Adroddiad yn honni bod 'diwylliant gwenwynig' yn ysbyty mwyaf Cymru

Mae Bwrdd Iechyd Caerdydd a'r Fro yn dweud eu bod wedi cymryd camau cadarn - gan gynnwys camau disgyblu - yn erbyn pum aelod o staff.

Daw hyn ar ôl i adolygiad dynnu sylw at "ddiwylliant gwenwynig" o fewn adran yn Ysbyty Athrofaol Cymru yng Nghaerdydd.

Clywodd yr adolygiad mewnol, gafodd ei ryddhau'n answyddogol i Wales Online, am adroddiadau o "fwlio ac aflonyddu" ac ymddygiad "treisgar ac ymosodol" yn uned HSDU yr ysbyty - sy'n gyfrifol am sterileiddio a diheintio offer meddygol.

Cafodd yr ymchwiliad, na chafodd ei ryddhau'n gyhoeddus, ei gwblhau ym mis Awst 2024.

Canfu bod "methiant systemig ar bob lefel... ers dros 10 mlynedd" a bod ymddygiad gwael wedi cael ei "adael heb ei wirio", gan arwain at ddiffyg ymddiriedaeth o fewn y tîm ac yn rheolwyr yr ysbyty.

Dywedodd y bwrdd iechyd na fyddai'n gwneud sylwadau ar y manylion penodol yn adroddiad Wales Online.

Ond mewn datganiad i BBC Cymru dywedon nhw eu bod wedi gweithredu'n "gadarn ac yn deg" i ddelio â'r "honiadau hanesyddol" yn unol â pholisïau adnoddau dynol.

Ychwanegon nhw fod "goruchwyliaeth arweinyddiaeth, trefniadau rheoli a diwylliant tîm" hefyd wedi cael eu cryfhau.

Yn wreiddiol, roedd yr ymchwiliad yn seiliedig ar gyfweliadau un-i-un - oedd yn cynnwys 64 o aelodau staff presennol a chyn-aelodau staff, yn ogystal â 10 uwch arweinydd oedd dros amser wedi bod ynghlwm â rhedeg yr adran.

Mae'r ymchwiliad yn nodi bod:

Mae'r adroddiad hefyd yn manylu ar ddigwyddiadau penodol, gan gynnwys un yn 2022 pan wnaeth rheolwyr a goruchwylwyr yr uned "adael neges amhriodol yn ddamweiniol" ar beiriant ateb aelod o'r tîm.

Roedd un pryder yn 2020 hefyd bod rhywun wedi ymyrryd â photel Lucozade aelod o staff - er i'r heddlu ddod i'r casgliad "nad oedd unrhyw dystiolaeth o fwriad troseddol ac na chafodd unrhyw gamau pellach eu cymryd".

Ond canfu'r adolygiad hefyd bod rhai aelodau o staff, oedd wedi codi pryderon eu hunain, wedi methu â myfyrio na chydnabod y gallai ymddygiad eu hunain fod yn "ffactor cyfrannol", heb unrhyw barodrwydd i "newid eu hymddygiad i wella'r diwylliant o fewn yr uned".

Daw'r adroddiad i'r casgliad "nad yw'r diwylliant o fewn HSDU yn ddiogel" [i'r rhai dan sylw] ac nad oedd yn agored nac yn dryloyw i "bawb allu siarad yn rhydd".

Mae'n argymell datblygu "cynllun gweithredu diwylliannol" i gefnogi'r uned yn ogystal â "chanlyniadau" i unigolion ynghyd â mesurau i gryfhau goruchwyliaeth reoli.

Ond mae'n cydnabod "y bydd newid diwylliant [o fewn yr uned] yn cymryd amser" a bod angen i bawb sy'n gysylltiedig â hi gymryd rhan.

Mewn datganiad i BBC Cymru, dywedodd Bwrdd Iechyd Caerdydd a'r Fro:

"Rydym yn fodlon ein bod wedi delio â'r honiadau heriol iawn, (ac yn yr achos hwn) hanesyddol, yn gadarn, yn deg, yn gyfartal ac yn dosturiol.

"Mae atgofion a disgrifiadau cydweithwyr o ddigwyddiadau yn newid dros amser ac mae'n rhaid i'r rhai sy'n ymchwilio lunio barn yn seiliedig ar dystiolaeth yr holl unigolion dan sylw.

"Archwiliodd yr adolygiad ystod o faterion diwylliannol ac ymddygiad o fewn y gwasanaeth a arweiniodd at argymhellion a chamau gweithredu clir.

