Jinsi mamia ya watoto wachanga walivyozikwa katika kaburi la siri la pamoja

Hakuna kumbukumbu za mazishi. Hakuna mawe . Hakuna kumbukumbu.

Hakuna chochote hadi 2014, wakati mwanahistoria mahiri aligundua ushahidi wa kaburi la watu wengi, ambalo huenda lilikuwa katika tanki la maji taka, lililoaminika kuwa na mamia ya watoto wachanga huko Tuam, Kaunti ya Galway, magharibi mwa Ireland.

Sasa, wachunguzi wamehamishia uchimbaji kwenye sehemu isiyo na maandishi ya karibu na uwanja wa michezo wa watoto kwenye eneo la makazi mjini. Uchimbaji unaotarajiwa kudumu kwa miaka miwili, ulianza jana Jumatatu.

Eneo hilo hapo zamani lilikuwa nyumba ya watoto ya St Mary's , taasisi inayoendeshwa na kanisa ambayo ilihifadhi maelfu ya wanawake na watoto kati ya 1925 na 1961.

Wengi wa wanawake walikuwa wamepata mimba nje ya ndoa na walitengwa na familia zao na kutengwa na watoto wao baada ya kujifungua.

Kulingana na rekodi za kifo, Patrick Derrane alikuwa mtoto wa kwanza kufa huko St Mary's mnamo 1925, akiwa na umri wa miezi mitano. Mary Carty, umri huo huo, alikuwa wa mwisho katika 1960.

Katika kipindi cha miaka 35 kati ya vifo vyao, watoto wengine 794 na watoto wadogo wanajulikana kufia humo na inaaminika wamezikwa katika kile ambacho aliyekuwa Taoiseach (waziri mkuu wa Ireland) Enda Kenny alikiita "chumba cha mambo ya kutisha".

PJ Haverty alitumia miaka sita ya kwanza ya maisha yake katika sehemu anayoiita gereza, lakini anajiona kuwa mmoja wa waliobahatika.

"Nilitoka huko."

Anakumbuka jinsi "watoto wa nyumbani", kama walivyojulikana, walivyotengwa shuleni.

"Ilitubidi kuchelewa kwa dakika 10 na kuondoka dakika 10 mapema, kwa sababu hawakutaka tuzungumze na watoto wengine," PJ alisema.

"Hata wakati wa mapumziko shuleni, hatukuruhusiwa kucheza nao, tulizingirwa.

"Ulikuwa uchafu kutoka mitaani."

Unyanyapaa ulikaa kwa PJ maisha yake yote, hata baada ya kupata nyumba ya malezi yenye upendo na katika miaka ya baadaye, kumfuatilia mama yake mzazi, ambaye alitengana naye alipokuwa na umri wa mwaka mmoja.

Nyumba hiyo, inayoendeshwa na watawa wa Bon Secours Sisters, ilikuwa ni jambo lisiloonekana ambalo lilimkumba yeye na wengine wengi huko Tuam kwa miongo kadhaa hadi mwanahistoria mahiri Catherine Corless alipoleta giza la zamani la St Mary kwenye nuru.

Akiwa na nia ya kuchunguza maisha ya zamani ya familia yake, Catherine alichukua kozi ya historia ya eneo hilo mwaka wa 2005. Baadaye, alipendezwa na St Mary's na "watoto wa nyumbani" ambao walikuja shuleni tofauti na yeye na wanafunzi wenzake.

"Nilipoanza, sikujua ningepata nini."

Kwa kuanzia, Catherine alishangaa maswali yake yasiyo na hatia yalikuwa yakikutana na majibu matupu au hata tuhuma.

"Hakuna mtu aliyekuwa akisaidia, na hakuna mtu aliyekuwa na rekodi zozote," alisema.

Hilo lilimchochea tu kujua zaidi kuhusu watoto nyumbani.

Mafanikio yalikuja wakati alipozungumza na mtunza makaburi, ambaye alimleta kwenye nyumba ambayo taasisi hiyo ilikuwepo hapo awali.

Mlezi alimwambia Catherine kwamba wavulana wawili walikuwa wakicheza katika eneo hilo katikati ya miaka ya 1970 baada ya nyumba kubomolewa, na walikutana na bamba la zege lililovunjika. Walilivuta ili kufunua shimo.

Ndani waliona mifupa. Mlinzi huyo alisema mamlaka iliambiwa na eneo hilo lilifunikwa.

Watu waliamini kuwa mabaki hayo yalitokana na Njaa ya Ireland katika miaka ya 1840. Kabla ya nyumba ya mama na mtoto, taasisi hiyo ilikuwa nyumba ya kazi ya enzi ya njaa ambapo watu wengi walikuwa wamekufa.

