Thabo Bester: Mbakaji wa Afrika Kusini ambaye alidanganya kifo chake ili kutoroka jela

Mapumziko ya uthubutu ya gereza, kuanzia kumuua mtu mashuhuri na aliyekuwa mpenzi wake hadi kutoroka gerezani na kuvuka mipaka, kulikuwa na vipengele vyote vya msisimko kama simulizi ya kubuni.

Lakini kwa njia fulani maelezo hayo ya kuvutia yanatumika kupongeza na kupunguza makali ya kile mbakaji na muuaji wa Afrika Kusini Thabo Bester alifanya.

Huku wengi wakiwa midomo wazi baada ya kila kitu kufichuliwa kuhusu jinsi mtu huyu alivyoweza kutoroka gerezani na kuishi bila kutambuliwa kwa mwaka mmoja, waathiriwa wake waliliangalia hili kwa mtazamo tofauti.

Pia ilifichua kiwango cha kushangaza cha uzembe. Mmoja wa wanawake aliowashambulia alizungumza na BBC kwa sharti la kutotajwa jina.

Bester, anayejulikana kama "mbakaji wa Facebook" kwa kutumia tovuti hiyo kuwarubuni wahasiriwa wake, alijifanya kuwa wakala ambaye angemsaidia kupata kazi katika televisheni.

"Kusoma hadithi zake kwenye vyombo vya habari kunarudisha kumbukumbu nyingi," alisema.

"Kutoroka kwake kulinifanya niingiwe na kiwewe.

"Ombi langu pekee ni kwamba abaki gerezani na asipate nafasi ya kuwaumiza watu zaidi."

Hakuwahi kuhukumiwa kwa ubakaji wake, lakini mnamo 2011 Bester alipatikana na hatia ya kubaka na kuwaibia wanawake wawili.

Mwaka mmoja baadaye alihukumiwa kifungo cha maisha jela kwa kosa la kumbaka na kumuua mpenzi wake wa wakati huo, mwanamitindo Nomfundo Thyulu.

Bester alijulikana kwa majina mengi ya haiba na mzungumzaji mzuri – na hilo likampa kile alichotaka.

Lakini nyuma ya hayo, alikuwa mhalifu mjanja, mtu hatari na mkatili.

"Ni mtu ambaye kwa hakika hana sana majuto na amekuwa mbaya zaidi, wala si bora kadiri ya muda unavyokwenda," mwanasaikolojia wa kimatibabu Dr Gerard Labuschagne, ambaye kwanza alikutana na Bester mwaka wa 2011, aliiambia BBC.

“Adhabu [ya jela] haikuwa na matokeo ambayo nadhani tungependa iwe nayo juu yake.”

Dk Labuschagne alimhoji Bester alipokuwa akifanya kazi katika idara ya polisi ya kubainisha wasifu.

Alisema kwamba hata miaka 12 iliyopita Bester alionyesha dalili za "usimamizi wa hisia".

Alikuwa mdanganyifu, hakuwahi kuwajibika kikamilifu kwa uhalifu wake, hata kama alikiri kuwa na hatia.

Baada ya kukutwa na hatia hiyo wengi nchini Afrika Kusini walimsahau, hadi kuanza kujitokeza kwa habari kwamba mwanamume huyo ambaye wakati fulani aliwateka wanawake waliokata tamaa, akiwashawishi kwa ahadi za kuwatafutia kazi, alikuwa amerejea akiishi kati ya watu walio huru.

Uthibitisho wa kutoroka kwake kwa ujasiri ulipamba kwenye vichwa vya habari mwezi uliopita.

"Amezidi kuwa mbaya kuhusiana na tabia yake ya uhalifu," Dk Labuschagne alisema.

"Kuna kitu na utu wake ambacho ni tofauti sana na sisi wengine, na ambacho hakitabadilika kamwe."

"Hata ilipoaminika kuwa ni Bester aliyekufa katika moto huo, tuliangazia taarifa hii kwa sababu tuliamini kuwa ni suala la maslahi ya umma," mhariri wa GroundUp Nathan Geffen aliambia BBC.

"Hili lilipaswa kuwa gereza lenye ulinzi mkali, linaloendeshwa na kampuni kubwa zaidi ya ulinzi duniani, G4S. Na bado kwa kuangazia taarifa hii ilikuwa ni kwamba kuna mtu alifanikiwa kujiua kwa kujichoma moto ndani ya gereza hilo na hakuna uchunguzi sahihi uliofanyika," alisema.

Mambo machache hayakueleweka katika wiki zilizofuata.

Ripoti ya uchunguzi wa maiti hiyo ilionyesha kuwa mwanamume aliyekuwa kwenye seli alikufa kutokana na kiwewe cha nguvu kichwani, na si kwa moto.

Mwili wake ulikuwa na harufu kali ya mafuta ya taa, na mapafu yake yalikuwa safi bila dalili ya kuvuta moshi.

Hii ilipendekeza maiti ilikuwa imewekwa kwenye seli kabla ya moto.

Iligeuka kuwa mbinu iliyopangwa vizuri kumruhusu Bester kutoroka usiku huohuo akiwa amevalia sare za askari.

Mwili huo ulikuwa umeingizwa gerezani kwa magendo kwa ajili ya maandalizi ya kutoroka kwa Bester ambaye alikuwa amehongana ili kuwa katika chumba kilichotengwa gerezani, ambacho kilikuwa karibu na eneo la kutoroka kunapotokea moto.

Pia ilitokea kuwa katika sehemu ya gereza ambapo kamera ya CCTV hainasi vizuri.

Inadaiwa aliweka viganja vichache vya mikono, kutoka kwa walinzi hadi kwenye waendeshaji kamera, na kuhongana ili kuruhusiwa kutoka gerezani.

