Siku ya Wanawake Duniani 2022: Historia, maandamano na sherehe

Huenda umeona Siku ya Kimataifa ya Wanawake ikitajwa kwenye vyombo vya habari au umesikia marafiki wakiizungumzia.

Lakini siku hii ni ya nini? Ni lini? Ni sherehe au maandamano? Je, kuna Siku sawa ya Kimataifa ya Wanaume? Na ni matukio gani yatatokea mwaka huu?

Kwa zaidi ya karne moja watu duniani kote wamekuwa wakiadhimisha Machi 8 kama siku maalum kwa wanawake.

Soma taarifa hii ili kujua kwa nini.

1. Siku hii ilianzaje?

Siku ya Wanawake duniani , ambayo pia inajulikana kama IWD kwa ufupi, ilikua inatokana na vuguvugu la wafanyakazi na kuwa tukio la kila mwaka linalotambuliwa na Umoja wa Mataifa (UN).

Mbegu zake zilipandwa mwaka 1908, wakati wanawake 15,000 walipoandamana katika Jiji la New York wakidai muda mfupi wa kufanya kazi, malipo bora na haki ya kupiga kura. Mwaka mmoja baadaye, Chama cha Kisosholisti cha Marekani kilitangaza Siku ya Kitaifa ya Wanawake ya kwanza.

Wazo la kuifanya siku hiyo kuwa ya kimataifa lilitoka kwa mwanamke anayeitwa Clara Zetkin, mwanaharakati wa kikomunisti na mtetezi wa haki za wanawake. Alipendekeza wazo hilo mnamo 1910 kwenye Mkutano wa Kimataifa wa Wanawake Wanaofanya Kazi huko Copenhagen. Kulikuwa na wanawake 100 huko, kutoka nchi 17, na walikubali pendekezo lake kwa kauli moja.

Iliadhimishwa kwa mara ya kwanza mnamo 1911, huko Austria, Denmark, Ujerumani na Uswizi. Miaka 100 iliadhimishwa mwaka 2011, kwa hivyo mwaka huu tunasherehekea Kitaalam Siku ya 111 ya Kimataifa ya Wanawake.

Mambo yaliwekwa rasmi mwaka 1975 wakati Umoja wa Mataifa ulipoanza kuadhimisha siku hiyo. Mada ya kwanza iliyopitishwa na UN (mwaka 1996) ilikuwa "Kuadhimisha Yaliyopita, Mipango ya Siku zijazo".

Siku ya Kimataifa ya Wanawake imekuwa siku ya kusherehekea jinsi wanawake walivyofikia katika jamii, katika siasa na uchumi, huku mizizi ya kisiasa ya siku hiyo ikimaanisha migomo na maandamano inaandaliwa ili kuongeza uelewa wa kutokuwepo usawa.

2. Kwanini Machi 8?

Wazo la Clara la Siku ya Kimataifa ya Wanawake halikuwa na tarehe maalum.

Haikurasimishwa hadi mgomo wa wakati wa vita mnamo 1917 wakati wanawake wa Urusi walidai "mkate na amani" - na siku nne baada ya mgomo huo, Tsar alilazimika kujiuzulu na serikali ya muda iliwapa wanawake haki ya kupiga kura.

Tarehe ambapo mgomo wa wanawake ulianza kwa kalenda ya Julian, ambayo wakati huo ilikuwa ikitumika nchini Urusi, ilikuwa Jumapili tarehe 23 Februari. Siku hii katika kalenda ya Gregori ilikuwa tarehe 8 Machi - na ndipo inapoadhimishwa leo.

3. Kwa nini watu huvaa rangi ya zambarau?

Zambarau, kijani na nyeupe ni rangi za IWD, kulingana na tovuti ya Siku ya Kimataifa ya Wanawake.

