เหตุอดีตรัฐมนตรีรัสเซียปลิดชีวิตตนเอง ฉายภาพซ้ำสมัยโซเวียตต่อ เจ้าหน้าที่ระดับสูงอย่างไร ?

นายโรมัน สตาโรวอยต์ อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงคมนาคมรัสเซีย ถูกพบเป็นศพเพียงไม่กี่ชั่วโมงหลังถูกปลดจากตำแหน่งเมื่อวันจันทร์ที่ผ่านมา การเสียชีวิตของเขาในครั้งนี้ได้สร้างความตื่นตระหนกไปทั่วประเทศ ท่ามกลางสถานการณ์สงครามกับยูเครนที่ยังคุกรุ่น

อดีตรัฐมนตรีอายุ 53 ปี รายนี้เสียชีวิตจากบาดแผลกระสุนปืนซึ่งต้องสงสัยว่ามาจากการปลิดชีพตนเองภายในรถยนต์ อย่างไรก็ตาม ยังไม่ทราบเวลาที่เกิดเหตุแน่ชัด นิตยสารธุรกิจฟอร์บส์ภาษารัสเซียรายงานโดยอ้างอิงแหล่งข่าวไม่ระบุนาม กล่าวว่าสตาโรวอยต์เสียชีวิตมาเป็นเวลามากกว่าหนึ่งวันเต็มแล้ว

หากข้อเท็จจริงนี้ได้รับการยืนยัน นายสตาโรวอยต์ก็จะกลายเป็นรัฐมนตรีรายแรกที่เสียชีวิตจากการปลิดชีพตนเองคนแรกในรอบกว่า 30 ปี โดยครั้งล่าสุดที่เกิดเหตุคล้ายกันต้องย้อนไปถึงปี 1991 ครั้งนายบอริส ปูโก รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยในขณะนั้นเข้าร่วมกับขบวนการรัฐประหารประธานาธิบดีมิคาอิล กอร์บาชอฟแล้วล้มเหลว ก่อนกระทำอัตวินิบาตกรรมในเวลาต่อมา

อย่างไรก็ตาม เรื่องราวของอดีตรัฐมนตรีสตาโรวอยต์นั้นคล้ายกับชะตากรรมของอดีตรัฐมนตรีกระทรวงมหาดไทยสมัยโซเวียตอีกคนหนึ่งชื่อนายนิโคไล เชโลคอฟมากกว่า โดยจังหวะเมื่ออดีตรัฐมนตรีกระทรวงมหาดไทยรายนี้พ้นจากตำแหน่งเขาก็ถูกตั้งข้อหาทุจริตต่อหน้าที่ ลักทรัพย์และใช้อำนาจหน้าที่ในทางมิชอบ หนึ่งวันหลังจากเขาถูกถอดยศต่าง ๆ ทั้งหมดในปี 1984 เชโลคอฟก็ยิงตัวเองจนเสียชีวิต

นายสตาโรวอยต์รับตำแหน่งเป็นรัฐมนตรีว่าการกระทรวงคมนาคมเป็นระยะเวลาราวหนึ่งปีเศษ ก่อนหน้านั้นเขาเป็นผู้ว่าการแคว้นเคิร์สก์นานกว่าห้าปี หลังจากที่เขาออกจากตำแหน่งผู้ว่าการไม่นาน ส่วนหนึ่งของดินแดนของแคว้นเคิร์สก์ก็ถูกทหารยูเครนเข้ายึดครองด้วยปฏิบัติการรุกคืบเข้าพื้นที่รัสเซียเมื่อ ส.ค. 2024 โดยไม่มีใครตั้งตัว ขณะที่รัสเซียต้องใช้เวลากว่าแปดเดือนในการขับไล่กองกำลังยูเครนทั้งหมดให้ออกจากพื้นที่ดังกล่าว

ในเดือน เม.ย. ที่ผ่านมา อดีตรองผู้ว่าการแคว้นเคิร์สก์ อเล็กเซย์ สมิร์นอฟ ได้รับการแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งแทนสตาโรวอยต์ แต่เพียงไม่กี่สัปดาห์ต่อมา เขาก็ถูกจับกุมในข้อหายักยอกเงินกองทุนด้านการป้องกันประเทศจำนวนหนึ่งพันล้านรูเบิล (ราว 400 ล้านบาท)

