Afurika y'Epfo na Ukraine birimo kureshyanya – mu gihe umubano wabyo na Trump wabaye mubi

Ahavuye isanamu, Getty Images
- Umwanditsi, Farouk Chothia
- Igikorwa, BBC News
Perezida wa Ukraine Volodymyr Zelensky ari mu ruzinduko rw'amateka muri Afurika y'Epfo, rugaragaza intambwe idasanzwe mu guteza imbere umubano w'ibihugu byombi wigeze kuba umeze nabi.
Uru ruzinduko ni intambwe Perezida wa Ukraine ateye muri dipolomasi mu muhate we wo guhangana no kugira ijambo gukomeye muri Afurika kw'Uburusiya ndetse gukomeje kwiyongera.
Steven Gruzd, umushakashatsi mu kigo cyo muri Afurika y'Epfo cy'ubushakashatsi ku mubano w'ibihugu, yagize ati: "Ndabizi ko Uburusiya buzarakazwa n'uru ruzinduko, ariko sintekereza ko hari kinini bushobora kurukoraho."
Ariko Uburusiya bwadobeje uruzinduko rwa Zelensky bugaba igitero cyo mu kirere ku murwa mukuru Kyiv wa Ukraine, bituma avuga ko agabanyije igihe cy'uruzinduko rwe.
Ku mbuga nkoranyambaga, Zelensky yagize ati: "Ndetse [Mpagaritse] igice cya gahunda y'uru ruzinduko kandi ndasubira muri Ukraine ako kanya nyuma yo guhura na Perezida w'Afurika y'Epfo."
Uretse kuba yarahagaze gato muri Cap-Vert mu mwaka wa 2023 ubwo yari ari mu rugendo rw'indege rwerekeza muri Argentine, uru ni rwo ruzinduko rwa mbere Zelensky agiriye muri Afurika kuva yaba Perezida wa Ukraine mu mwaka wa 2019.
Ukraine yasobanukiwe n'akamaro ko muri dipolomasi k'ibihugu byo muri Afurika, ubwo byinshi muri byo - birimo n'igihugu gikomeye cy'Afurika y'Epfo - byangaga kwamagana igitero gisesuye cy'Uburusiya ku butaka bwa Ukraine mu mwaka wa 2022.
Gruzd yabwiye BBC ati: "Ukraine yirengagije uyu mugabane ku bijyanye n'ububanyi n'amahanga, ariko muri iyi myaka itatu ishize yarabihinduye, ikuba kabiri ambasade zayo [muri Afurika] ziva ku 10 zigera kuri 20."
"Ariko [Afurika] ni ahantu habyiganira benshi - Uburusiya, Ubushinwa, Turukiya, na Emira Zunze Ubumwe z'Abarabu, byose birimo kugerageza kongera ijambo ryabyo muri Afurika."
Uruzinduko rwa Zelensky muri Afurika y'Epfo muri iki gihe ni ingenzi by'umwihariko, kuko umubano wa Ukraine n'Amerika - y'ingenzi mu guha intwaro Ukraine - wabaye mubi kuva Perezida w'Amerika Donald Trump ageze ku butegetsi muri Mutarama (1) uyu mwaka.
Yabaye ahagaritse imfashanyo ya gisirikare kuri Ukraine, yamagana Zelensky amwita "umunyagitugu", ndetse yashinje Ukraine kuba nyirabayazana w'intambara.
Profeseri Siphamandla Zondi, umusesenguzi kuri politike wigisha kuri Kaminuza ya Johannesburg muri Afurika y'Epfo, yagize ati: "Ukraine icyeneye buri kwemerwa uko ari ko kose ishobora kubona mu mahanga - atari gusa i Burayi. Intambara ntizitsindirwa ku rugamba gusa, ahubwo no mu bitekerezo byuko abantu bakubona [bagufata] ku isi."
Kuri Perezida w'Afurika y'Epfo Cyril Ramaphosa, uru ruzinduko ni ingenzi no kuri we, kuko igihugu cye, na cyo, kirimo kotswa igitutu gikomeye n'ubutegetsi bwa Trump.
Gruzd ati: "Amerika yacuritse dipolomasi." Yongeyeho ati: "Buri muntu wese arimo gushaka inshuti nshya."