Lakini hilo halikumsaidia Catherine. Alijua watu hao walikuwa wamezikwa kwa heshima katika shamba lililo umbali wa nusu maili, kulikuwa na mnara wa kuashiria mahali hapo.

Shaka yake iliongezeka zaidi alipolinganisha ramani za zamani za eneo hilo. Mmoja, kutoka 1929, aliandika eneo ambalo wavulana walipata mifupa kama "tangi la maji taka". Mwingine, kutoka miaka ya 1970 baada ya nyumba kubomolewa, alikuwa na barua iliyoandikwa kwa mkono karibu na eneo hilo ikisema "mazishi".

Ramani ilionekana kuashiria kulikuwa na kaburi mahali hapo na Catherine alikuwa amebaini tanki la maji taka lililoandikwa kwenye ramani lilikuwa halifanyi kazi mnamo 1937 kwa hivyo, kwa nadharia, lilikuwa tupu. Lakini ni nani aliyezikwa huko?

Catherine alipiga simu kwenye ofisi ya usajili wa kuzaliwa, vifo na ndoa huko Galway na kuuliza majina ya watoto wote waliokufa kwenye nyumba hiyo.

Wiki moja baadaye mfanyakazi aliyekuwa na mashaka alipiga simu kuuliza ikiwa kweli aliwataka wote, Catherine alitarajia "20 au 30", lakini kulikuwa na mamia.

Orodha kamili, wakati Catherine alipoipokea, ilirekodi watoto 796 waliokufa.

Alishtuka hasa. Ushahidi wake ulikuwa unaanza kuonesha ni nani anayeelekea kuwa chini ya eneo hilo lenye nyasi huko St Mary's.

Lakini kwanza, alikagua rekodi za mazishi ili kuona kama yeyote kati ya mamia ya watoto hao alizikwa kwenye makaburi huko Galway au kaunti jirani ya Mayo na hakuweza kupata yoyote.

Bila kuchimba, Catherine hakuweza kuthibitisha bila shaka. Sasa aliamini kwamba mamia ya watoto walikuwa wamezikwa katika kaburi la pamoja lisilojulikana, labda katika tanki la maji taka ambalo halijatumika, katika Nyumba ya St Mary's.

"Watu hawakuniamini," alikumbuka. Wengi walitilia shaka na dharau kwamba mwanahistoria wa ajabu anaweza kufichua kashfa kubwa kama hiyo.

Lakini kulikuwa na shahidi ambaye alikuwa ameona kwa macho yake mwenyewe.

Mary Moriarty aliishi katika moja ya nyumba karibu na eneo la taasisi hiyo katikati ya miaka ya 1970. Muda mfupi baada ya kuzungumza na BBC News, aliaga dunia, lakini familia yake imekubali kuruhusu kile alichotuambia kuchapishwa na kutangazwa.

Mary alikumbuka wanawake wawili waliokuja kwake mwanzoni mwa miaka ya 1970 wakisema "walimwona kijana mdogo akiwa na fuvu kwenye fimbo".

Mariamu na majirani zake walimuuliza mtoto huyo fuvu la kichwa amelipata wapi. Aliwaonesha baadhi ya vichaka na Mariamu, ambaye alikwenda kutazama, "alianguka kwenye shimo".

Nuru iliingia pale alipokuwa ameangukia. Hapo ndipo alipoona "vifurushi vidogo", vimefungwa kwa vitambaa vilivyokuwa vyeusi kutokana na kuoza na "vilikuwa vimepakiwa kimoja baada ya kingine, kwa safu hadi kwenye dari".

Ngapi?

"Mamia," alijibu.

Muda fulani baadaye, wakati mwana wa pili wa Mary alizaliwa katika hospitali ya uzazi huko Tuam, aliletwa kwake na watawa wa kike waliofanya kazi huko "katika mabunda haya yote ya vitambaa", sawa na wale ambao alikuwa amewaona kwenye shimo hilo.

"Hapo ndipo nilipoendelea," Mary asema, "kile nilichokiona baada ya kuanguka kwenye shimo hilo walikuwa watoto wachanga."

Uchimbaji huo unatarajiwa kuchukua takribani miaka miwili.

"Ni mchakato wenye changamoto nyingi wa kwanza duniani," alisema Daniel MacSweeney, mkuu wa operesheni hiyo, ambaye amesaidia kupata miili iliyopotea katika maeneo yenye migogoro kama vile Afghanistan.

Alieleza kuwa mabaki hayo yangechanganywa pamoja na kwamba fupa la paja la mtoto mchanga, mfupa mkubwa zaidi wa mwili ni saizi ya kidole cha mtu mzima tu.

"Wao ni wadogo kabisa," alisema. "Tunahitaji kurejesha mabaki kwa uangalifu sana ili kuongeza uwezekano wa kitambulisho."

Ugumu wa kutambua mabaki "hauwezi kupuuzwa", aliongeza.