"Yn dilyn hynny roedd pump aelod o staff yn destun camau disgyblu, ymddiswyddodd dau ohonynt yn ddiweddarach, ail-leolwyd dau i rolau y tu allan i uned gofal iechyd y sir a chafodd un aelod o staff ei ddiswyddo.

"Mae'r bwrdd iechyd wedi cymryd yr adolygiad a'r camau gweithredu o ddifrif."

Aeth llefarydd y bwrdd iechyd yn ei flaen i ddweud bod "goruchwyliaeth arweinyddiaeth, trefniadau rheoli a diwylliant tîm wedi'u cryfhau", ers i'r adolygiad ddod i ben.

"Mae cydweithwyr yn nodi ffyrdd mwy effeithiol o weithio ac amgylchedd tîm mwy cadarnhaol.

"Er y gall profiadau unigol amrywio, mae hyn yn adlewyrchu'r sefyllfa bresennol o fewn y gwasanaeth," ychwanegodd y llefarydd.

"Hoffem gydnabod ymrwymiad a gwaith caled cydweithwyr o fewn y gwasanaeth wrth gyflawni'r gwelliannau hyn, gan barhau i flaenoriaethu diogelwch a lles ein cleifion."

Cafodd y pryderon eu codi yn y Senedd gan Andrew RT Davies, yr Aelod Ceidwadol dros Ganol De Cymru.

Yn ystod Cwestiynau'r Prif Weinidog ar 27 Ionawr, gofynnodd Mr Davies i Eluned Morgan sut y mae Llywodraeth Cymru am sicrhau eu bod yn mynd i'r afael â'r materion a gafodd eu codi yn yr adroddiad ac a fyddai'n gwneud hynny'n gyhoeddus?

Atebodd y Prif Weinidog, Eluned Morgan, nad yw'n anarferol i fyrddau iechyd gynnal adolygiadau mewnol ac nad ydyn nhw'n cael eu rhannu â Llywodraeth Cymru, nac mewn cyfarfodydd bwrdd cyhoeddus.

Ychwanegodd Eluned Morgan bod hynny'n wir "yn enwedig mewn achosion lle y gallai achosi i unrhyw gamau disgyblu gael eu rhagfarnu".

Dywedodd ei bod wedi gofyn i'r bwrdd iechyd ddarparu copi [i Lywodraeth Cymru], gan fod y broses ddisgyblu wedi dod i ben, ond eu bod "eto i'w dderbyn".

Mae'r bwrdd iechyd yn mynnu bod canfyddiadau'r adroddiad a'r cynnydd wnaeth ddilyn wedi'u cyflwyno'n swyddogol i bwyllgor pobl a diwylliant y bwrdd iechyd yn 2024, gyda diweddariad pellach wedi'i ddarparu ym mis Mawrth 2025.

Mynna'r bwrdd hefyd bod yr adroddiad "wedi cael ei rannu â swyddogion Llywodraeth Cymru ers hynny".

Fe ddaw'r pryderon diweddaraf yn dilyn cyhoeddi adroddiad mewnol beirniadol arall ym mis Mai'r llynedd - a hynny i fethiannau yn adran lawfeddygol Ysbyty Athrofaol Cymru yng Nghaerdydd.

Roedd yr adroddiad hwnnw'n disgrifio "awyrgylch o ofn", gyda honiadau o ymddygiad troseddol gan gynnwys cyffuriau a lladrad na chafodd eu herio.

Ym mis Gorffennaf 2025, cafodd bwrdd iechyd cyfan Caerdydd a'r Fro ei osod yn yr ail lefel uchaf o uwchgyfeirio a goruchwylio gan Lywodraeth Cymru - un cam islaw mesurau arbennig.

Yn ôl yr Ysgrifennydd Iechyd, Jeremy Miles, roedd hyn oherwydd pryderon ynghylch maint rhestrau aros, ond hefyd oherwydd "cyfres o heriau diwylliannol ac arweinyddiaeth sy'n peri pryder".

Dilynwch Cymru Fyw ar Facebook, dolen allanol, X, dolen allanol, Instagram, dolen allanol neu TikTok, dolen allanol.

Anfonwch unrhyw syniadau am straeon i cymrufyw@bbc.co.uk, dolen allanol neu cysylltwch drwy WhatsApp ar 07709850033.

Lawrlwythwch yr ap am y diweddaraf o Gymru ar eich dyfais symudol.