'Ninakodisha tumbo langu'

Kupata tumbo la kukodisha nchini Colombia ni rahisi kama vile kuuza au kununua gari la mitumba mtandaoni. Kitendo hiki ni cha kawaida nchini - huku wanawake wengi wachanga wakihisi hawana chaguo lingine la kujikimu.

"Mimi natoka Bogota, nakodisha tumbo langu." Hili ni tangazo kwenye kundi la umma la Facebook kutoka kwa msichana mdogo wa Colombia na ujumbe wake si wa kawaida.

Sekta hii si ya Colombia pekee, Mery mwenye umri wa miaka 22 kutoka Venezuela amekuwa akitoa tumbo lake mtandaoni kwa wanaotaka kuwa wazazi kote Amerika Kusini kwa miezi kadhaa sasa.

Mauzo mtandaoni

Kama ilivyo kwa wanawake wengi wanaotangaza kwenye majukwaa, nia yake ni ya kifedha.

"Nilianza nilipoachana na mpenzi wangu. Tulikuwa pamoja kwa karibu miaka mitano na tuna watoto wawili. Kwa hiyo, ninafanya hivyo ili kusaidia wanandoa kupata mimba lakini zaidi kujisaidia kiuchumi."

Mery alisikia kwa mara ya kwanza kuhusu ujauzito kwenye podikasti lakini hakufikiria sana hadi hali yake ilipobadilika. Ikiunganishwa na kupanda kwa gharama ya maisha na kuongezeka kwa ukosefu wa usalama wa kifedha, ghafla ikawa chaguo linalofaa.

Wanawake wengine hutoza $12,000 na wengine kidogo kama $4,000.

Mery hakujua atatoza nini. Alikuwa ameona bei kuanzia $8,000 hadi $40,000 hivyo hatimaye akatulia kwa ofa kati ya $10,000 hadi $12,000.

"Itanisaidia kuanza vizuri na watoto wangu."

Biashara inayostawi

Lucía Franco, mwandishi wa habari nchini Colombia anayechunguza tasnia hii yenye utata, alisema alishtuka kugundua jinsi ilivyo rahisi kupata wapangaji na watu binafsi wanaotafuta ofa.

"Sikuwahi kufikiria kuwa ingefanya kazi kwa uwazi. Kupata idadi hii ya matangazo ya siri kwenye mitandao ya kijamii kama vile Facebook kutoka kwa wanawake ambao ni masikini sana, wanaokodisha matumbo yao kwa sababu hiyo ndiyo njia pekee ya kujikimu, ilishtua sana. Ilikuwa nafuu sana."

Ujauzito wa namna hiyo ni halali katika nchi hiyo ya Amerika Kusini ingawa haudhibitiwi na hustawi kutokana vitendo haramu.

Hakuna rekodi rasmi iliyohifadhiwa ya idadi ya wanawake wanaobeba ujauzito kwa ajili ya wengine (surrogates) au wamefanya mara ngapi utaratibu huo.

Franco anasema ukosefu huu wa udhibiti unahatarisha mama na mtotom na kuwafanya wajawazito kukabiliwa na ukiukwaji wa haki za binadamu.

Akiongea na gazeti la El Pais, mbunge wa zamani Santiago Valencia alisema mara nyingi watu wanaobeba mimba wananyanyaswa na kufungiwa katika vyumba vilivyokodiwa na mashirika ili kuwadhibiti wakati wote wa ujauzito.

BBC imekaribia kliniki zinazohusika na masuala hayo, lakini haikupewa jibu.

Hairuhusiwi katika nchi nyingi za Ulaya, mashirika na kliniki nchini Colombia wito kwa wageni mara nyingi wanaopenda kukodisha tumbo la uzazi na urasimu mdogo iwezekanavyo.

Chaguzi za uzazi

Kuna machaguo mawili ya 'surrogacy' nchini Colombia. Mwanamke hawezi kuwa na uhusiano wa kijenetiki na kiinitete - yeye hubeba yai lililorutubishwa pekee au anaweza kutoa yai lake mwenyewe na kuunda kiinitete kwa njia ya kuingizwa kwa bandia.

