Янгиликлар: Президент оиласи, ҳукумат вакиллари наркобизнес билан шуғулланадими? Video Dunyo Siyosat Yangiliklar

Башар ал-Асад оиласига қарши жиддий айбловлар...

Алоқадор мавзулар:

Гап нимада?

Би-би-си Араб хизмати ва журналистик суриштирув тармоғи бўлмиш OCCRPнинг ҳамкорликдаги ўргануви хулосасига кўра, Сурия қуролли кучлари ва Президент Башар ал-Асад оиласи кўп миллиард долларлик Каптагон дориси савдосига алоқаси бор.

Каптагон ўзига ўргатиб қўядиган амфетаминга ўхшаш наркотик бўлиб, бу модда охирги йилларда Яқин Шарққа кенг тарқалмоқда. Ўтган йилларда Би-би-си Иордания ва Ливан армияларининг Суриядан Каптагон кириб келиши олдини олиш учун кўраётган чораларини кузатиб, суратга олди.

Ҳозир бу дорини Европа, Африка ва Осиёда учратиш мумкин.

Март ойида Буюк Британия, АҚШ ва Европа Иттифоқи Каптагон савдосига алоқадорликда гумон қилинган шахсларни, шу жумладан, Президент Асаднинг икки амакиваччасини санкция қилди. Аммо Би-би-си Сурия бўйлаб олиб борган суриштирувда ушбу рўйхатга кирмаган бошқа юқори мартабали давлат расмийлари ҳам борлигини тасдиқловчи далиллар топилди.

Сурия ҳукумати Би-би-сининг изоҳ сўровига жавоб бермади. Бироқ у аввалроқ наркотик савдосига алоқадорлигини рад этган эди.

2022 йил июлида Сурия жанубидаги Сувайда шаҳрида ҳукуматпараст жангарилар етакчиси Ражи Фалҳутнинг штаби мухолиф гуруҳ томонидан эгаллаб олинган эди.

Улар штабдан тарқатиш учун тайёрлаб қўйилган Каптагон таблеткаларини ва таблеткаларни сиқиш учун ишлатилиши мумкин бўлган ускунани, Фалҳутнинг Сурия ҳарбий гувоҳномаси ва мобил телефонни топишди.

Би-би-си унинг телефонида Фалҳут ва у "Абу Ҳамза" деб атаган ливанлик контакт ўртасида бир қатор хабарларни кўрди. Улар таблеткани сиқиш машинаси сотиб олиш масаласини гаплашган экан.

Мобил телефонда 2021 йил август ойидан бошлаб суҳбатлар бор эди. Унда Фалҳут ва Абу Ҳамза Ливандан Сурияга ускуна келтириш ҳақида келишган.

Би-би-си ўша телефон рақамдан фойдаланиб, Абу Ҳамзанинг ҳақиқий исми Ҳусайн Риёд ал-Файтруний эканлигини аниқлади.

Маҳаллий журналистларнинг бизга айтишича, у Ливандаги ярим ҳарбийлашган сиёсий партия бўлмиш Ҳизбуллоҳга алоқадор экан.

Ушбу партия эса Сурия ҳукумати билан яқин муносабатдадир.

"Ҳизбуллоҳ" жангарилари Сурия ҳукуматига фуқаролар урушида ёрдам берган ва унинг аъзолари бутун Сурия бўйлаб тарқалгани айтилади.

Улар узоқ вақтдан бери гиёҳванд моддалар савдосига алоқадорликда айблаб келинади, бироқ ўзлари буни рад этишади.

Асли Сувайдадан бўлган, аммо ҳозирда қочқин бир журналистнинг бизга айтишича, "Ҳизбуллоҳ"нинг қўли бор, аммо улар молни ташиш ва контрабандада асосий роль ўйнамасликка ҳаракат қилишади".

Ҳизбуллоҳ Би-би-сининг Файтруний ҳақида изоҳ сўровига жавоб бермади. Улар аввалроқ Каптагон ишлаб чиқарилиши ва контрабандасига мутлақо алоқалари йўқлигини айтишган. Биз Фалҳут ёки Файтруний билан боғлана олмадик.

Бу суриштирувимизда "Ҳизбуллоҳ"нинг ягона учраши эмас эди.

Хавфсизлик бўйича бир неча ойлик тайёрланишдан сўнг Би-би-си ҳукумат назоратидаги Ҳалабда жойлашган Сурия ҳарбийлари билан гаплашиш имкониятига эга бўлди.

Исмини ошкор қилмаслик шарти билан гаплашган бир аскар ўз сафдошларининг ойлик маоши 150 минг Сурия лирасидан (60 доллар) кам эканини айтди.

Унинг айтишича, уларнинг кўпчилиги даромадларини ошириш мақсадида маҳаллий наркотик дилерига айланган ва бу улар учун одатий ҳол.

Биз ундан ўз бўлинмасининг Каптагон савдосидаги роли ҳақида сўрадик.

"Бизга заводга боришга рухсат беришмасди, - дейди у. - Улар учрашув жойини айтишарди, биз эса "Ҳизбуллоҳ"дан сотиб олардик. Биз молни олиб, кейинги ҳаракатимизни тўртинчи бўлинма билан келишиб олардик."

Тўртинчи бўлинма Сурия армиясининг элита бўлинмаси бўлиб, уларга ҳукуматни ички ва ташқи таҳдидлардан ҳимоя қилиш вазифаси юклатилган. 2018 йилдан буён уни расман президент Асаднинг укаси Маҳер ал-Асад бошқариб келмоқда.