สตาโรวอยต์เองอาจใช้ชีวิตด้วยความหวาดระแวงตลอดช่วงระยะเวลาสามเดือนที่ผ่านมา ขณะที่เขายังมีชีวิต แม้ในคำสั่งจากรัฐบาลรัสเซียที่ปลดเขาพ้นจากตำแหน่งจะไม่ปรากฏคำว่า "หมดความไว้วางใจ" ซึ่งเป็นถ้อยคำที่มักใช้ในการปลดเจ้าหน้าที่ผู้เกี่ยวข้องกับการทุจริตและส่งความหมายโดยนัยว่า อาจนำไปสู่ผลลัพธ์ร้ายแรงในเวลาต่อมา

ในกระบวนการยุติธรรมของรัสเซีย คดีต่าง ๆ ที่ผู้ถูกควบคุมตัวยอมให้การซักทอดผู้บังคับบัญชาของตนเองนั้นพบได้เป็นที่ทั่วไป ก่อนหน้านี้เจ้าหน้าระดับสูงในรัสเซียจะรอจนกว่าพวกเขาจะถูกจับกุมและคาดหวังว่าจะรอดไปจากคดีได้ด้วยเส้นสายกับเครือข่ายระดับสูง หรืออาจพยายามข้ามพรมแดนหลบหนีจนสำเร็จ

หนังสือพิมพ์คอมเมอร์ซานต์และสำนักข่าวธุรกิจรอสบิซเนสคอนซัลติ้ง (RBC) รายงานว่า สตาโรวอยต์กำลังจะเริ่มเข้าสู่กระบวนการคดีอาญา โดยหนังสือพิมพ์คอมเมอร์ซานต์กล่าวหาว่า สมิร์นอฟซึ่งเป็นอดีตรองผู้ว่าฯ ของสตาโรวอยต์ให้การชี้เบาะแสซักทอดต่อไปยังอดีตผู้ว่าการแคว้นด้วย

ในระยะทศวรรษที่ผ่านมา มีเจ้าหน้าที่มากกว่าสิบรายถูกตั้งข้อหาและควบคุมตัวจากความผิดฐานฉ้อโกงและยักยอกทรัพย์ ทั้งนี้ ตั้งแต่ปีที่แล้วเป็นต้นมาคดีที่เกี่ยวข้องกับค่าใช้จ่ายทางด้านกลาโหมมีจำนวนเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ

ในช่วงต้นเดือน ก.ค. ติมูร์ อิวานอฟ อดีตรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงกลาโหมของรัสเซีย เพิ่งถูกตัดสินจำคุก 13 ปีจากความผิดฐานยักยอกทรัพย์และฟอกเงิน โดยคดีดังกล่าวได้รับความสนใจจากสาธารณชนในวงกว้าง

การเสียชีวิตของสตาโรวอยต์ครั้งนี้ฉายภาพแจ่มชัดให้เห็นถึงว่าเจ้าหน้าที่ระดับสูงของรัสเซียกำลังต้องหวาดผวาภายใต้บรรยากาศที่อาจถูกจับกุมได้ตลอดเวลา โดยพวกเขาตระหนักด้วยว่าอัตราความเป็นไปได้ที่พวกเขาจะพ้นผิดนั้นน้อยมาก ในขณะที่ทัณฑนิคมหรือสถานที่ควบคุมและฝึก

สถานการณ์ที่เต็มไปด้วยปริศนานี้ยังทำให้หวนนึกถึงยุคสมัยของอดีตผู้นำสตาร์ลิน ซึ่งเป็นยุคที่เจ้าหน้าที่ของรัสเซียปลิดชีพตนให้เห็นเป็นการทั่วไปเพื่อหนีการจับกุมที่จะนำไปสู่การประหารชีวิต

การที่ยูเครนสามารถเข้ายึดส่วนหนึ่งของแคว้นเคิร์สก์ได้นั้นเป็นการหยามเกียรติของปูติน ต้องมีใครสักคนรับผิดชอบความเสียหายครั้งนี้ และคำถามเดียวที่ตามมาคือ นายพลหรือข้าราชการพลเรือนจะเป็นผู้รับผิดชอบความเสียหายนั้น

ดูเหมือนว่าครั้งนี้ระบอบปูตินจะเลือกทำโทษตัวเลือกอย่างหลัง และโรมัน สตาโรวอยต์ก็พบว่าตนเองต้องรับหน้าเสื่อเป็นผู้รับผิดชอบหลักต่อความเสียหายที่ยูเครนสามารถยึดแคว้นบ้านเกิดของเขาได้