Wakati mama anajifungua huko Colombia, inapaswa kuwa jina lao kwenye cheti cha kuzaliwa. Hata hivyo, rushwa ni kawaida. Wengi hulipa kliniki na madaktari kuandika majina ya wazazi ambao wamenunua mtoto badala yake.

Jina la mama wa kibaolojia halitaonekana kamwe kwenye cheti cha kuzaliwa, au rekodi yoyote.

Mery anafikiria kuwahonga wafanyakazi wa matibabu pia. Inafanya mchakato kuwa wa bei nafuu, rahisi na wa haraka kwa wanandoa wanaomnunua mtoto ili kumrudisha nchini mwao kwani hawahitaji kupitia mchakato wa kawaida wa kuasili.

Na kwa mujibu wa Mery, ni ofa inayovutia zaidi. Haijalishi wazazi wanatoka wapi lakini anataka kutoa huduma zake za urithi kwa wanandoa na "kusaidia mtu ambaye anataka na amepigania kupata mtoto."

Soko

Kupata ofa sio ngumu; kuna mengi ya kuchagua huku kila kikundi cha Facebook kikijivunia eneo au ombi maalum.

Unapoingia unakabiliwa na mkondo wa mapendekezo: "Nilikodisha tumbo langu. Umri wa miaka 22. Hakuna watoto" "Nataka kusaidia familia kufikia ndoto zao, mimi ni mzima, hakuna maovu", "Wapangaji kutoka Ecuador tafadhalini inbox... ikiwezekana kama unaweza kusafiri hadi Marekani."

Baadhi huchapisha picha za watoto wao ili kuonesha sifa ambazo wazazi wanaotarajiwa wanaweza kuwa wanatafuta: "Binti yangu ana macho ya samawati isiyokolea. Picha zaidi zinapatikana."

Katika miaka ya hivi karibuni kumekuwa na msukumo wa kudhibiti tasnia hii.

Wanachama wa Congress kutoka vyama tofauti vya kisiasa, kama vile Democratic Centre, wamewasilisha jumla ya miswada 16 kwa Congress ili kufanya urithi kuwa halali tu wakati sio kwa faida kama huko Marekani.

Hakuna miswada hii iliyoendelea zaidi ya mjadala wa kwanza. Mnamo Septemba 2022, Mahakama ya Kikatiba ya Colombia iliamuru Congress kudhibiti, ikiangazia masuala ya msingi yanayozunguka vitendo hivyo.

Congress ilipewa muda wa miezi sita kufanya hivyo lakini hadi sasa, hakujakuwa na udhibiti wowote. Franco anasema kuwa kudhibiti tasnia hii yenye matatizo ni hatua ya kwanza na muhimu ya kushughulikia ukuaji wake unaokua na italinda wanawake walio katika mazingira magumu wanaosukumwa katika ukodishaji.

Licha ya wasiwasi, serikali ya Colombia haijatoa taarifa kwa Umma na Wizara ya Afya na Ulinzi wa Jamii haijajibu ombi la maoni wakati wa kuchapishwa.

Kukodisha tumbo kwa ajili ya kuishi

Hatahivyo, vitendo hivyo ni vikubwa zaidi kuliko Colombia, au hata Amerika Kusini. Ni duniani kote. Wale wanaotafuta matumbo ya kukodishwa katika nchi ambazo vitendo hivyo ni haramu watakabiliwa na vikwazo vingi hata kama mjamzito yuko katika nchi ambayo ni halali, urasimu wa kumrudisha mtoto nyumbani unaweza kuwa mgumu.

Nchini Colombia, ni rahisi kwani kuna vizuizi vichache vya kisheria. Majina ya wazazi waliokusudiwa mara nyingi huwekwa kwenye cheti cha kuzaliwa.

Uzazi unaweza kuwa mradi mzuri kwa wanawake wanaotafuta kusaidia watu ambao hawawezi kupata watoto wao wenyewe. Wengi hufanya hivyo kwa utimilifu wa kibinafsi sio faida.

Daniela kutoka Chile alisema anakodisha tumbo lake "ili kusaidia familia kufikia ndoto yao ya kuwa wazazi. Uzazi ni wa pekee sana, na ninataka kuwa sehemu ya hilo." Lakini huko Colombia, Mery, kama kwa ilivyo kwa maelfu ya wanawake, anakodisha tumbo lake la uzazi ili kuishi.