สถานการณ์ในญี่ปุ่นน่ากังวลแค่ไหน เมื่อผู้หญิงมีแนวโน้มน้ำหนักไม่ถึงเกณฑ์มากขึ้น

เรื่องนี้มีเนื้อหาที่เกี่ยวข้องกับโรคการรับประทานอาหารผิดปกติ ซึ่งอาจทำให้ผู้อ่านบางท่านรู้สึกไม่สบายใจ

ตอนที่ซารา มิซูโกชิ ยังเป็นวัยรุ่น เธอมีส่วนสูง 164 เซนติเมตร และมีน้ำหนักต่ำกว่าเกณฑ์

"ฉันคิดถึงเรื่องอาหารตลอดเวลาและมักจะรู้สึกหิวอยู่เสมอ ฉันจะกินเค้กแค่ครั้งเดียวคือตอนวันเกิดปีละครั้งเท่านั้น และมันเป็นแบบนี้อยู่ 3-4 ปี ฉันไม่มีความสุขเลย"

กรณีของซาราซึ่งตอนนี้อายุ 29 ปี เป็นเรื่องที่พบได้บ่อยมากในญี่ปุ่น จนทำให้ปัญหาผู้หญิงวัยรุ่นที่น้ำหนักตัวต่ำกว่าเกณฑ์กลายเป็นปัญหาสุขภาพที่ร้ายแรง

การสำรวจที่จัดทำโดยกระทรวงสาธารณสุขญี่ปุ่นในปี 2019 พบว่า 20.7% หรือ 1 ใน 5 ของผู้หญิงอายุ 20-29 ปี มีน้ำหนักต่ำกว่าเกณฑ์ ซึ่งหมายถึงการมีดัชนีมวลกาย (BMI) ต่ำกว่า 18.5 โดยดัชนีมวลกายของซาราต่ำกว่าช่วงน้ำหนักที่ถือว่า มีสุขภาพดี

องค์การอนามัยโลก (WHO) แนะนำให้ผู้คนควรมีดัชนีมวลกายอยู่ระหว่าง 18.5 ถึง 25

ญี่ปุ่นเป็นประเทศที่มีรายได้สูงเพียงประเทศเดียวในโลกที่มีสถิติผู้หญิงน้ำหนักต่ำกว่าเกณฑ์มากระดับที่คล้ายคลึงกับที่พบได้เฉพาะในสถานที่ที่ยากจนที่สุดในโลก เช่น ติมอร์-เลสเต, บุรุนดี, เอริเทรีย และไนเจอร์ ตามการศึกษาปี 2024 เกี่ยวกับแนวโน้มการมีน้ำหนักต่ำกว่าเกณฑ์และโรคอ้วนทั่วโลกที่ตีพิมพ์ในวารสารการแพทย์ เดอะแลนเซต (The Lancet)

ย้อนกลับไปในปี 1990 ตัวเลขผู้หญิงญี่ปุ่นมีน้ำหนักต่ำกว่าเกณฑ์น้อยกว่าที่เป็นอยู่ในปัจจุบัน ขณะนั้นประเทศญี่ปุ่นยังไม่ใช่ข้อยกเว้นเมื่อเปรียบเทียบกับประเทศอื่น ๆ แต่ปัจจุบันสถานการณ์ได้เปลี่ยนไปแล้ว

จากการศึกษาหลายชิ้นและการสำรวจระดับประเทศพบแนวโน้มการผอมแห้งที่เพิ่มขึ้นในหมู่ผู้หญิงวัยรุ่นในญี่ปุ่น

ไม่กี่ปีที่ผ่านมา คำว่า "น้ำหนักซินเดอเรลล่า" ได้รับความนิยมในหมู่ผู้หญิงวัยรุ่นญี่ปุ่น คำนี้หมายถึงค่าดัชนีมวลกาย (BMI) ที่ต่ำกว่าช่วงน้ำหนักสุขภาพเล็กน้อย ซึ่งตามมาตรฐานของ BMI ถูกจัดว่าเป็นน้ำหนักต่ำกว่าเกณฑ์ แต่มีผู้หญิงหลายคนที่อยากจะมีน้ำหนักในระดับนี้