Маҳер ал-Асад Суриядаги фуқаролар уруши пайтида намойишчиларни шафқатсизларча бостиргани учун Ғарб санкцияларига тушган ва кимёвий қурол қўллаганликда айбланган.

Шунингдек, у Тўртинчи бўлинманинг йирик иқтисодий ўйинчига айланишига ҳам бош қош бўлгани айтилади.

Биз Сурия армиясидан қочган собиқ зобит билан суҳбатлашдик. У бизга шундай деди: "Сурия уруши даврида зобитлар ва аскарлар дуч келган оғир молиявий шароит туфайли Тўртинчи бўлинманинг кўплаб аъзолари контрабанда билан шуғуллана бошлади.

Шунинг учун бу бўлинма зобитлари автомашиналарида экстремистлар, қуроллар, гиёҳванд моддалар ташила бошлади, чунки улар Суриядаги текширув нуқталари орқали бемалол ўта олишарди."

Санкциялар ва уруш туфайли таназзулга юз тутган Сурия иқтисодиёти ҳозир қулаш арафасида. Таҳлилчилар айтишича, мамлакат Каптагоннинг даромадли таблеткасига тобора кўпроқ суяниб қолган.

"Даромадлар кўлами Сурия ҳукумати бюджетидан анча катта, - дейди АҚШнинг Сурия бўйича собиқ махсус вакили Жоэл Рейбурн Би-би-сига. - Агар бу даромад тўхтатилса ёки жиддий тўсиқларга учраса, менимча, Асад режими бундан омон чиқмайди".

Би-би-си Асад оиласининг бизнесга алоқадорлигига оид яна бир далил топди.

2021 йилда Ливанда Ливан матбуоти "Каптагон қироли" деб атайдиган Ҳасан Даққу исмли машҳур ливанлик суриялик тадбиркор устидан суд бошланди. Малайзияда катта миқдордаги гиёҳванд моддалар мусодара қилинганидан кейин у каптагон савдосида айбдор деб топилди.

Тахминан 100 миллион таблетка бўлган юк Саудия Арабистонига мўлжалланган бўлиб, у ерда чакана қиймати 1 миллиард доллардан 2 миллиард долларгача бўлиши тахмин қилинган, бу тарихдаги энг йирик гиёҳванд модда мусодараларидан бири бўлди.

Иш ёпиқ эшиклар ортида кўриб чиқилди, аммо бизнинг жамоамиз судья билан учрашди. У бизга кўп далиллар Даққу ва бир қатор гиёҳванд модда контрабандачилари ўртасидаги телефон суҳбатларидан олинганини айтди.

Даққу судда Сурия армиясининг тўртинчи бўлинмаси билан Каптагон савдогарларига қарши курашда ҳамкорлик қилаётганини айтди ва бунга далил сифатида тўртинчи бўлинмага мансублигини тасдиқловчи ҳужжатни кўрсатди.

Даққу Би-би-сига ўзининг айбсизлигини ва суд уни Каптагон таъминоти билан боғлайдиган ҳеч қандай далил топа олмаганини айтди.

Даққу айбдор деб топилган бўлса ҳам, судьянинг Би-би-сига айтишича, Сурия расмийлари унинг Каптагон бизнесига алоқадорлиги ҳақида далил топилмаган.

Аммо биз 600 саҳифалик суд ҳужжатида бошқача манзарани кўрдик - Даққу ўзи "Босс" деб атаган кишига юборган WhatsApp хабарларининг бир қатор скриншотлари. Уларнинг телефон рақамлари асосан бир хил такрорланган рақамлардан иборат бўлиб, уларни "олтин рақам" деб аташади.

Би-би-си боғланган Суриядаги турли юқори мартабали манбалар бу рақам генерал-майор Ғассан Билолга тегишли эканлигини тасдиқлади. Кўрсатилган рақамга қайта-қайта қўнғироқ қилдик, аммо жавоб бўлмади.

Генерал Билол Тўртинчи бўлинмада Маҳер ал-Асаддан кейинги иккинчи шахс бўлиб, унинг қудратли Хавфсизлик бюросига масъул экани айтилади.

WhatsApp хабарларида Даққу "Босс" билан "молни" - бизнинг фикримизча, Каптагонни - Суриянинг Сабура шаҳрига кўчиришни гаплашган, у ерда Тўртинчи бўлинма катта база ва хавфсизлик рухсатномасига эга.

Агар "Босс" ҳақиқатан ҳам генерал Билол бўлса, Сурия армиясининг энг юқори мартабали зобитларидан бири миллиардлаб долларлик ноқонуний Каптагон савдосига алоқадордир. Генерал Билол изоҳ олиш учун у билан боғланишга уринишимизга жавоб бермади.

Май ойида Сурия яна Араб Лигасига қабул қилинди ва Президент Асад ўн йилдан ортиқ вақт ичида биринчи марта минтақавий гуруҳ йиғилишида қатнашди. Шунингдек, у ноябрь ойида COP28 да иштирок этиш учун Бирлашган Араб Амирликларига таклиф қилинган.

Халқаро ҳамжамият Суриянинг Каптагонга қарамликдан воз кечиши учун режимга қанчалик босим ўтказиши савол остида турибди.

BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг.

Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek