Kupunguzwa kwa vikwazo vya silaha kwa DRC na Baraza la umoja wa Mataifa kuna maana gani?

Baraza la Usalama la Umoja wa Mataifa limepunguza vikwazo vya miaka 14 vya silaha dhidi ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Congo. Baraza hilo lilipitisha azimio la kuondoa taarifa ya lazima ya kamati ya vikwazo kwa uuzaji wowote wa silaha na msaada wa kijeshi kwa jeshi la Congo, FADRC, ingawa ununuzi wa silaha kwa watu binafsi na makundi yenye silaha bado ni marufuku.

Azimio hilo linaruhusu mataifa kusambaza silaha kwa jeshi na polisi kwa mara ya kwanza tangu mwaka 2008 bila kuitaarifu kamati huku kukiwa na mzozo unaoendelea na makundi kadhaa ya waasi mashariki mwa nchi hiyo.

Tangu Julai 2003, DR Congo imekuwa chini ya vikwazo vya silaha vya Umoja wa Mataifa. Umoja wa Mataifa uliweka vikwazo kwa makundi yote yenye silaha yanayofanya kazi katika majimbo ya Kivu Kaskazini, Kivu Kusini na Ituri kwa sababu ya kuendelea kwa ghasia. Mnamo 2008, Umoja wa Mataifa ulipunguza vikwazo vya ununuzi wa silaha na zana za kijeshi ikiwa kamati ilijulishwa kabla ya kuwasilishwa.

Kuondolewa kwa vizuizi vilivyodumu kwa miaka 14 ni ushindi kwa juhudi za DR Congo kurejesha utulivu katika mzozo uliokumba mashariki mwa nchi hiyo ambayo ni makazi ya makumi ya vikundi vya wanamgambo wenye silaha. Azimio lililowasilishwa na ufaransa lilipigiwa kura kwa kauli moja na wajumbe wa baraza hilo.

Hii ilikuwa ni hatua ambayo iliwekwa mwishoni mwa vita vya mwisho vya wenyewe kwa wenyewe nchini humo ambavyo vilisababisha vifo vya mamilioni ya watu.

Kuondolewa kwake kunakuja wakati nchi inapambana na vikundi vingi vya waasi. Baadhi, kama ADF, wanashirikiana na Dola ya Kiislamu. Lakini mzozo mkubwa zaidi kwa jimbo la Congo unaonekana kuwa dhidi ya M23, ambayo inadhibiti maeneo kadhaa ya mashariki, karibu na mji wa Goma.

Rwanda imekuwa ikishutumiwa vikali kwa kuunga mkono kundi la waasi la M23, lakini rais Paul Kagame amekanusha madai hayo. Uhusiano wa kidiplomasia kati ya nchi hizo mbili umezorota kutokana na mzozo huo. Wizara ya mambo ya nje ya Ufaransa siku ya Jumatatu ililaani uungaji mkono wa Rwanda kwa M23 wiki chache tu baada ya Waziri wa Mambo ya Nje wa Marekani Antony Blinken kutoa maoni kama hayo.

Serikali ya Congo ilipinga utaratibu wa awali wa kutoa taarifa ikisema inazuia uwezo wake wa kujilinda dhidi ya makundi yenye silaha nchini humo hasa M23.

Msemaji wa Ujumbe wa Umoja wa Mataifa wa Kudhibiti Utulivu Mathias Gillman mapema mwaka huu alisema kundi hilo lilifanya kazi kama jeshi la kawaida na lilikuwa likitumia zana za kisasa za kijeshi.

Vizuizi vya 2008 viliwekwa kwa sababu ya hofu kwamba silaha zingeingia mikononi mwa vikundi vyenye silaha vinavyofanya kazi mashariki mwa hali tete.

Baraza hilo liliitaka serikali ya Congo kuipa ripoti ya kina kuhusu hatua ambazo imechukua ili kuhakikisha usalama na usimamizi mzuri wa hifadhi ya silaha na risasi ili kuepusha uvujaji kwa makundi yenye silaha.

Serikali mjini Kinshasa ilikaribisha azimio hilo ikisema lilikuwa limechelewa kwa muda mrefu. Msemaji wa serikali Patrick Muyaya alituma katika ukurasa wake wa Twitter akisema "Vita vimeshinda, dhuluma imerekebishwa" baada ya azimio hilo kupitishwa.

Kiongozi wa upinzani nchini Congo Martin Fayulu pia alipongeza uamuzi wa baraza hilo.

Baraza la usalama limelaani makundi ya waasi yanayoendesha harakati zao mashariki mwa DRC yakiwemo M23, Allied Democratic Front, Mai Mai, FDLR, Red-Tabara na makundi mengine ya ndani na nje ya nchi.

Wamelaani vikundi hivyo kwa kukiuka sheria za kimataifa na ukiukwaji wa haki za binadamu kwa kuwashambulia raia, watendaji wa kibinadamu, wafanyakazi wa matibabu na kufanya ukatili kama vile utekaji nyara, unyanyasaji wa kijinsia na kutumia raia kama ngao ya shughuli zao.

Baraza hilo liliamuru vikundi vyote kusitisha vurugu, unyonyaji haramu na usafirishaji haramu wa maliasili.

Kundi la M23 liliamriwa kuondoka katika maeneo yote yaliyokaliwa kwa mujibu wa mchakato wa Luanda, kuweka silaha chini na kushiriki bila masharti katika mchakato wa Jumuiya ya Afrika Mashariki unaoongozwa na Nairobi.

Pia ilidai kukomeshwa kwa msaada wa serikali kwa vikundi vyenye silaha, pamoja na M23.

Wanachama walionyesha kuunga mkono juhudi za kitaifa na kikanda za kukuza amani na utulivu nchini DRC.

Azimio jingine lilikuwa kuongeza muda wa Tume ya Kulinda Amani ya Umoja wa Mataifa nchini DR Congo kwa mwaka mmoja. Baraza la usalama liliidhinisha wafanyikazi wa MONUSCO kujumuishwa katika wanajeshi 13,500, waangalizi wa kijeshi na maafisa wa wafanyakazi 660, maafisa wa polisi 591 na wafanyakazi 1,410 wa vitengo vya polisi vilivyoundwa.

Waliamua kwamba vipaumbele vya kimkakati vya MONUSCO vitazingatia ulinzi wa raia, kutoa msaada wa kibinadamu, na kusaidia uimarishaji wa taasisi za serikali.

Ilikubaliwa kuwa maafisa wa Umoja wa Mataifa na DRC pamoja na mashirika ya kiraia wanapaswa kuzingatia mpango wa mpito kwa kushughulikia udhaifu ambao unaweza kuwaweka watu kwenye madhara kwa kuhakikisha kuondoka kuwajibika na endelevu.