Y system resbiradol mewn bodau dynolResbiradaeth aerobig

Mae pob peth byw’n cyflawni saith proses bywyd:

• symudiad
• resbiradaeth
• sensitifrwydd
• twf
• atgenhedliad
• ysgarthiad
• maethiad

Proses resbiradaeth sy’n darparu’r egni sydd ei angen ar gyfer y prosesau hyn. Mae hefyd yn darparu egni ar gyfer:

• cyfangiad cyhyrau, sydd ei angen ar gyfer symudiad
• ysgogiadau nerfol, sydd eu hangen ar gyfer sensitifrwydd ac ymatebion
• cellraniad a synthesis protein, sydd eu hangen ar gyfer twf

Mae proses resbiradaeth hefyd yn rhyddhau egni ar ffurf gwres. Mae’r gwres yn cael ei ddefnyddio i gynnal tymheredd cymharol uchel yng nghyrff mamolion ac adar.

Mae resbiradaeth yn ymwneud ag adweithiau cemegol sy’n dadelfennu moleciwlau maetholion mewn celloedd byw i ryddhau egni.

Mae resbiradaethaerobig angen ocsigen. Dyma’r broses o ryddhau llawer o egni mewn celloedd drwy dorri i lawr sylweddau bwyd ym mhresenoldeb ocsigen.

Gallwn ni ei grynhoi â’r hafaliad canlynol.

Adenosin triffosffad (ATP) – Haen uwch

Pe bai’r egni sydd wedi’i storio mewn glwcos i gyd yn cael ei ryddhau ar unwaith, byddai’n anodd iawn ei reoli. Felly, mae’r egni sydd wedi’i storio yn y moleciwl glwcos yn cael ei ryddhau’n raddol yn ystod resbiradaeth a’i ddefnyddio i ffurfio ATP. ATP yw cyfnewidiwr egni celloedd. Mae’n storio’r egni dros dro mewn bond egni uchel, a phan mae’r bond hwn yn cael ei dorri, mae symiau bach o egni’n cael eu rhyddhau a’u defnyddio gan y corff.

Mitocondria

Cofia fod resbiradaeth yn wahanol i anadlu (awyriad). Mae’r rhan fwyaf o adweithiau mewn resbiradaeth aerobig yn digwydd y tu mewn i fitocondria mewn celloedd.

Mae’r bilen fewnol wedi’i phlygu tuag i mewn, gan ddarparu arwynebedd arwyneb mawr i ensymau lynu ato er mwyn catalyddu proses resbiradaeth.