Fahamu manufaa na madhara ya unywaji kahawa

Kuanzia mitaa yenye shughuli nyingi za Jiji la New York hadi kwenye vilima tulivu vya Ethiopia, kahawa ni sehemu ya msingi ya maisha ya kila siku kwa mamilioni ya watu.

Kiambata kikuu cha kahawa ni kafeini, ambayo sasa inaathiri akili inayotumiwa zaidi ulimwenguni, ikiathiri jinsi tunavyofikiri na kuhisi.

Kahawa ilitoka wapi?

Kahawa hutokana na tunda la mmea wa coffea arabica, uliopatikana awali nchini Ethiopia.

Zaidi ya 90% ya uzalishaji wa kahawa hufanyika katika mataifa yanayoendelea, hasa Amerika Kusini lakini pia Vietnam na Indonesia, wakati unywaji hufanyika zaidi katika nchi za uchumi wa viwanda.

Hadithi inasema kwamba katika Karne ya 9, mchungaji wa mbuzi anayeitwa Kaldi aligundua kuongezeka kwa viwango vya nishati kwa mbuzi wake baada ya kula matunda ya kahawa, na kumfanya ajaribu mwenyewe.

Kuanzia wakati huo na kuendelea, wenyeji walianza kumeza maharagwe ya kutengeneza chai kutoka kwenye majani ya mmea huo.

Taarifa za kihistoria zinaonesha kwamba Masufi nchini Yemen walikuwa wa kwanza kuchoma mbegu za kahawa, katika Karne ya 14, na kutengeneza kinywaji tunachokijua leo.

Kufikia Karne ya 15, migahawa ya kahawa ilionekana kote katika Milki ya Ottoman, baadaye ikaenea hadi Ulaya ambapo zikawa vitovu vya biashara, siasa na mawazo mapya.

Baadhi ya wasomi, kama Jürgen Habermas, mwanafalsafa mashuhuri wa Ujerumani na mwanasosholojia wa Karne ya 20, hata wanabisha kuwa elimu haikutokea bila ushawishi wa kahawa.

Kulingana na Habermas, migahawa ya kahawa ikawa "vituo vya ukosoaji" wakati wa Karne ya 17 na 18 ambapo maoni na mawazo ya umma yaliundwa.

Inaaminika kuwa takwimu kuu kuwa walikuwa mashabiki wakubwa wa kinywaji hicho.

Profesa wa Anthropolojia, Ted Fischer, ambaye anaongoza Taasisi ya Masomo ya Kahawa katika Chuo Kikuu cha Vanderbilt nchini Marekani, anasema kahawa pia ilichangia kwa kiasi kikubwa katika kuongezeka kwa ubepari.

Aliambia BBC: "Kahawa ilibadilisha mkondo wa historia na kuhimiza maendeleo ya mawazo ambayo yalisababisha Mwangaza na ubepari.

"Haionekani kama ajali tu kwangu kwamba mawazo kuhusu demokrasia, busara, nguvu, sayansi na ubepari yalikuja wakati utumiaji wake ukawa maarufu. kawaha hii, ambayo inapanua mtazamo na umakini, hakika ilikuwa sehemu ya muktadha. kupelekea ubepari."

Wakati huo, wafanyabiashara waligundua kahawa inaweza kutumika kuongeza tija, Fischer aliongeza, kwa hivyo walianza kutoa kahawa kwa wafanykazi wao na mwishowe kuwaacha wapate mapumziko ya kahawa.

Ubaya wa kahawa

Historia ya kahawa haikosi upande wake mbaya kwani ilichangia katika unyonyaji wa watumwa.

Wafaransa walitumia watumwa kutoka Afrika kwenye mashamba huko Haiti na mwanzoni mwa miaka ya 1800 Brazil ilikuwa ikizalisha theluthi moja ya kahawa duniani kwa kutumia watumwa wa Kiafrika.