"Zambarau inaashiria haki na utu. Kijani kinaashiria matumaini. Nyeupe inawakilisha usafi, ingawa ni dhana yenye utata. Rangi hizo zilitoka kwa Umoja wa Kijamii na Kisiasa wa Wanawake (WSPU) nchini Uingereza mwaka wa 1908," wanasema.

4. Je, kuna Siku ya Kimataifa ya Wanaume?

Kuna ukweli kuwa ni tarehe 19 Novemba.

Lakini kuna alama tu tangu miaka ya 1990 na haijatambuliwa na UN.

Watu husherehekea katika zaidi ya nchi 80 ulimwenguni kote, pamoja na Uingereza.

Siku hiyo inaadhimisha "thamani chanya ambayo wanaume huleta kwa ulimwengu, familia zao na jamii", kulingana na waandaaji, na inalenga kuangazia mifano chanya ya kuigwa, kuongeza ufahamu wa ustawi wa wanaume, na kuboresha uhusiano wa kijinsia.

Kaulimbiu ya 2021 ilikuwa "Mahusiano bora kati ya wanaume na wanawake".

5. Je, Siku ya Wanawake inaadhimishwa vipi, na kutakuwa na matukio ya mtandaoni mwaka huu?

Siku ya Kimataifa ya Wanawake ni sikukuu ya kitaifa katika nchi nyingi, ikiwa ni pamoja na Urusi ambapo mauzo ya maua uongezeka mara mbili wakati wa siku tatu au nne karibu na 8 Machi.

Huko Uchina, wanawake wengi hupewa likizo ya nusu ya siku mnamo Machi 8, kama inavyoshauriwa na Baraza la Jimbo.

Nchini Italia, Siku ya Kimataifa ya Wanawake, au la Festa della Donna, huadhimishwa kwa utoaji wa maua ya mimosa. Asili ya mila hii haijulikani lakini inaaminika ilianza huko Roma baada ya Vita vya Kidunia vya pili.

Nchini Marekani, mwezi wa Machi ni Mwezi wa Historia ya Wanawake. Tangazo la rais linalotolewa kila mwaka linaheshimu mafanikio ya wanawake wa Marekani.

Mwaka huu, sherehe zitaendelea kuonekana tofauti kidogo kwa sababu ya coronavirus na matukio ya mtandaoni yanatarajiwa kufanyika kote ulimwenguni, ikiwa ni pamoja na hii kutoka kwa UN.

6. Mandhari ya Siku ya Wanawake Dunia kwa mwaka 2022 ni nini?

Umoja wa Mataifa ulitangaza mada yao ya 2022 kuwa ni "usawa wa kijinsia leo, kesho na endelevu". Matukio yao yatatambua jinsi wanawake ulimwenguni kote wanavyokabiliana na mabadiliko ya tabia nchi.

Lakini pia kuna mada zingine karibu.

Tovuti ya Siku ya Kimataifa ya Wanawake - ambayo inasema imeundwa ili "kutoa jukwaa la kusaidia kuleta mabadiliko chanya kwa wanawake" - imechagua mada ya #BreakTheBias na inawaomba watu kufikiria "ulimwengu usio na upendeleo, fikira, na ubaguzi".

7. Kwanini tunaihitaji?

Tumeona hatua kubwa nyuma katika mapambano ya kimataifa ya haki za wanawake katika mwaka uliopita.

Kuibuka tena kwa Taliban mwezi Agosti kulibadilisha maisha ya mamilioni ya wanawake wa Afghanistan - wasichana walipigwa marufuku kupata elimu ya sekondari, wizara ya masuala ya wanawake nchini humo ilivunjwa, na wanawake wengi waliambiwa wasirudi kazini.

Nchini Uingereza, mauaji ya Sarah Everard na afisa wa polisi yaliibua mijadala kuhusu usalama wa wanawake.

Janga la coronavirus pia linaendelea kuwa na athari kwa haki za wanawake.