อย่างไรก็ตาม น้ำหนักซินเดอเรลล่า (หน่วยเป็นกิโลกรัม) ซึ่งคำนวณจากการนำความสูงของบุคคลในหน่วยเมตรมายกกำลังสองแล้วคูณด้วย 18 [ยกตัวอย่าง หากคุณสูง 157 เซนติเมตร คุณควรมีน้ำหนักราว 44.3 กิโลกรัม ตามน้ำหนักซินเดอเรลล่า] ก่อให้เกิดการถกเถียงกันบนโลกออนไลน์ โดยมีบางคนออกมาแสดงความคิดเห็นต่อต้านว่าเป็นเป้าหมายที่ไม่สมจริงและไม่ดีต่อสุขภาพ

บรรทัดฐานทางวัฒนธรรม

ทาโมฮิโระ ยาสุดะ ศาสตราจารย์จากคณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยเซเรอิ คริสโตเฟอร์ เมืองฮามามัตสึ จังหวัดชิซุโอกะ ประเทศญี่ปุ่น ได้ศึกษาผู้หญิงญี่ปุ่นวัยรุ่นที่มีน้ำหนักต่ำกว่าเกณฑ์

งานวิจัยของเขาแสดงให้เห็นว่า แม้ว่าผู้ตอบแบบสอบถามจะยอมรับว่าต้องเพิ่มน้ำหนัก แต่น้ำหนักที่พวกเธอมองว่าต้องเพิ่มขึ้นนั้น น้อยกว่าความเป็นจริงเพื่อให้มีค่าดัชนีมวลกาย (BMI) ในเกณฑ์สุขภาพดีอยู่อีกมาก

ผู้หญิงที่มีน้ำหนักต่ำกว่าเกณฑ์ที่เข้าร่วมการศึกษาจำเป็นต้องเพิ่มน้ำหนักเฉลี่ย 10.3 กิโลกรัมเพื่อให้ถึงน้ำหนักที่เหมาะสมตามเกณฑ์ (BMI 22) แต่เมื่อถูกถาม พวกเธอบอกว่าอยากเพิ่มน้ำหนักเพียง 0.4 กิโลกรัมโดยเฉลี่ย

“ในญี่ปุ่น ผู้หญิงวัยรุ่นส่วนมากมีน้ำหนักตัวที่ต่ำเกินไป ซึ่งเสี่ยงต่อภาวะมีบุตรยาก น้ำหนักเด็กแรกเกิดต่ำ และกล้ามเนื้อฝ่อลีบ [ภาวะสูญเสียกล้ามเนื้อที่มักเกิดขึ้นตามอายุหรือการเคลื่อนไหวที่ลดลง]” เขากล่าวกับบีบีซี

ภาวะขาดสารอาหารอาจนำไปสู่การสูญเสียมวลกระดูก โรคโลหิตจาง และความผิดปกติของรอบประจำเดือน ขณะที่การได้รับโปรตีนไม่เพียงพอมักส่งผลให้มวลกล้ามเนื้อต่ำ

นักเรียนบางคนในชั้นเรียนของศาสตราจารย์ยาสุดะที่สอนเกี่ยวกับโรคอ้วนและภาวะผอมแห้งบอกเขาว่าต้องการลดน้ำหนัก เพราะคนดังและอินฟลูเอนเซอร์ที่พวกเธอชื่นชอบมีรูปร่างผอม

"มันเกี่ยวข้องกับอิทธิพลที่แข็งแกร่งของสื่อญี่ปุ่น และความชื่นชมแบบดั้งเดิมต่อสหรัฐฯ และยุโรป ซึ่งมีบทบาทนำในด้านแฟชั่นและวัฒนธรรมญี่ปุ่นมาเป็นเวลานาน" เขากล่าว

ศาสตราจารย์ยาสุดะอธิบายเพิ่มเติมว่า ในสื่อญี่ปุ่น ผู้ชายจะปรากฏตัวในหลากหลายวัยและรูปร่าง ขณะที่ผู้หญิงจะปรากฏตัวในภาพลักษณ์ที่อ่อนเยาว์ "และเพราะผู้หญิงวัยรุ่นจำนวนมากในสื่อมีรูปร่างผอม ทำให้ผมรู้สึกว่ามีความเชื่อที่ว่า 'คนผอมดีกว่า'" เขาเสริม

หากคุณได้รับผลกระทบจากปัญหาที่ถูกกล่าวถึงในบทความนี้ คุณควรเข้ารับคำปรึกษาจากผู้เชี่ยวชาญทางการแพทย์

เส้นทางของซาราจนมาเป็น 'อินฟลูฯ สายอาหาร'

