งานวิจัย “เหตุใดนักธรณีวิทยาชอบเลียหิน” พิชิตรางวัลอิกโนเบล 2023

การประกาศผลรางวัลสำหรับงานวิจัยทางวิทยาศาสตร์สุดแปลกแหวกแนว ทั้งยังชวนตลกขบขัน หรือรางวัล “อิกโนเบล” (Ig Nobel) ประจำปี 2023 ผลปรากฏว่าผู้ชนะในสาขาเคมีและธรณีวิทยา ได้แก่นักวิจัยจากมหาวิทยาลัยเลสเตอร์ของสหราชอาณาจักร ซึ่งพยายามค้นคว้าจนได้คำตอบว่า เหตุใดนักธรณีวิทยาจึงชอบเลียก้อนหินที่กำลังทำการศึกษาอยู่

ดร.ยาน ซาลาซีวิซ เจ้าของงานวิจัยที่เรียกเสียงหัวเราะดังกล่าวอธิบายว่า จิโอวานนี อาร์ดุยโน นักธรณีวิทยาชาวอิตาเลียนในยุคศตวรรษที่ 18 เป็นผู้ริเริ่มแนวทางปฏิบัติที่สุดแสนประหลาดดังกล่าว โดยเขาใช้ลิ้นช่วยชิมรสเพื่อแยกแยะชนิดของแร่ธาตุ แต่นักธรณีวิทยายุคใหม่มักใช้ลิ้นตรวจสอบก้อนหินด้วยเหตุผลที่แตกต่างออกไป

“ปัจจุบันเราไม่ได้เลียหินเพื่อชิมรสชาติของแร่ธาตุอีกแล้ว แต่การทำให้ผิวของหินเปียกชื้น จะช่วยให้สามารถมองเห็นอนุภาคในเนื้อหินได้ดีกว่าตอนที่มันแห้ง” ดร.ซาลาซีวิซกล่าว

อย่างไรก็ตาม ผู้คว้ารางวัลจากงานวิจัยที่กินได้จริง หรือรางวัลอิกโนเบลสาขาโภชนาการ ได้แก่สองนักวิทยาศาสตร์ชาวญี่ปุ่น ดร.โฮเม มิยาชิตะ จากมหาวิทยาลัยเมจิ และดร.ฮิโรมิ นากามุระ จากมหาวิทยาลัยโตเกียว ซึ่งประดิษฐ์คิดค้นตะเกียบและหลอดดูดอัจฉริยะ ซึ่งใช้ไฟฟ้ากระตุ้นที่ลิ้นจนเปลี่ยนรสชาติของอาหารให้เค็มขึ้นได้

ดร.นากามุระ กล่าวอธิบายว่า “เพียงใช้อุปกรณ์นี้เข้าช่วย คนเราจะสามารถเปลี่ยนการรับรู้รสชาติอาหารได้ตามใจชอบ รวมทั้งเปลี่ยนกลับคืนให้เป็นรสชาติดั้งเดิมได้ทันที โดยไม่ต้องเติมเครื่องปรุง หรือปรับแก้ไขรสชาติด้วยการปรุงอาหารให้ยุ่งยาก”

นอกจากการลิ้มชิมรสและการกินแล้ว รางวัลอิกโนเบลในปีนี้ยังมอบให้กับระบบทางเดินอาหารอย่างครบวงจร โดยงานวิจัยด้านการขับถ่ายของดร.พัก ซึง มิน ชาวเกาหลีใต้ ซึ่งคว้ารางวัลสาขาสาธารณสุขไปครอง สร้างความประทับใจให้กับคณะกรรมการจากผลงาน “ส้วมอัจฉริยะ” ซึ่งสามารถวิเคราะห์รอยโรคได้จากของเสียของมนุษย์ ทั้งยังระบุตัวตนของผู้ใช้งานได้จากรอยประทับแก้มก้นบนชักโครกอีกด้วย

ส่วนรางวัลอิกโนเบลสาขาฟิสิกส์ ตกเป็นของดร.บิเอโต เฟอร์นันเดซ คาสโตร จากมหาวิทยาลัยเซาแทมป์ตันของสหราชอาณาจักร ซึ่งศึกษาพฤติกรรมทางเพศของฝูงปลากะตักหรือแอนโชวี่ ขณะวางไข่ในยามค่ำคืนที่นอกชายฝั่งภูมิภาคกาลิเซียของสเปน

ดร.คาสโตรพบว่า การผสมพันธุ์อย่างเร่าร้อนของฝูงปลาตัวจ้อย มีความปั่นป่วนมากพอที่จะทำให้เกิดน้ำวนขนาดเล็กขึ้นได้ ซึ่งกระแสน้ำวนนี้ได้ผสมชั้นต่าง ๆ ของน้ำในมหาสมุทรเข้าด้วยกัน

ปิดท้ายด้วยรางวัลสาขาวิศวกรรรมเครื่องกล ซึ่งตกเป็นของทีมวิจัยจากมหาวิทยาลัยไรซ์ในสหรัฐฯ จากผลงานการประดิษฐ์หุ่นยนต์มือจับ ที่ได้รับแรงบันดาลใจมาจากซากแมงมุมซึ่งตายในท่างอตัวอยู่ตรงมุมห้อง โดยพวกเขาพบว่าโครงสร้างสรีระของซากแมงมุมนั้นคล้ายกับมือที่กำไว้ ซึ่งจะเหยียดออกได้หากมีแรงดันน้ำจากระบบไฮดรอลิกอัดฉีดเข้าไป

รางวัลอิกโนเบลนั้นมีคำขวัญประจำงานว่า “รางวัลที่ทำให้คุณหัวเราะในตอนแรก แล้วจึงทำให้ได้คิดในภายหลัง” จัดมอบรางวัลทุกปีโดยวารสาร “การวิจัยที่ไม่น่าจะเป็นไปได้” (Annals of Improbable Research) ในช่วงราว 1 เดือน ก่อนการประกาศรายชื่อผู้ได้รับรางวัลโนเบลสาขาต่าง ๆ ที่สแกนดิเนเวีย

ผู้ชนะจะได้รับถ้วยรางวัลทำจากกระดาษ โดยต้องพิมพ์ออกมาประกอบเองจากไฟล์พีดีเอฟที่ส่งไปให้ รวมทั้งจะได้รับธนบัตรมูลค่า 10 ล้านล้านดอลลาร์ซิมบับเวอีกด้วย