Kulingana na Ripoti ya Jukwaa la Kiuchumi la Dunia la Global Gender Gap 2021, muda unaohitajika kuziba pengo la kijinsia duniani umeongezeka kwa kizazi kutoka miaka 99.5 hadi miaka 135.6.

Utafiti wa 2021 uliofanywa na UN Women katika nchi 13 ulionesha kuwa mwanamke mmoja kati ya wawili(45%) waliripoti kwamba wao au mwanamke wanayemfahamu alikumbwa na ukatili wakati wa janga la Covid-19. Hii ni pamoja na unyanyasaji usio wa kimwili, na matusi ya maneno na kunyimwa rasilimali za kimsingi kuwa ndizo zinazoripotiwa zaidi.

Licha ya wasiwasi juu ya virusi vya corona, maandamano yalifanyika ulimwenguni kote katika siku ya wanawake duniani ya mwaka 2021.

Huko Mexico, vikundi vya wanawake viligeuza uzio wa chuma, uliowekwa kulinda Jumba la Kitaifa, kuwa ukumbusho wa mapema kwa wahanga wa mauaji ya wanawake.

Katika miaka michache iliyopita, kumekuwa na maendeleo - hasa katika uongozi wa wanawake.

Kamala Harris alikua mwanamke wa kwanza, makamu wa rais wa kwanza mweusi na wa kwanza wa Marekani mnamo mwaka 2021.

Katika mwaka huo huo, Tanzania ilimuapisha rais wao wa kwanza mwanamke Samia Suluhu Hassan, huku Estonia, Sweden, Samoa na Tunisia zilipata mawaziri wakuu wanawake kwa mara ya kwanza katika historia.

Mnamo Januari 2022, Xiomara Castro aliapishwa kama rais wa kwanza mwanamke wa Honduras.

Mnamo 2021, New Zealand iliidhinisha likizo ya kufiwa yenye malipo kwa wanawake (na wenzi wao) ambao mimba zao zimetoka au kujifungua mtoto aliyekufa. Wakati mnamo 2020, Sudan iliharamisha ukeketaji wa wanawake.

Na ni nani anayeweza kusahau athari ya mazungumzo ya #MeToo, kuzungumzia unyanyasaji na unyanyasaji wa kijinsia?

Ilianza mnamo 2017 lakini sasa ni jambo la kimataifa.

Mnamo Januari 2022, mhadhiri wa chuo kikuu nchini Morocco alihukumiwa kifungo cha miaka miwili jela kwa tabia chafu, unyanyasaji wa kijinsia na unyanyasaji baada ya wanafunzi wa chuo kikuu kuvunja ukimya wao kuhusu madai ambayo alikuwa ametoa ya upendeleo wa kingono ili kurudisha alama zake nzuri - safu ya kashfa kama hizo zimezuiliwa.

Iliharibu sifa ya vyuo vikuu vya Morocco katika miaka ya hivi karibuni.

Mwaka jana kumeona maendeleo kuhusu uavyaji mimba katika nchi kadhaa.

Mnamo Februari 2022, Colombia iliharamisha uavyaji mimba ndani ya wiki 24 za kwanza za ujauzito. Huko Marekani, wakati huohuo, haki za uavyaji mimba zimezuiliwa katika baadhi ya majimbo, huku Texas ikipiga marufuku taratibu kutoka mapema kama wiki sita hadi ujauzito

Tunataka utusimulie hadithi yako: Siku YAKO ya Kimataifa ya Wanawake

Tuambie mipango yako ya Siku ya Kimataifa ya Wanawake.

Je, kuna matukio maalum katika eneo lako?

Je, unapanga kuiweka alama gani?

Je, utashiriki katika maandamano au maandamano?

Je, una picha unazotaka kushiriki?

Na, hatimaye: kwa nini ni muhimu kwako?

Tuambie hadithi yako - mmoja wa wanahabari wetu anaweza kuwasiliana nawe hivi karibuni.