Ahavuye isanamu, Reuters
Ramaphosa abona uruzinduko rwa Zelensky nk'igerageza ryo kongerera agaciro ubushobozi bwe nk'umuntu ugeza ku mahoro, avuga ko ibiganiro byabo bizibanda ku bikorwa byo gushaka "inzira iganisha ku mahoro".
Uyu mutegetsi w'Afurika y'Epfo yongeyeho ko we na Putin bagiranye ikiganiro kuri telefone mbere y'uru ruzinduko rwa Zelensky.
Ramaphosa yatangaje ku rubuga nkoranyambaga X ati: "Twembi twashimangiye umubano ukomeye w'ibuhugu byacu."
Yongeyeho ati: "Twongeye kwiyemeza gukorana tuganisha ku muti unyuze mu mahoro w'intambara y'Uburusiya na Ukraine."
Mu 2023 ni bwo bwa mbere Ramaphosa yagerageje gukora umurimo w'ubuhuza bugamije amahoro, ubwo yayoboraga intumwa zigizwe n'abategetsi bo muri Afurika zagiye i Kyiv muri Ukraine no mu murwa mukuru Moscow w'Uburusiya, mu igerageza ry'ubuhuza bwo kurangiza intambara.
Icyo gikorwa cyabaye mu gihe Afurika y'Epfo yari yamaganwe n'ubutegetsi bw'Amerika bwari buriho icyo gihe buyobowe na Perezida Joe Biden, bwakemangaga ibyo ivuga byuko nta ruhande ibogamiyeho mu ntambara yo muri Ukraine, nyuma yuko Afurika y'Epfo ikoranye imyitozo ya gisirikare yo mu mazi n'Uburusiya n'Ubushinwa.
Umubano warushijeho kuba mubi nyuma yuko uwari ambasaderi w'Amerika muri Afurika y'Epfo icyo gihe ashinje Afurika y'Epfo guha Uburusiya intwaro n'amasasu.
Nyuma Ramaphosa yashyizeho akanama (komisiyo) kayobowe n'umucamanza ko gukora iperereza kuri icyo kirego. Nta kimenyetso kabonye cyo guhamya ibyo byavuzwe n'ambasaderi, ariko umubano hagati y'Afurika y'Epfo n'ubutegetsi bwa Biden wakomeje kuba mubi.
Umubano w'Afurika y'Epfo n'Uburusiya ntuteje ikibazo kuri Trump, kuko na we yumvikana na Perezida w'Uburusiya Vladimir Putin ndetse yakomeje gusunika Zelensky amwerekeza ku kugirana amasezerano na Putin.
Ariko umubano wa Trump n'Afurika y'Epfo wageze habi cyane hashoboka kubera urubanza rwayo rwo mu rukiko mpuzamahanga rw'ubutabera (ICJ) iregamo Israel gukora jenoside muri Gaza, ndetse no kubera icyo Trump avuga ko ari "ibikorwa by'akarengane kandi bidakwiriye" ashinja Afurika y'Epfo gukorera ba nyamucye b'Abazungu bo mu bwoko bw'aba Afrikaner - ikirego ubutegetsi bwa Ramaphosa buhakana.
Profeseri Zondi yavuze ko Afurika y'Epfo bizayisaba gutuma ibiganiro bya Ramaphosa na Zelensky bitabangamira amagerageza yayo yo kuzahura umubano n'ubutegetsi bwa Trump.
Yongeyeho ati: "Afurika y'Epfo izashaka gusobanura ko irimo kongera ku bikorwa byo kubaka amahoro, ndetse ko umurimo wayo udahanganye n'uw'Amerika."
Uwo musesenguzi yavuze ko aniteze ko Ramaphosa yibanda ku kongerera imbaraga umubano ushingiye ku bucuruzi hagati y'Afurika y'Epfo na Ukraine, kuko ubukungu bw'Afurika y'Epfo buri mu makuba, aho ukwiyongera kwabwo kuri hasi ndetse hakaba hari ubushomeri bwinshi mu gihugu.
Yagize ati: "Inyongera iyo ari yo yose y'ubukungu, uko yaba ari ntoya kose, ni ingenzi cyane kuri Afurika y'Epfo." Yongeyeho ko umubano ukomeye hagati y'ibihugu byombi ushobora kuba ingirakamaro kuri Ukraine mu bikorwa byayo byo kongera kugira ijambo kwayo ku mugabane w'Afurika.
Profeseri Zondi yagize ati: "Afurika y'Epfo ishobora kuba irembo riganisha Ukraine muri Afurika kubera ibyambu [ibivuko mu Kirundi] byayo n'uburyo bwayo bwo mu rwego rw'imari."
Ibyo biramutse bibaye, byaba ari igice gishya gifungutse mu mubano wa Ukraine n'Afurika, nubwo bitaba bivuze ko byanze bikunze Uburusiya bwabihomberamo.
Uwo musesenguzi yagize ati: "Byombi Uburusiya na Ukraine ni byo bya mbere byohereza ibinyampeke byinshi muri Afurika. Afurika ibicyeneye byombi. Ntishobora kwitegwaho guhitamo uruhande."

Ahavuye isanamu, EPA













