Yr iaith Gernyweg 'ar drothwy llwyddiant o'r diwedd' - prifardd

Mae un o brifeirdd y Gernyweg wedi dweud bod yr iaith "o'r diwedd ar drothwy rhyw fath o lwyddiant" yn dilyn cyhoeddiad gan Lywodraeth y DU am statws yr iaith.

Mae Cyngor Cernyw hefyd wedi croesawu'r newyddion bod y llywodraeth yn argymell i'r Gernyweg gael statws rhan tri o dan Siarter Ieithoedd Rhanbarthol neu Leiafrifol Ewrop.

Bydd y Gernyweg felly'n cael ei hamddiffyn yn yr un modd ag y mae'r Gymraeg, Gwyddeleg a Gaeleg yr Alban yn cael eu diogelu.

Dywedodd Tim Saunders ei fod methu â chredu'r newyddion a "dwi'n siŵr fyddwn ni'n gweld datblygiadau cyfoethog tu hwnt i bob dychymyg".

Yn ôl Llywodraeth y DU maen nhw wedi cymryd y cam gan fod "hyrwyddo cryfder Cernyw'n golygu hyrwyddo ei hanes a'i hunaniaeth unigryw".

Y Gernyweg oedd yr unig iaith Geltaidd yn y DU nad oedd yn cael ei hamddiffyn o dan rhan tri y siarter - sef y lefel uchaf o ddiogelwch o dan y cytundeb Ewropeaidd.

Dywedodd Mr Saunders: "O'n i'n ffaelu yn deg â choelio pan nes i glywed gynta'.

"O'i'n falch bo fi'n ishde lawr - ma' cannoedd o bobl wedi bod yn ymladd a brwydro ers cenedlaethau a dyma ni o'r diwedd ar drothwy ryw fath o lwyddiant."

Dywedodd nad oedd hi'n beth cyffredin iawn i ddysgu'r iaith flynyddoedd yn ôl ond "erbyn hyn ma' mas yn yr awyr agored, ma'r Gernyweg i'w gweld ym mhob man a mewn llefydd syfrdanol weithie".

"Adeg yr orsedd, hynny yw gorsedd Kernow yn ôl yn mis Medi, o'n i'n iste mewn caffi ac o'n i'n meddwl i fy hun bo' rywbeth yn bod â fy nghlyw i achos o'dd 'na deulu bach yn y caffi tu ôl i fi yn siarad Cernyweg gyda'u plant.

"Bydd hwn yn rhoi hwb aruthrol," meddai.

Ychwanegodd bod yna "ganu pop, trydan a pync i'w glywed yn y Gernyweg" erbyn hyn "felly dwi'n siŵr fyddwn ni'n gweld datblygiadau cyfoethog tu hwnt i bob dychymyg".

Esboniodd Davyth Fear, sy'n athro Daearyddiaeth o Lanrug sydd wedi ysgrifennu dros 1,000 o erthyglau Wicipedia yn y Gernyweg, fod yna ddau gyhoeddiad ynglŷn â Chernyw – y cyntaf oedd "bod llywodraeth [y DU] yn cytuno y dylai bod Cernyw hefo awdurdod unedol".

"Ond y mwya' pwysig yn fy marn i yw bod yr iaith Gernyweg yn symud o rhan dau i rhan tri," meddai.

Dywedodd y bydd hyn yn golygu nifer o newidiadau.

"Mae'n rhaid i'r llywodraeth roi mwy o bres i mewn i drefnu bod 'na addysg, mae'n siŵr y by' nhw'n cychwyn hefo addysg meithrin a chynradd.

"Mae'n golygu pethe' fel bod hanes a diwylliant yr iaith yn cael ei ddysgu mewn ysgolion – o bosib bydd rhaid newid cwricwlwm cenedlaethol ysgolion Cernyw."

Ychwanegodd y gallai arwain at ddogfennau Cernyweg yn cael eu cynnwys yn y llysoedd.