Leo, kahawa ni msingi wa utamaduni wa kimataifa, na zaidi ya vikombe bilioni mbili hutumiwa kila siku, na kuchangia sekta ya $ 90bn kwa mwaka.

Hata hivyo, "kidogo kimebadilika" katika miaka 600, kulingana na NGO ya Heifer International ambayo inafanya kazi ya kutokomeza umaskini na njaa duniani kote.

Inasema watu wa rangi wanasalia uti wa mgongo wa tasnia ya kahawa, wakifanya kazi kwa fidia ndogo. Katika nchi 50, watu milioni 125 wanategemea kahawa ili kujipatia riziki, huku zaidi ya nusu wakiishi katika umaskini.

Je, kahawa huathiri vipi mwili?

Kafeini, inapomezwa, husafiri kupitia mfumo wa usagaji chakula na kufyonzwa ndani ya damu kupitia utumbo.

Hatahivyo, athari zake huanza mara tu inapofikia mfumo wa neva.

Hii ni kutokana na kufanana kwa kemikali ya kafeini na adenosine, inayozalishwa na mwili kwa asili. Adenosine kwa kawaida hupunguza kasi ya mfumo wa neva, na hivyo kusababisha kupungua kwa mapigo ya moyo na kusababisha hisia za kusinzia na utulivu.

Kafeini hufunga vipokezi vya adenosine vilivyo kwenye uso wa seli za neva, sawa na ufunguo wa kwenye kufuli. Lakini kwa kuzuia vipokezi hivi, husababisha athari mbaya.

Inaweza kusababisha ongezeko kidogo la shinikizo la damu, kuchochea shughuli za ubongo, kupunguza hisia za njaa na kukuza tahadhari, na hivyo kuongeza umakini kwa muda mrefu.

Ushawishi wa kafeini pia huimarisha hisia, kupunguza uchovu, na utendakazi bora wa kimwili na wakati mwingine hutumiwa na wanariadha kama nyongeza.

Athari hizi zinaweza kudumu kwa kati ya dakika 15 na saa mbili. Mwili huondoa kafeini saa tano hadi 10 baada ya matumizi lakini athari zake zinaweza kudumu kwa muda mrefu.

Ili kuongeza manufaa ya kafeini, wataalamu wanashauri uitumie kwa kiasi na uepuke kuitumia alasiri ili kuhifadhi athari yake unapopata kikombe chako cha kwanza cha kahawa asubuhi inayofuata.

Miongozo inapendekeza kikomo cha kafeini cha kila siku cha miligramu 400 kwa watu wazima wenye afya nzuri, sawa na vikombe vinne au vitano vya kahawa.

Ingawa uvumilivu wa mtu binafsi hutofautiana, kuzidi kikomo hiki kunaweza kusababisha athari kama vile kukosa usingizi, wasiwasi, tachycardia, usumbufu wa tumbo, kichefuchefu na maumivu ya kichwa.

Wataalamu kutoka Mamlaka ya Chakula na Dawa wa Marekani pia wanaonya kuwa athari za sumu, kama vile kifafa, zinaweza kutokea kwa ulaji wa haraka wa miligramu 1,200 za kafeini, takribani vikombe 12 vya kahawa.

Hata hivyo, kahawa ikinywewa kwa kiasi, inadhaniwa kutoa manufaa ya kiafya na inahusishwa na kupunguza hatari ya kifo na magonjwa kadhaa, kulingana na Dkt. Mattias Henn kutoka Harvard T.H. Shule ya Chan ya Afya.

Aliiambia BBC: "Kunywa vikombe viwili hadi vitano kwa siku kunahusiana na kupunguza hatari ya vifo, lakini pia ugonjwa wa kisukari, magonjwa ya moyo na mishipa na hata aina fulani za saratani."

Kwa hivyo wakati mwingine unapokunywa kahawa, unaweza kutaka kufikiria juu ya historia yote ambapo kahawa ilianzia.

Imetafsiriwa na Lizzy Masinga