Cludiant actif – Haen uwch yn unig
Cludiant actif yw’r term am foleciwlau sydd wedi hydoddi yn symud i mewn ac allan o gell trwy’r gellbilen, o ardal crynodiad is i ardal crynodiad uwch. Mae’r gronynnau’n symud yn erbyn Y graddiant crynodiad ydy'r gwahaniaeth yn y crynodiad rhwng dwy ardal gyfagos. Bydd gronynnau'n symud i lawr y graddiant crynodiad o ardal o grynodiad uchel i ardal o grynodiad isel., gan ddefnyddio egni sy’n cael ei ryddhau yn ystod Adwaith cemegol sy’n digwydd mewn celloedd byw, gan ddefnyddio glwcos ac ocsigen i ryddhau'r egni sydd ei angen ar organebau i fyw. Carbon deuocsid a dŵr yw sgil gynhyrchion resbiradaeth..
Weithiau mae crynodiad moleciwlau wedi hydoddi yn uwch y tu mewn i’r gell na’r tu allan, ond am fod angen y moleciwlau hyn ar yr organeb, mae’n rhaid iddyn nhw gael eu hamsugno o hyd. Mae proteinau cludo yn casglu moleciwlau penodol ac yn mynd â nhw drwy’r gellbilen yn erbyn y graddiant crynodiad.
Mae enghreifftiau o gludiant actif yn cynnwys:
- cymeriant Siwgr syml sy'n cael ei wneud gan y corff o fwyd. Mae'n cael ei ddefnyddio gan gelloedd i wneud egni yn ystod resbiradaeth. gan gelloedd epithelaidd yn Mae filws yn ymestyniad bach tebyg i flew sy'n gorchuddio leinin y coluddyn bach. Mae filysau'n helpu treuliad drwy gynyddu arwynebedd arwyneb y coludd yn sylweddol. y coluddyn bach
- mewnlifiad ïonau o ddŵr pridd i gelloedd gwreiddflew mewn planhigion
Oherwydd bod angen egni er mwyn i’r broses hon ddigwydd, bydd unrhyw beth sy’n atal y gell rhag cael ocsigen neu glwcos hefyd yn atal resbiradaeth. Heb resbiradaeth, does dim egni ar ffurf ATP yn cael ei ryddhau a dydy cludiant actif ddim yn gallu digwydd.
Wrth drafod trafnidiaeth i gyrraedd adref, mae Alfred, yr ap gwyddonol defnyddiol, yn dweud wrth Jamila a Megan popeth am gludiant actif
Cymharu trylediad, osmosis a chludiant actif
| Trylediad | Osmosis | Cludiant actif | |
| Ar hyd raddiant crynodiad | ✓ | ✓ | ✗ |
| Yn erbyn graddiant crynodiad | ✗ | ✗ | ✓ |
| Angen egni | ✗ | ✗ | ✓ |
| Sylwedd sy’n symud | Hydoddion wedi hydoddi | Dŵr | Hydoddion wedi hydoddi |
| Nodiadau | Nwyon a nwyon wedi hydoddi yn tryledu hefyd | Angen pilen rannol athraidd | Angen protein cludo |
| Ar hyd raddiant crynodiad | |
|---|---|
| Trylediad | ✓ |
| Osmosis | ✓ |
| Cludiant actif | ✗ |
| Yn erbyn graddiant crynodiad | |
|---|---|
| Trylediad | ✗ |
| Osmosis | ✗ |
| Cludiant actif | ✓ |
| Angen egni | |
|---|---|
| Trylediad | ✗ |
| Osmosis | ✗ |
| Cludiant actif | ✓ |
| Sylwedd sy’n symud | |
|---|---|
| Trylediad | Hydoddion wedi hydoddi |
| Osmosis | Dŵr |
| Cludiant actif | Hydoddion wedi hydoddi |
| Nodiadau | |
|---|---|
| Trylediad | Nwyon a nwyon wedi hydoddi yn tryledu hefyd |
| Osmosis | Angen pilen rannol athraidd |
| Cludiant actif | Angen protein cludo |