ซารา มิซูโกชิ ซึ่งปัจจุบันเป็นอินฟลูเอนเซอร์ด้านอาหารที่อาศัยอยู่ในกรุงโตเกียว เมืองหลวงของญี่ปุ่น เล่าว่าพ่อแม่ของเธอสนับสนุนให้เธอผอมตั้งแต่ยังเด็ก

"แม่ไม่อยากให้ฉันอ้วน" เธอกล่าวกับบีบีซี

ในช่วงมื้ออาหาร พวกเขาบอกให้เธอกินเนื้อสัตว์และผักแทนข้าว เพราะข้าวมีคาร์โบไฮเดรตมากกว่าแต่มีสารอาหารน้อยกว่า ซึ่งพฤติกรรมนั้นติดตัวเธอมานานหลายปี

กล่องเบนโตะเล็ก ๆ ที่เธอเอาไปโรงเรียนในมื้อกลางวัน มีเพียงผักและเนื้อสัตว์เท่านั้น: “ฉันไม่อยากกินข้าวเลย”

ในช่วงอายุ 12 ถึง 15 ปี เพราะซาราอยากเป็นนางแบบ เธอรู้สึกกังวลเกี่ยวกับปริมาณแคลอรี่ที่ได้รับจากการบริโภคอาหาร

“ที่โรงเรียน ฉันแข่งกับเพื่อนผู้หญิงอีกคน วันหนึ่ง เธอกินสลัด ถั่วแระญี่ปุ่น และหมูนิดหน่อยเป็นมื้อกลางวัน ฉันยังจำได้เลยว่าฉันบอกเธอว่าอาหารของเธอมีแคลอรี่เยอะมาก!”

ซาราเริ่มตระหนักว่า เธอต้องกินอาหารมากขึ้นเมื่อเรียนวิชาชีววิทยาในโรงเรียนมัธยม

“ฉันได้เรียนรู้เกี่ยวกับร่างกายมนุษย์ และนั่นก็เป็นเหมือนจุดเปลี่ยนในชีวิต ฉันคิดว่า อ๋อ! เราทุกคนต้องการสารอาหาร”

ในปี 2011 ญี่ปุ่นประสบภัยพิบัตินิวเคลียร์หลังจากเกิดแผ่นดินไหวและสึนามิในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศ

“ผู้เชี่ยวชาญอธิบายทางโทรทัศน์ว่า ถ้าคุณมีสุขภาพแข็งแรง คุณก็มีโอกาสได้รับผลกระทบจากกัมมันตภาพรังสีน้อยลง บทเรียนชีววิทยาของฉันและคำแนะนำของผู้เชี่ยวชาญคนนั้นทำให้ฉันเริ่มกินมากขึ้นและมีน้ำหนักเพิ่มขึ้นจนอยู่ที่ประมาณ 45 กิโลกรัม”

หลังจากนั้น เธอย้ายไปสหราชอาณาจักรและค้นพบว่าผู้คนไม่ได้ใส่ใจเรื่องปริมาณแคลอรี่มากนัก เธอจึงมีน้ำหนักเพิ่มขึ้นอีก 3 กิโลกรัม

“ฉันมีชีวิตในมหาวิทยาลัยที่มีความสุขจนกระทั่งกลับไปญี่ปุ่นในช่วงวันหยุด ผู้คนรอบตัว รวมถึงแม่ของฉัน บอกว่าฉันดูอวบขึ้น ดังนั้นฉันจึงต้องลดน้ำหนักไปเล็กน้อย แต่ก็ลดความอ้วนได้ไม่นาน”

ซาราเริ่มกินข้าวอีกครั้งเมื่อเธออายุ 25 ปี หรือเมื่อสี่ปีที่แล้ว

“ฉันมีความสุขและสุขภาพดีมาก ฉันเพิ่มน้ำหนักขึ้น 7 กิโลกรัม และตอนนี้อยู่ในช่วงน้ำหนักที่ดีต่อสุขภาพ ฉันมีกล้ามเนื้อเพราะฉันออกกำลังกายด้วย”

ท้าทายมาตรฐานความงามญี่ปุ่น

ผู้มีชื่อเสียงรายอื่นในญี่ปุ่นเริ่มท้าทายกระแสน้ำหนักต่ำกว่าเกณฑ์และมาตรฐานความงามแบบเดิม ๆ อย่างเช่น ดูลมี โอบาตะ วัย 25 ปี เป็นลูกครึ่งญี่ปุ่นและศรีลังกา อาศัยอยู่ในจังหวัดคานากาวะ ซึ่งเป็นจังหวัดชายฝั่งทางตอนใต้ของโตเกียว

