دریو ساینس پوهانو د کیمیا برخه کې د نوبل جایزه ګټلې
د عکس سرچینه، PNAS/C.Bertozzi
د کیميا په برخه کې د "لیګو" نوبل نړیواله جایزه دریو هغو څېړونکو ته ورکړل شوه چې د ماليکولونو په تړلو یا کلېک کېمیسټري یې کار کړی و.
د دوی کار د حجرو د څېړنې او بیولوژيکي بهیرونو د څارلو لپاره کارېږي او دغه راز د سرطانونو په درملو کې هم د کارېدو وړ دي.
دغه درې څېړونکي کرولاین بېرتوزي، مارټن مېډال او بري شارپلېس به د کیمیا په برخه کې د سږ کال د نوبل جایزې لس مېلیون کورنه یا څه باندې نهه لکه امریکايي ډالره جایزه سره وېشي.
د نوبل جایزې کمېټې د دوی کار په دې خاطر ستایلی چې دا کیمیا ته کارندوالی وربښي او وايي پر علم او څېړنه ژور او پراخ اغیز ښندي.
د کیميا په برخه کې د نوبل جایزې د کمېټې غړي یووان اېکوېسټ د جایزې د اعلان پر مهال وویل "د سږ کال جایزه د موضوعاتو له لا پېچلي کولو سره سروکار نه لري بلکه له ساده او آسانه اړخونو سره یې سروکار دی."
د عکس سرچینه، Getty Images
کرولاین بېرتوزي چې په کیمیا کې مخکښه څېړونکې ده اتمه ښځه ده چې په کېميا کې د نوبل جایزه ګټي.
پروفېسور بېرتوزي د شپې ناوخته د نوبل جایزې له کمېټې نیول شوې اړیکې ته په ځواب کې وايي:" ډېره خوشاله یم، آن په سختۍ ساه اخلم."
د هغې د کړې څېړنې يو مهم کارندوالی به دا وي چې په درملو او د درملو په لېږدېدو کې به کارېږي.
د دې مانا دا ده چې څېړونکي کولی شي کیمياوي بهیرونه د انسان بدن کې دننه وڅاري تر څو ځان ډاډه کړي چې درمل هغه ځای ته ځي چې په پام کې دی، نه ناسم ځای ته.
امریکايي څېړونکي بري شارپلېس چې یو وار مخکې يې هم نوبل جایزه ګټلې د دغې جایزې بل تر لاسه کوونکی دی. هغه په ۲۰۰۱ کال کې د کتلېستونو (catalysts) په برخه کې د څېړنې په خاطر نوبل جایزه اخیستې وه.
پروفېسور شارپ لېس او ډنمارکي پروفېسور مارټن مېډال په ګډه د کلېک کیمیا په بنسټونو څېړنه او کار کړی.
د عکس سرچینه، Nobel Prize
د تېر کال د کیميا په برخه کې نوبل جایزه دوو داسې څېړونکو ته ورکړل شوې وه چې د مالیکولونو د جوړولو لپاره يې وسایل رامنځته کړي وو.
د دوشنبې پر ورځ د طب یا فیزیولوژي برخه کې د نوبل جایزه د سویډن سوانتې پابو ته د انساني تکامل برخه کې د هغه د کار له امله ورکړل شوه.
وړمه ورځ بیا فیزيک کې د سږ کال نوبل جایزه د کوانټم میکانیکس یا پر تر ټولو کوچنیو زرو د طبيعت د تشریح په علم کې څېړنې ته ورکړل شوه.
نوبل جایزه له ۱۹۰۱ کال راهیسې د نړۍ له بېلابېلو برخو هغو ښځو او نارینه وو ته ورکول کېږي چې د فیزيک، کېمیا، طب یا درملو، ادبیاتو او سولې په برخه کې پام وړ لاسته راوړنې ولري.
دا جایزه د الفرېډ نوبل په نامه ده. هغه سوېډنی مخترع، سوداګر او څېړونکی و چې شعر او ډرامه یې هم لیکلې.
د هغه ګڼې لېوالتیا د هغه د جایزې په برخو کې هم ښکاري چې ده يې په ۱۸۹۵ کال کې هغه مهال بنسټ کېښود چې په خپل وصیت کې یې وليکل چې د هغه ډېره شتمني به دغې جایزې ته ورکول کېږي.
