Трамп Путиндан сулҳ бўйича музокаралар туфайли 'жуда ғазабда' эканини айтди

Доналд Трамп Украинада ўт очишни тўхтатиш бўйича музокаралар олиб бориш учун бир неча ҳафта ҳаракат қилганидан сўнг, Россия президенти Владимир Путинга нисбатан "жуда ғазабда" ва ундан "хафа" экани ҳақида гапирди

NBC News телеканалига берган интервьюсида, Америка президенти Путинни Украина президенти Володимир Зеленскийга бўлган ишончга путур етказишда айблаб, агар ўзи Россия президентини ўт очишни тўхтатишга кўндира олмаса, рус нефтини сотиб олаётган давлатларга 50 фоизли бож солиш билан таҳдид қилган.

Ўтган ҳафта Путин БМТ бошчилигида Украинада вақтинчалик ҳукумат тузиш, янги сайловлар ўтказиш ва шундан кейин тинчлик бўйича музокараларни бошлаш таклифини илгари сурган эди.

Трампнинг бу сўзлари унинг Путинга нисбатан муносабатидаги оҳангнинг ўзгарганини кўрсатади.

Ўтган олти ҳафта давомида Трамп омма олдида Зеленскийни танқид қилиб, ундан кўплаб ён беришлар талаб қилган эди.

Якшанба куни у Зеленскийни камёб фойдали қазилмалар бўйича келишувдан чиқишга уринаётганликда айблаб, агар Украина президенти шу ишга қўл урса, "катта, катта муаммолар" келиб чиқишидан огоҳлантирган.

Бир вақтнинг ўзида, Трамп Путинни кўп мақтади ва асосан Россия президентининг талабларига қулоқ солди.

Европалик етакчилар эса Трампнинг Путинга яқинлашиб кетаётганидан хавотирда эдилар.

Аммо якшанба кунги Трампнинг Россия президенти ҳақида айтган гаплари шу ҳолатдан чекинишдек туйилди.

Бу Америка сулҳ музокараларини чўзишга ҳаракат қилаётгани учун Россияга жиддий оқибатлар билан биринчи марта қаттиқ таҳдид қилиши.

NBC News'нинг хабар беришича, телефон орқали кечган 10 дақиқалик интервьюсида Трамп Путин Зеленскийнинг раҳбар сифатидаги обрўсига путур етказганидан "жуда ғазабда" ва бундан "хафа" бўлганини айтган. Гарчи Трампнинг ўзи ҳам аввал Зеленскийни "диктатор" деб атаб, ундан сайлов ўтказишни талаб қилган эди.

"… Путин Зеленскийнинг обрўсига тил теккизишни бошлаганида, мен жуда ғазабда эдим, хафа бўлдим… чунки бу тўғри йўналиш эмас," деган Трамп.

"Янги раҳбарият сиз узоқ вақт битим тузолмай қолишингизни англатади," дея қўшимча қилган АҚШ раҳбари.

Путин ҳақида гапирар экан, Трамп Кремль унинг ғазабда эканидан хабардорлигини, шунга қарамай, Россия етакчиси билан "жуда яхши муносабат"да экани ва "агарда у тўғри иш қилса, тезда ғазабдан тушиши"ни тилга олган.

Трампнинг сўзларига кўра, Россия ўт очишни тўхтатиш шартларига риоя қилмаса ва агар АҚШ президенти бунга Путин сабабчи бўлди, деб ҳисобласа, у ҳолда, Россия иқтисодиётига нисбатан янада кучлироқ чора кўрилиши мумкин.

"Агар мен ва Россия Украинада қон тўкишни тўхтатиш бўйича келишувга эриша олмасак ва бунга Россия айбдор деб ҳисобласам – эҳтимол, айбдор бўлмаслиги ҳам мумкин… мен Россиядан чиқаётган барча нефть ва бошқа товарларга нисбатан 25 фоизлик иккиламчи бож жорий қиламан," деган Трамп.