ทั้งโทนผิวที่เข้มกว่า รูปร่างที่ใหญ่กว่า และลักษณะผมที่ต่างออกไปของเธอ ทำให้เธอตกเป็นเป้าหมายของการถูกกลั่นแกล้งที่โรงเรียน

ในโรงเรียนประถม เด็กผู้ชายบางคนเรียกเธอว่า "เด็กผู้หญิงผิวดำ" เด็กเล็ก ๆ ไม่อยากรับของเล่นจากเธอ

“พวกเขาคิดว่ามือของฉันสกปรก ฉันรู้สึกเจ็บปวดมาก” ดูลมีเล่า

เธอเริ่มสังเกตพบว่า ร่างกายของเธอมีส่วนโค้งเว้าและมีกล้ามเนื้อมากขึ้นเมื่อเข้าสู่วัยสาวตอนอายุประมาณ 13 ปี แต่เธอก็ไม่ได้กังวลใจ

ในปี 2021 หลังจากที่เธอค้นคว้าเกี่ยวกับนางแบบไซส์ใหญ่ (plus-size) ดูลมีตัดสินใจเข้าร่วมการประกวด Miss Universe Japan แม้จะรู้ว่าผู้หญิงคนอื่น ๆ จะมีรูปร่างผอมเพรียวหรือรูปร่างที่เรียกว่า "เป็นที่นิยม"

“ฉันไม่ต้องการลดน้ำหนักใด ๆ ระหว่างการประกวด ฉันอยากเผยแพร่แนวคิดเรื่องการรักในรูปร่างของตัวเอง (body positivity) และการเป็นนางแบบไซส์ใหญ่ ฉันอยากเปลี่ยนมาตรฐานความงามในญี่ปุ่น”

ดูลมีเข้าถึงรอบสุดท้ายของการประกวด และเธอเชื่อว่า เธออาจเป็นผู้หญิงไซส์ใหญ่คนแรกที่เข้าร่วมการประกวดนี้

“แน่นอนว่าฉันภูมิใจในตัวเอง ประสบการณ์ในวัยเด็กทำให้ฉันสูญเสียความมั่นใจเป็นบางครั้ง ฉันรู้ว่าตอนนี้ฉันอาจไม่ได้มีความมั่นใจเต็ม 100% แต่ก็ไม่เป็นไร” เธอกล่าว

อิทธิพลเพศชายที่เหนือกว่า

อีริค ราธ ซึ่งสอนประวัติศาสตร์ญี่ปุ่นยุคก่อนสมัยใหม่และวัฒนธรรมการกินของญี่ปุ่นที่มหาวิทยาลัยแคนซัสในสหรัฐอเมริกา อธิบายว่า ความผอมเพรียวเป็นมาตรฐานความงามที่มีมายาวนานในวัฒนธรรมญี่ปุ่น

“ถ้าคุณนึกถึงชุดกิโมโน เส้นสายของมันเป็นแนวตั้งอย่างชัดเจน แน่นอนว่ามันเหมาะกับรูปร่างที่เพรียวบางมากกว่า และผู้หญิงก็ยังพันตัวเองให้แน่นขึ้นเพื่อเน้นรูปร่างนั้น” เขากล่าวกับบีบีซี

เขาชี้ให้เห็นว่า ญี่ปุ่นเป็นประเทศที่ความชอบของผู้ชายมีอิทธิพลเหนือกว่า

“ถ้าคุณมองไปที่ศิลปะ เช่น คาบูกิ [รูปแบบละครเวทีญี่ปุ่นดั้งเดิม] ผู้ชายจะเป็นผู้เล่นบทผู้หญิง หรือในศิลปะภาพพิมพ์ไม้ในสมัยเอโดะ (ค.ศ.1600-1868) ผู้หญิงก็ถูกนำเสนอในรูปร่างเพรียว นั่นคือจินตนาการของผู้ชายและการตีความความงามของผู้หญิง”

ในปัจจุบัน เขากล่าวว่า ผู้หญิงญี่ปุ่นต้องเผชิญกับอคติในรูปแบบที่แตกต่างออกไป

“พวกเธอต้องแต่งงาน มีลูก หากพวกเธอทำงาน ก็จะเผชิญกับการถูกเลือกปฏิบัติในที่ทำงาน ซึ่งพวกเธอไม่สามารถควบคุมปัจจัยเหล่านี้ได้ แต่การลดน้ำหนักเป็นสิ่งที่พวกเธอควบคุมได้ ดังนั้นบางคนจึงทำมันอย่างสุดโต่ง”

