'Nusura nijiue, sasa ninawasaidia akina mama wengine wenye sonona ya baada ya kujifungua'

Baadhi ya akinababa wengine hukaanga vitunguu, kupasua mayai na kukata mboga kuzunguka meza, huku wengine wakibembeleza watoto wachanga. Watoto hucheza na wanasesere, wakiangaliwa na mama zao.

Huku kukiwa na msongamano wa darasa la upishi katika mji mkuu wa Indonesia, Jakarta, wanandoa hufunguka.

Wanawake wengi wanapambana na sonona, wasiwasi au hali nyingine za afya ya akili.

Ni vita Nur Yanayirah, mwanzilishi wa MotherHope Indonesia ambayo inaendesha vikao, anajua vizuri tu.

Miaka kumi na miwili iliyopita, alikuwa ameamua kujitoa uhai. Lakini, alipotazama machoni mwa binti yake mwenye umri wa miezi tisa, kitu kilibadilika.

"Niliigusa ngozi yake, nikamnusa... nilihisi, 'lazima nipate nafuu kwa ajili ya mtoto huyu'," anasema.

Alikuwa mjamzito miezi mitatu tu baada ya kujifungua mtoto aliyekufa akiwa na wiki 28. Kiwewe, mimba hatarishi na shinikizo la kijamii kuwa mama kamili pamoja na kumwacha akiwa hana tumaini, hawezi kulala na kushindwa kumtunza mtoto wake.

Baada ya muda huo, alitafuta msaada kutoka kwa mtaalamu wa magonjwa ya akili, na akagunduliwa kuwa na sonona ya baada ya kuzaa, inayojulikana pia kama unyogovu wa baada ya kujifungua.

Katika nchi zinazoendelea, mwanamke mmoja kati ya watano ambao wamejifungua hupata ugonjwa wa afya ya akili hasa sonona, kulingana na Shirika la Afya Ulimwenguni.

Mabadiliko ya homoni yanaweza kuathiri afya ya akili wakati na baada ya ujauzito, pamoja na mikazo kama vile kuzaliwa kwa kiwewe, umaskini au kufiwa.

Nur aliteseka peke yake kwa muda wa miezi tisa. "Hakuna aliyeelewa, hakuna mtu aliyetoa taarifa," anasema. "Nilipopata nafuu... nilijaribu kutoa msaada ambao sikuwa nao."

MotherHope Indonesia sasa ina watu 200 wa kujitolea waliofunzwa, inaendesha vikundi vya usaidizi na vipindi vya kupika kwa akina baba, na imeunda jumuiya ya Facebook yenye watu 58,000.

Nadia yuko katika darasa la upishi ili kushiriki hadithi yake, akiwa amepatwa na mfadhaiko na wasiwasi baada ya mtoto wake wa kwanza kuzaliwa.

"Huzuni ilikuwa ndefu. Sikuweza kulala ilikuwa mbaya sana, sikutaka kula," anasema.

"Alianza kulia au kukasirika bila sababu zilizo wazi," anasema mume wake, Rakean. "Sikujua la kufanya."

Lakini alipohudhuria semina, anasema alijifunza jinsi ya kumsaidia, kusafisha, kubadilisha nepi na kumtunza mtoto.

"Sasa ikiwa mke wangu analia au anaonekana amechoka, nina wazo bora la nini nifanye," anasema.

Nadia alipokea dawa na ushauri na anataka akina mama wengine wajue kupona kunawezekana.

Binti wa wanandoa hao sasa ana miaka mitano na mtoto wao wa pili wa kiume ana miaka mitatu. Rakean hutoa hakikisho wakati mambo ni magumu: "Anaposema 'siwezi kuwa mama mzuri'… hilo linahitaji kupingwa," anaongeza.

BBC iliwasikiliza kutoka kwa wanawake katika nchi tatu kuhusu mipango ya msingi ya kusaidia afya ya akili ya uzazi, ambayo mara nyingi huanzishwa na watu binafsi kutokana na uzoefu wao wenyewe.

Dk Neerja Chowdhary, mtaalamu wa afya ya akili katika Shirika la Afya Ulimwenguni, anasema mifano inaonesha kwamba uzoefu wa maisha "huongeza uaminifu na uhusiano", na kufanya wafuasi wa rika "mawakala wenye ufanisi" katika kutoa msaada wa afya ya akili.

Anasema afua za kijamii, za gharama ya chini zinaweza kuboresha kwa kiasi kikubwa afya ya akili ya uzazi katika nchi zenye kipato cha chini na cha kati. Mafunzo ya kutosha na usimamizi wa usaidizi wa rika-kwa-rika ni "muhimu", anaongeza.

Umbali wa zaidi ya kilomita 8,000 nchini Zimbabwe, Angie Mkorongo, pia alitiwa moyo kuchukua hatua kutokana na mapambano yake ya afya ya akili.

Baada ya binti yake kuzaliwa miaka 27 iliyopita, alijikuta akipatwa na mawazo yenye kuogopesha.

"Nakumbuka nikifikiria, 'Itakuwaje nikichukua tu mto huu na kumziba mtoto wangu?'" anakumbuka. "Mara nyingine, nilisimama jikoni nikiwa nimeshika kisu, nikiwa na hofu ya kile ningeweza kufanya."

