Het dal a siôl wlân: Golwg ar ddillad traddodiadol y Cymry

Llio Rhys
BBC Cymru Fyw

A hithau'n Ddydd Gŵyl Dewi, bydd nifer o 'ferched bach Cymreig' mewn het ddu dal a siôl, a bechgyn mewn gwasgod a chap fflat i'w gweld ar draws y wlad heddiw.

Mae hi'n anodd meddwl mai dyna sut oedd ein cyn-deidiau a neiniau'n arfer gwisgo bob dydd ar un adeg, nid dim ond am un dydd y flwyddyn. Dyma gipolwg ar hen ffasiwn y Cymry.

tair merch mewn dillad traddodiadolLlyfrgell Genedlaethol Cymru

Het, sgert, ffedog, betgwn neu flows - steiliau ychydig yn wahanol, ond gwisgoedd tebyg yn eu hanfod

Dyn yn canu'r delyn, merch a dynes yn gwrandoLlyfrgell Genedlaethol Cymru
Pobl mewn gwisg draddodiadolLlyfrgell Genedlaethol Cymru

Roedd y math o ddillad roedd y Cymry'n eu gwisgo yn amrywio yn ôl eu bywoliaeth, fel mae'r darlun yma o 1851 yn ei ddangos

Pobl yn y strydLlyfrgell Genedlaethol Cymru
DynionLlyfrgell Genedlaethol Cymru

Er fod trowsus pen-glin a hosanau wedi dod yn llai cyffredin ymhlith y dynion ledled Prydain ar ôl diwedd yr 1700au, roedden nhw dal i'w gweld yng nghefn gwlad Cymru yn yr 1850au, yn cael eu gwisgo gan ddynion tlawd, neu ar gyfer achlysuron arbennig

Merched a dynion yn gadael priodasLlyfrgell Genedlaethol Cymru

Roedd het dal y merched yn debyg i hetiau tal y dynion. Yn Abergwaun yn 1797, cafodd merched mewn hetiau tal a chlogynnau coch hyd yn oed eu camgymryd am filwyr, wrth i Jemima Niclas gasglu merched ynghyd i roi ofn i'r Ffrancwyr oedd yn ceisio ymosod

Capelwyr yn eu dillad gorauLlyfrgell Genedlaethol Cymru
Yr Arglwyddes Llanofer a Thelynorion LlanoferLlyfrgell Genedlaethol Cymru

Mae'n debyg fod diolch i'r Arglwyddes Llanofer (chwith) am ddyfeisio'r 'wisg Gymreig' sydd yn gyfarwydd i ni heddiw. Dadleuodd yn ei thraethawd buddugol yn Eisteddod Caerdydd yn 1834 y dylai pawb wisgo'r wisg draddodiadol; roedd rhaid i'r gweithwyr ar ei stâd yn Sir Fynwy wisgo felly a hyd yn oed westeion oedd yn dod i bartïon yno. (dde) Telynorion Llanofer yn y wisg yn Eisteddfod Caerwys yn 1892, oedd o dan nawdd yr Arglwyddes

dyfrliwiau o wisgoeddLlyfrgell Genedlaethol Cymru

Rhai o ddyluniadau A. Cadwaladr o gyfrol yr Arglwyddes Llanofer, o'r enw Dull-wisgoedd Cymru, ble'r oedd wedi gwneud cofnod o wisgoedd merched o wahanol ardaloedd o Gymru - o'r chwith, gwisgoedd Bro Gŵyr, Ceredigion a dwy wisg o Gwent

Criw mewn gwisg draddodiadolLlyfrgell Genedlaethol Cymru
dwy ddynes mewn gwisg draddodiadolLlyfrgell Genedlaethol

Erbyn diwedd yr 1800au, roedd y math yma o wisg yn llai cyffredin fel gwisg dydd-i-ddydd, ond dal yn cael ei gwisgo ar gyfer achlysuron arbennig, ac wedi ei sefydlu'n ddwfn yn niwylliant y cardiau post, a oedd yn dangos delwedd ystrydebol o Gymry'r cyfnod

Hen ddynes mewn siôl a het wlânLlyfrgell Genedlaethol Cymru

Dydd Gŵyl Dewi hapus!

Dilynwch Cymru Fyw ar Facebook, X, Instagram neu TikTok.

Anfonwch unrhyw syniadau am straeon i cymrufyw@bbc.co.uk neu cysylltwch drwy WhatsApp ar 07709850033.

Lawrlwythwch yr ap am y diweddaraf o Gymru ar eich dyfais symudol.

Pynciau cysylltiedig

Hefyd o ddiddordeb