การต่อสู้กับวัฒนธรรมน้ำหนักต่ำกว่าเกณฑ์

รัฐบาลญี่ปุ่นหลายต่อหลายสมัยได้พยายามแก้ไขปัญหาผู้หญิงน้ำหนักต่ำกว่าเกณฑ์ โดยใช้มาตรการหลายประการ รวมถึงการให้คำแนะนำด้านโภชนาการแก่นักเรียน

ในเดือน มี.ค. ปี 2000 รัฐบาลได้เผยแพร่ "แนวทางการบริโภคอาหารสำหรับชาวญี่ปุ่น" ซึ่งหนึ่งในแนวทางเหล่านี้แนะนำให้ประชาชนรักษาน้ำหนักที่เหมาะสมด้วยการออกกำลังกายที่เพียงพอและรับประทานอาหารที่สมดุล และไม่ควรพยายามลดน้ำหนักมากเกินไป

ในปี 2022 รัฐบาลได้เปิดตัวโครงการที่เรียกร้องให้หลายภาคส่วนของสังคมเข้ามามีส่วนร่วม โครงการนี้ยอมรับว่ามีปัญหาทางโภชนาการ รวมถึงการพยายามมีน้ำหนักต่ำกว่าเกณฑ์ในกลุ่มผู้หญิงวัยรุ่น

หน่วยงานท้องถิ่น รวมถึงหน่วยงานในเมืองยามาโตะ จังหวัดคานากาวะ ใกล้กรุงโตเกียว พยายามทำลายแนวคิดที่ว่าน้ำหนักต่ำกว่าเกณฑ์นั้นเป็นเรื่องที่น่าดึงดูด โดยการให้การศึกษาด้านโภชนาการตั้งแต่ระดับมัธยมจนถึงมหาวิทยาลัย จัดการตรวจสุขภาพสตรีทุกเดือน และให้คำปรึกษาด้านโภชนาการแบบรายบุคคล

อย่างไรก็ตาม ยาสุโกะ [สงวนนามสกุล] ซึ่งเป็นตัวแทนของ "Bloom Creative" เอเจนซี่นางแบบไซส์ใหญ่หรือ พลัสไซส์ ในญี่ปุ่น เชื่อว่ายังคงมีอคติต่อผู้หญิงไซส์ใหญ่ในญี่ปุ่น และพวกเธอถูกมองว่ามี “คุณค่าน้อยกว่า” ผู้หญิงที่มีรูปร่างผอมมาโดยตลอด

เธอกล่าวว่าผู้หญิงไซส์ใหญ่หลายคนมีประสบการณ์ถูกวิพากษ์วิจารณ์รูปร่างโดยพ่อแม่ ถูกเพื่อนล้อเลียน และรู้สึก "ไร้ตัวตน" ในสังคมเพราะไม่สามารถหาซื้อเสื้อผ้าที่เหมาะกับขนาดตัวเองได้

ยิ่งไปกว่านั้น ขนาดเสื้อผ้าในเอเชียมักจะเล็กกว่าขนาดในตะวันตก แต่ในญี่ปุ่น ขนาดเสื้อผ้ามีขนาดเล็กกว่าที่พบในหลายประเทศทั่วโลกอย่างมีนัยสำคัญ บางเว็บไซต์แนะนำว่า ชาวตะวันตกที่ต้องการซื้อเสื้อผ้าในญี่ปุ่นควรเลือกขนาดที่ใหญ่กว่าปกติถึงสี่ไซส์

ยาสุโกะเล่าถึงเหตุการณ์หนึ่งที่เกิดขึ้นกับเธอบนระบบขนส่งสาธารณะ

“มีชายวัยกลางคนคนหนึ่งที่ฉันไม่รู้จักแตะตัวฉันบนรถไฟที่แออัดและบอกฉันว่า ‘เธออยู่ได้ยังไงกับร่างกายที่อ้วนน่าขยะแขยงและยั่วยวนแบบนี้ เธอไม่รู้สึกอายบ้างหรือ?’” ยาสุโกะเล่า

เธอเลือกที่จะเพิกเฉยต่อคำพูดที่หยาบคายนี้ และกล่าวว่าเธอต้องการมุ่งมั่นต่อสู้กับอคติผ่านงานของเธอแทน เพื่อประโยชน์ของผู้หญิงไซส์ใหญ่ในญี่ปุ่นรุ่นต่อ ๆ ไป