انتخابات، در جریان تبلیغات تلویزیونی خود تاکنون چندین بار به مسله نفت و انرژی اشاره کردند.

از آن جمله محمد باقر قالیباف، به عنوان یکی از دستاوردهایش مدعی شد که قبل از مصوبه مجلس برای افزایش فعالیت‌های هسته‌ای، میزان صادرات نفت ۳۰۰ هزار بشکه بود و بعد از این‌که این قانون با نام «طرح اقدام راهبردی برای لغو تحریم‌ها» تصویب شد، میزان صادرات نفت ایران به یک میلیون و ۵۶۰ هزار بشکه رسید.

اما مصطفی پورمحمدی، دیگر نامزد انتخابات در پاسخ به ادعای قالیباف گفت که افزیش فروش نفت ایران در چند سال اخیر، به خاطر قانون مجلس نبوده است. به گفته آقای پورمحمدی، دلیل افزایش صادرات نفت ایران، رقابت چین و آمریکا بوده و این‌که ایران نفت را با قمیت ارزان‌ به چین می فروشد.

آقای پورمحمدی با اشاره به «قراردادهای خرید اتوبوس و خودروی برقی» شهرداری تهران، با اشاره به علیرضا زاکانی، شهردار تهران که او نیز به عنوان نامزد در انتخابات حضور دارد، گفت: «؛پکن پول نفت خریداری شده از ایران را پیش خود نگه داشت تا زاکانی برود از همانجا قرارداد ببندد. باید عمیق‌تر نگاه کنیم.»

آقای قالیباف همچنین در «میزگرد اقتصادی» گفت: «در تحریم، نفت می‌فروشیم و پول می‌گیریم و بعد تبدیل به ارز می‌شود. در نتیجه ۳۰ درصد در جابجایی پول‌ها حیف می‌شود. به دلیل بی تدبیری و بی عرضگی و ناآگاهی، ما خودتحریمی کردیم. می‌توان روابط مالی دو جانبه با کشور‌های بزرگ دنیا داشت و به جای دلار و یورو با ارز‌های خودشان عملیات اقتصادی کنیم که از این ظرفیت‌ها استفاده نمی‌کنیم.»

او در ادامه گفت که فرصت مبادلاتی از این دست، در سازمان همکاری‌های شانگهای و گروه بریکس که اخیرا ایران به آن پیوسته، وجود دارد.

امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی نیز مدعی شد که تحریم، تاثیری در میزان فروش نفت ایران نداشته و گفت مردم باید از طریق «خصوصی‌سازی» در شرکت‌های نفت و گاز سهیم شوند.

او گفت: «توزیع ثروت که در مراکز کشور وجود دارد باید شامل کل کشور شود.»

قاضی زاده هاشمی اضافه کرد: «خام فروشی را باید درست کنیم. به جای صدور نفت خام، فرآورده تولید کنیم واشتغال و ارزش افزوده ایجاد کنیم. باید بسته مشترک و شهرک صنعتی مشترک برای سرمایه گذاری ایجاد کنیم. در راهبرد صنعتی سیاست‌های ارزی و تجاری باید به نفع تولید و رفاه خانوار و تولید شود.»

علیرضا زاکانی دیگر نامزد انتخابات، در جریان یکی از مناظره ها برای نشان دادن اینکه تحریم تاثیر چندانی روی اقتصاد ایران ندارد، گفت: «همه دیدیم چگونه با ساخت پالایشگاه ستاره خلیج فارس، تحریم بنزین خنثی شد.»

اما در مقابل، مسعود پزشکیان که به عنوان نامزد اصلاح‌طلبان در این انتخابات شرکت دارد، نظراتی کاملا برخلاف نامزدهای اصولگرا ارائه کرد. آقای پزشکیان تاکید کرد که تحریم، برخلاف گفته‌های نامزدهایی مانند علیرضا زاکانی یا امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی، اثراتی مخرب بر اقتصاد ایران، داشته است.

آقای پزشکیان گفت: «اصلا معلوم نیست کسانی که نفت کشور را می‌فروشند، پولش را چکار می کنند؟ آقازاده‌ها الان از کجا این زندگی را درست کرده‌اند؟ با همین بخوربخورهای حاصل از کاسبی در شرایط تحریم.»

در این میان، یکی از بزرگترین وعده‌ها در ارتباط با حل بحران انرژی در ایران از سوی سعید جلیلی مطرح شد.

او گفت که با توسعه ۱۰ پالایشگاه نفتی شبیه به پالایشگاه ستاره خلیج فارس، ایران می تواند در پی افزایش ظرفیت تولید فرآورده های نفتی، به وارد کننده نفت تبدیل شود، به این معنا که علاوه بر پالایش نفت خام کشور و فروش آن به قیمت بالاتر، نفت خام از کشورهای دیگر بخرد و بعد از پالایش، محصولات نفتی را با قیمت بالاتر بفروشد و سود کند.

این در حالی است که ایران همین حالا به دلیل فقدان سرمایه‌گذاری خارجی، برای پیشبرد پروژه‌های زیرساختی صنعت نفت با مشکلات بسیاری روبه‌رو است.

به عنوان مثال، پروژه احداث پالایشگاه نفت آناهیتا در کرمانشاه در سال ۱۳۹۰ و در جریان سفر علی خامنه‌ای، به این استان شروع شد، اما پس از گذشت ۱۳ سال، این پروژه هنوز به بهره برداری نرسیده است.

آقای جلیلی مدعی شد که هزینه احداث ۱۰ پالایشگاه، «از طریق مردم ایران» تامین خواهد شد.

وعده‌هایی تکراری و البته بسیار بزرگ

کارشناسان مستقل انرژی در این سالها بارها از تصمیمات کلان انرژی انتقاد کرده‌اند. در حال حاضر وزارت نفت برای تامین نیازهای داخلی، به‌صورت میانگین، روزانه حدود ۱۵۰ میلیون مترمکعب، کمبود گاز طبیعی دارد.

این وزارت‌خهانه همچنین با کمبود ۱۵ هزار مگاوات برق روبه‌روست.

بر اساس آخرین تخمین‌ها، ناترازی در تولید ومصرف بنزین نیز به حدود ۱۵ میلیون لیتر در روز رسیده است.

منتقدان می‌گویند که همین اعداد نشان می‌دهند جمهوری اسلامی در ۴ دهه گذشته در طراحی سبد انرژی کشور با توجه به استعدادهای اطلس جغرافیایی ایران دچار اشتباهات فاحشی شده‌ است.

در حال حاضر ایران در میزان مصرف انرژی در دسته بالاترین‌های جهان است و چنان‌که رئیس‌مجلس در مهرماه سال گذشته گفت، سالانه بالغ ‌بر صد میلیارد دلار انرژی در کشور هدر می‌رود؛ مشکلاتی که در نگاه منتقدان، نشانه‌های روشنی هستند از وضعیت سوءمدیریت در حاکمیت فعلی.

ادعاهایی نظیر احداث پتروپالایشگاه‌ها در حالی مطرح می شود که هنوز مسله ناترازی در تولید و مصرف گاز طبیعی نیز در ایران حل نشده است.