Унинг таъкидлашича, бундай ҳолат агар бир ой ичида ўт очишни тўхтатиш бўйича келишув амалга ошмаса, юз беради.

"Россиядан келадиган нефть ва бошқа маҳсулотларга, Америка бозорида 25 фоиз бож — иккиламчи божлар жорий қилинади," — дея қўшимча қилди Трамп, ўт очишни тўхтатиш бўйича келишув бўлмаса, бир ой ичида Россияга қарши бож чоралари киритилишини эслатиб.

Иккиламчи божлар, деганда бирор давлатнинг бошқа давлат билан олиб борилаётган савдосига нисбатан жазоловчи характердаги санкциялар тушунилади.

Бундай божлар Россиядан нефть сотиб олаётган давлатларнинг АҚШга экспорт қилинаётган товарларига нисбатан 50 фоизга қадар миқдорда қўлланилиши мумкин. Айнан Хитой ва Ҳиндистон рус нефтини энг катта ҳажмда сотиб олаётган мамлакатлар ҳисобланади.

NBC билан интервьюдан сўнг, Зеленский ижтимоий тармоқда "Россия бу урушни янада чўзиш учун баҳоналар қидирмоқда," деб ёзган.

У "Путин 2014 йилдан бери ўша эски ўйинни ўйнамоқда," дея қайд этган. Ўшанда Россия Қрим ярим оролини бир томонлама босиб олган эди.

"Бу ҳаммага хавфли. Бу борада Америка Қўшма Штатлари, Европа ҳамда тинчликни истайдиган барча халқаро ҳамкорларимиз муносиб жавоб бериши керак," дея хулоса қилган у.

Кейинроқ Трамп Зеленскийнинг Америка-Украина ўртасидаги фойдали қазилмалар бўйича битимни қайта кўриб чиқмоқчи эканлигини даъво қилган.

"Агар у шундай қилса, муаммоларга учрайди," таъкидлаган Трамп Air Force One самолётида журналистлар билан суҳбатда.

Зеленский аввалроқ ушбу келишувни имзолашга тайёр эканини билдирган эди.

Бу келишув февраль ойида имзоланилиши кутилган эди, аммо Оқ уйда бўлиб ўтган кескин учрашув туфайли бу масала тўхтаб қолганди.

Якшанба куни Трамп Зеленский хавфсизлик кафолатларини кучайтириш йўлида мазкур битим шартларини ўзгартиришни истаётган бўлиши мумкинлигини тилга олган.

"У Украина НАТО аъзоси бўлишини хоҳлайди. У ҳеч қачон НАТОга қабул қилинмаслиги аниқ эди. У буни тушунади," сўзлаган Трамп журналистлар билан мулоқотда.

Рейс давомида Трампнинг Путин ҳақидаги фикрлари бироз юмшагандек кўринган.

"Менимча, у сўзидан қайтмайди," ишонч билдирган у Вашингтонга қайтаётган журналистлар қаршисида.

"Мен уни анчадан бери биламан. Биз ҳар доим яхши чиқишиб келганмиз."

АҚШ президенти шу ҳафтанинг охирида Путин билан яна гаплашишини айтган.

Москва эса ҳозирги Украина ҳукуматини қонуний эмас деб ҳисоблаши, президент Зеленский ўз президентлик муддати тугаганидан кейин ҳам лавозимда қолгани, шу боис у музокараларга арзигулик ҳамкор эмаслигини даъво қилиб келади.

Аммо Зеленский лавозимда қолганининг асосий сабаби Россия босқини ортидан Украинада ҳарбий ҳолат эълон қилингани туфайли қонуний жиҳатдан сайловлар ўтказиш вақтинча бекор қилинганига боғлиқ. Амалда ҳам уруш талатўплари манзарасида сайлов ўтказишнинг имкони йўқ.

Бундан ташқари беш миллиондан зиёд украиналик урушдан четга қочган ва яна юз минглаб одамлар фронт чизиғида жанг қилаётган бир вақтда, ҳақиқий сайлов ўтказиш деярли имконсиз кўринади.