Lakini ingechukua miezi kadhaa kabla ya maafisa kukiri sio tu kwamba maiti haikuwa ya Bester bali pia hawakujua ni wapi mtu huyo hatari alikuwa.

Kwa kuwa hakuna mtu aliyemtafuta kwa karibu mwaka mmoja, Bester alionekana kuishi chini ya jina jipya katika kitongoji cha milionea cha Johannesburg cha Hyde Park.

Alikuwa akizungumzia uchunguzi unaoendelea wa kamati ya bunge inayoangalia kutoroka kwa Bester, ambayo imesikia ushahidi wa maafisa wanaodai kuwa polisi na Waziri wa Sheria Ronald Lamola walijua kutoroka kwa Bester Oktoba iliyopita - na kunyamazia habari hiyo.

Bw Lamola ameomba msamaha kwa waathiriwa wa Bester, akisema kuwa habari zaidi zilifaa kutolewa wakati huo.

G4S - ambayo ilitakiwa kufika mbele ya kamati hiyo - imekiri makosa kadhaa ya usalama siku ya kutoroka lakini imekanusha kuwa inapaswa kuwajibika.

Baadhi ya wafanyakazi wake wamefukuzwa kazi kutokana na tukio hilo na serikali imechukua usimamizi wa gereza hilo kufuatia kashfa hiyo.

Wakitetea uamuzi wa kunyamazia suala la gereza la Bester, polisi walisema ilikuwa ni kwa ajili ya kukusanya taarifa zaidi kwa uchunguzi wao kabla ya kuchukua hatua.

Hata hivyo wamekosolewa na wabunge kwa kufanya uchunguzi wao kwa njia ya polepole, wakati mbakaji na muuaji alikuwa akiishi kwa uhuru.

Huenda ikawa ni mchanganyiko wa shinikizo la umma na utangazaji wa vyombo vya habari bila kuchoka kuangazia simulizi hiyo ambayo ilisukuma maafisa hatimaye kuchukua hatua kwa haraka.

Wanandoa hao walikamatwa katika jiji la Arusha nchini Tanzania mwishoni mwa tarehe 7 Aprili, wakiwa na pasipoti nyingi zenye vitambulisho bandia, mamlaka ilisema.

Inaonekana waliondoka Afrika Kusini kwa gari kupitia mpaka wa Zimbabwe, kisha wakasafiri kuelekea kaskazini hadi Zambia na hatimaye Tanzania.

Walikamatwa, maafisa wamesema, baada ya operesheni ya pamoja na Interpol na makampuni ya ulinzi binafsi na wawili hao sasa wamerejeshwa Afrika Kusini ambako wanakabiliwa na mashtaka mapya.

Wiki hii, anayedaiwa kuwa mshirika wa Bester, Dk Magudumana alirejea mahakamani kwa mara ya pili tangu walipokamatwa Arusha.

Akiwa ametengwa na Bester alionekana katika chumba cha mahakama kilichojaa watu ambapo kulikuwa na maafisa wa usalama wenye silaha zaidi kuliko umma kwa ujumla.

Alikaa akiwa amejifunika uso wake, ameinamisha kichwa, kizimbani akiwa na pingu nene kwenye vifundo vya miguu yake.

Ilikuwa tofauti kubwa kutoka kwa taswira yake ya mitandao ya kijamii ya kupendeza ya kuzinduliwa kwa tafrija kadhaa na likizo za mara kwa mara za kimataifa – tofauti kabisa na picha ya kupendeza ya daktari anayetafutwa, "mama na mke bora".

Mahakamani alionekana mdogo, amechoka na amejikunja.

Bado hajajibu mashtaka, ambayo ni pamoja na udanganyifu na mauaji.

Haya yanahusiana na miili mitatu ambayo daktari anadaiwa kujaribu kudai katika miezi michache iliyopita kama sehemu ya mpango wa kutoroka, ikiwa ni pamoja na maiti iliyopatikana katika seli ya Bester.

Takriban watu wengine wanne, akiwemo msimamizi wa zamani wa G4S na babake Dk Magudumana, Zolile Sekeleni, wamekamatwa hadi sasa kwa madai ya majukumu yao ya kutoroka kwa Bester.

Hawajatoa maoni yao kuhusu tuhuma hizo.

Bwana Sekeleni mwenye umri wa miaka sitini na tano aliketi kando ya bintiye huku akimpapasa mkono na kumuegemea mara kwa mara ili kumfariji.

Labda wote wawili walihoji jinsi wakati huo ulivyofika.

Kwa upande wa Bester, naye pia atakuwa na siku yake mahakamani.

Anazuiliwa katika jela nyingine yenye ulinzi mkali.

Tofauti na mshirika wake anayedaiwa kuwa na aibu, katika mwonekano wake wa muda mfupi kwa mara ya kwanza Ijumaa iliyopita, Bester alikagua chumba hicho kwa ujasiri huku wapiga picha wakifanya kazi yao, bila kushtushwa na umakini wote.

Kulikuwa na kitu kilichoashiria giza katika tabia yake alipokuwa ameketi pale.

"Lazima tukubali kwamba baadhi ya watu hawawezi kurekebishwa. Sidhani kama Huduma za Urekebishaji au jamii inapenda [lakini] baadhi ya watu ni wabaya," alisema Dk Labuschagne.

"Ni sehemu ndogo ya wahalifu, lakini baadhi ya watu hawapaswi kamwe kuachiliwa tena katika jamii."

Lakini mfumo wa magereza wa Afŕika Kusini hauŕuhusu maisha bila msamaha – msimamo ambao wengi wamesema unapaswa kutathiminiwa upya, hasa linapokuja suala la wahalifu hatari.