Baadaye aligundua kuwa alikuwa akiugua ugonjwa wa POCD, hali ya wasiwasi ambayo inaweza kutokea wakati wa ujauzito au ndani ya mwaka mmoja baada ya kujifungua.

Kwa kuogopa kutumainia familia yake, alitafuta mwongozo kutoka kwa makasisi. Lakini anasema waliona mawazo yake ya kukatisha tamaa kama dhambi, na kumwacha akijihisi kukata tamaa na mpweke.

Wakati binti yake alipokuwa, Angie aligunduliwa kuwa na OCD na kuandikiwa dawa: "nilihisi kana kwamba nilikuwa nimezaliwa upya."

Aliendelea na kuanzisha shirika, OCD Trust. Sasa anaongeza ufahamu kupitia mitandao ya kijamii, mazungumzo ya redio na warsha na amegeuza nyumba ya familia yake kuwa kituo cha usaidizi.

Mwanasaikolojia Tafadzwa Mugazambi-Meki anasema kwa muda mrefu kumekuwa na "pengo kubwa" katika msaada wa afya ya akili wakati wa kujifungua nchini Zimbabwe.

Ana watoto watatu, lakini alikabiliwa na kuharibika kwa mimba na ugumu wa kupata mimba kupitia IVF. Anasema aligundua afya ya akili nchini humo "imezungukwa na hadithi na unyanyapaa" na kuanzisha shirika la SALT Africa.

Jina lake linasimama kwa "Mtu Anayekusikiliza Daima", na inafanya kazi katika Hospitali ya Wazazi ya Mbuya Nehanda katika mji mkuu, Harare.

Kwenye ghorofa ya kwanza, maua ya mural hupamba ukuta katika chumba cha binafsi na kitanda kwenye kona. Hapa, familia ambazo watoto wao wamekufa wanaweza kushikilia miili ya watoto wao, ambayo inaweza kusaidia kwa kukubali na kushughulikia kile kilichotokea. SALT iliianzisha baada ya kusaidia familia iliyokuwa na ujauzito wa nane.

Katika ghorofa ya chini imeanzisha wodi maalumu ili akina mama waliopoteza mtoto wakati wa kujifungua wasitunzwe miongoni mwa wale wanaozaa watoto wachanga na kusherehekea kuzaliwa.

SALT pia inawaunga mkono akina mama wa watoto waliozaliwa kabla ya wakati wa kuzaliwa, ambao Bi Mugazambi-Meki anasema wanaweza kukabiliwa na "kejeli nyingi na madai ya uasherati".

Wataalamu wanasema pia ni muhimu kuwaelimisha wanawake kuhusu afya ya akili mapema wakati wa ujauzito, na hili ndilo lengo la programu tofauti nchini Gambia.

Kundi la wanawake waliovalia mavazi ya rangi wananesa kwa mdundo wa ngoma, wakipiga makofi.

Mwimbaji mmoja huanzisha mstari, ambao wengine huimba tena. Baadhi ya wajawazito huinuka kucheza.

Kuimba kunafurahisha, lakini kunabeba ujumbe mzito kuhusu afya ya kimwili na kiakili kwa akina mama wajawazito, kuanzia kumeza tembe za madini ya chuma hadi kuepuka mfadhaiko.

Mradi wa CHIME (Afya ya Jamii kupitia Ushirikiano wa Kimuziki) unalenga kutumia mikusanyiko hii ya muziki ili kupunguza wasiwasi, kuinua hali za watu na kuunganisha watu kijamii.

Watumbuizaji ni Kanyeleng, wawasilianaji wa kitamaduni wanaojulikana kwa muziki wao na ucheshi, ambao mara nyingi huonekana kwenye hafla kama vile harusi. Kijadi, wao ni wanawake ambao wamepata matatizo ya uzazi au kupoteza mtoto.

Jarra Marega, meneja wa Mpango wa Kitaifa wa Afya ya Akili nchini Gambia anaelezea kuwa wanaonekana kama "waponyaji waliojeruhiwa" ambao wamepona kutokana na matatizo na sasa wanasaidia wengine.

Kazi yao "inalingana na mila zetu thabiti za kitamaduni na simulizi," anasema. "Muziki kwa kawaida huvunja vizuizi."

Utafiti ulioongozwa na watafiti kutoka Uingereza na Afrika Kusini uligundua kuwa wanawake wajawazito waliohudhuria vikao hivyo waliripoti kupungua kwa dalili za mfadhaiko. Mbinu kama hizo zinajaribiwa nchini Afrika Kusini na Lesotho, kwa ufadhili wa Taasisi ya Kitaifa ya Utafiti wa Afya ya Uingereza.

Unyanyapaa na ukosefu wa uelewa ni matatizo hapa pia, kama ilivyo Indonesia na Zimbabwe.

Hatahivyo, kwa wanawake kama Angie na Nur, kusimulia hadithi zao kumekuwa na mabadiliko.

"Kadiri nilivyozungumza zaidi, ndivyo nilivyotiwa nguvu zaidi katika kupona kwangu," anasema Angie.

BBC 100 Women inawataja wanawake 100 wenye ushawishi kote ulimwenguni kila mwaka. Fuata BBC Women 100 kwenye Instagram na Facebook. Jiunge na mazungumzo ukitumia #BBC100Women.