"Ma' hynny o bosib yn mynd i olygu y bydd hi'n bosib cael priodas yng Nghernyweg - dwy, tair blynedd yn ôl roedd cwpl ddim yn medru cael eu priodas yng Nghernyweg er bo' nhw isie hynny achos bod y cofrestrydd ddim yn siarad Cernyweg", meddai.

"Felly ie bydd lot o newidiadau a dwi'n falch iawn bod hyn yn digwydd."

Er bod Jennifer Lowe, Bardh Meur neu fardd mawr Cernyw, y rôl sy'n cyfateb i swydd yr Archdderwydd, yn hynod o falch o glywed y newyddion dywedodd ei bod "wedi gofyn am hyn ers talwm dweud y gwir".

"Ni 'di cal rhan dau o'r siarter yn 2002 felly mae wedi bod yn fwy nag 20 mlynedd", meddai.

Ar draws y blynyddoedd mae grwpiau a sefydliadau wedi bod yn ymgyrchu dros ddiogelu'r iaith.

Pwysleisiodd Ms Lowe fod yr ymdrech wedi bod yn fawr a bod yr "iaith wedi tyfu llawer" hyd yma.

Dywedodd y byddai mwy o arian yn help "ond cefnogaeth i 'neud pethau a sicrhau bod pawb yn cydnabod yr iaith ac yna i'n helpu ni" sydd bwysicaf.

"Ni just eisiau pethau i dyfu dweud y gwir" a bod mwy o gyfleoedd i bobl "ddysgu a defnyddio'r iaith".

Mae'r Swyddog Cyswllt Ysgolion, Nia Robertson, gafodd ei magu ym Mangor ond sydd bellach wedi byw yng Nghernyw ers 11 mlynedd ac yn siarad yr iaith yn "gobeithio bydd y lefel tri 'ma'n gallu rhoi llun mwy clir i ysgolion".

Yn rhan o'i gwaith gyda mudiad Go Cornish mae'n mynd i ysgolion ar draws Cernyw.

"Be' dwi'n glywed drwy'r amser ydy - ma'r brwdfrydedd yma i gyflwyno'r iaith" a thrafod hanes yr iath ond bod "gofynion y cwricwlwm cenedlaethol yn stopio'r ysgolion rhag medru gneud hynna".

Dywedodd bod y Gernyweg wedi tyfu ymhob ffordd erbyn hyn.

"Ma' gen ti fusnesa' bach yn cychwyn sy'n defnyddio enwa' Cernyweg ar eu busnesa' nhw, ti'n ei weld o'n fwy ac ar fwy o arwyddion stryd hefyd.

"Ma 'na buzz o gwmpas yn sicr."

Wrth fyfyrio ar ei hamser yng Nghymru, dywedodd "o'n in berson ifanc yn tyfu fyny yn y 70au ac 80au ac oedd hwna'n gyfnod cyffrous iawn yng Nghymru" ac roedd angen "mudiadau fel mudiad ysgolion meithrin, yr Urdd a wedyn y sîn bop nath ffrwydro yn y 90au".

"Dwi'n meddwl ma' cael pobl ifanc on board mor, mor bwysig" ac mae'n gobeithio bydd mwy o gefnogaeth a chydnabyddiaeth yn gwneud hynny.

Fe ddywedodd Llywodraeth y DU bod "adfywiad yr iaith Gernyweg yn ystod y degawdau diwethaf" yn cryfhau balchder yr ardal.

Dilynwch Cymru Fyw ar Facebook, dolen allanol, X, dolen allanol, Instagram, dolen allanol neu TikTok, dolen allanol.

Anfonwch unrhyw syniadau am straeon i [email protected], dolen allanol neu cysylltwch drwy WhatsApp ar 07709850033.

Lawrlwythwch yr ap am y diweddaraf o Gymru ar eich dyfais symudol.