Je, ICC inaweza kuwakamata viongozi wa Israel na Hamas?

Mwendesha mashtaka mkuu wa Mahakama ya Kimataifa ya Uhalifu, Karim Khan, ameomba vibali vya kukamatwa kwa Waziri Mkuu wa Israel Benjamin Netanyahu na kiongozi wa Hamas huko Gaza, Yahya Sinwar.

Karim Khan alisema kuna sababu za kuridhisha za kuamini kuwa watu hao wawili walihusika na uhalifu wa kivita na uhalifu dhidi ya binadamu tangu angalau Oktoba 7, 2023.

"Tunaendelea kuamini kwamba shutuma za uhalifu dhidi ya ubinadamu ni sehemu ya shambulio lililoenea na la kimfumo dhidi ya raia wa Israel na Hamas na makundi mengine yenye silaha kwa mujibu wa sera za shirika hilo.

Bw. Khan pia anatafuta vibali vya kukamatwa kwa viongozi wengine wawili wa Hamas, Ismail Haniyeh na Mohammed al-Masri, na Waziri wa Ulinzi wa Israel Yoav Gallant.

Kwa upande wa viongozi wa Hamas, uhalifu unaodaiwa kuanza "kuanzia Oktoba 7, 2023"; kwa upande wa viongozi wa Israeli, "kuanzia Oktoba 8, 2023."

Je, ICC inaweza kuwakamata viongozi wa Israel na Hamas?

ICC, kama taasisi ya mahakama, haina jeshi lake la polisi au wakala wa utekelezaji; kwa hivyo inategemea ushirikiano na nchi kote ulimwenguni, haswa katika kukamata, kuhamisha waliokamatwa hadi kituo cha kizuizini cha ICC huko The Hague, kufungia mali ya washukiwa na kutekeleza hukumu.

Ingawa si shirika la Umoja wa Mataifa, Mahakama inanufaika kutokana na makubaliano ya ushirikiano na Umoja wa Mataifa.

Nini kinatokea sasa?

Mahakama ya ICC, yenye makao yake makuu mjini The Hague (Uholanzi), inachunguza hatua za Israel katika Ukingo wa Magharibi na Ukanda wa Gaza unaokaliwa kwa mabavu kwa miaka mitatu, pamoja na hatua za Hamas tangu tarehe 7 Oktoba.

Israel sio mwanachama wa Mahakama hiyo na haitambui mamlaka yake, lakini maeneo ya Palestina yalikubaliwa kuwa nchi wanachama mnamo 2015.

Majaji wa ICC sasa wataamua iwapo wanaamini kuwa ushahidi unatosha kutoa hati za kukamatwa.

Tarehe za mwisho ni tofauti, wiki na hata miezi wakati mwingine hupita kati ya wakati ambapo mwendesha mashtaka wa ICC anaomba hati ya kukamatwa na wakati majaji wanatoa uamuzi juu ya ombi hili.

Maoni baada ya kutolewa kwa hati za kukamatwa na ICC

Waziri Mkuu wa Uingereza na viongozi wengine walijibu tangazo la ICC.

Msemaji wa Rishi Sunak alisema uamuzi wa mwendesha mashtaka wa ICC kupata hati za kukamatwa kwa Waziri Mkuu wa Israel Benjamin Netanyahu na viongozi wengine wa Israel na Hamas haukuwa na manufaa.

"Hatua hii haina manufaa katika kusimamisha mapigano, kuwatoa mateka nje au kuleta misaada ya kibinadamu," msemaji huyo alisema.

Hapo awali, msemaji wa serikali alisema: "Kama ambavyo hatukusema tangu mwanzo, hatuamini kwamba ICC ina mamlaka kuhusu kesi hii. Uingereza haijawahi kutambua Palestina kama taifa, na Israel sio sehemu ya Roma. Sheria,” msemaji aliongeza.

Mapema mwaka huu, serikali ya Uingereza ilikosoa uamuzi wa Afrika Kusini wa kuwasilisha kesi dhidi ya Israel katika Mahakama ya Kimataifa ya Haki ya mauaji ya kimbari katika vita vya Gaza.

ICJ inashughulikia mizozo kati ya mataifa, wakati ICC inashughulikia watu binafsi.

Waziri Mkuu wa Czech Petr Fiala aliita uamuzi wa mwendesha mashtaka Karim Khan "wa kusikitisha na usiokubalika kabisa."

"Hatupaswi kusahau kwamba Hamas ilishambulia Israel wakati wa mwezi wa Oktoba na kuua, kujeruhi na kuwateka nyara maelfu ya watu wasio na hatia. Ni shambulio hili la kigaidi lisilo na msingi ambalo lilisababisha vita vya sasa huko Gaza na mateso ya raia huko Gaza, Israel na Lebanon. ,” mwendesha mashtaka alisema.

Waziri wa Mambo ya Nje wa Ubelgiji Hadja Lahbib aliunga mkono uamuzi huo na kusema Ubelgiji inaunga mkono ICC.

“Uhalifu uliotendwa Gaza lazima uchukuliwe hatua za juu, bila kujali wahusika. Ombi lililowasilishwa na mwendesha mashtaka wa Mahakama, Karim Khan, la kutaka kukamatwa kwa Hamas na maafisa wa Israel ni hatua muhimu kwa uchunguzi wa hali ya Palestina,” alisema.

Wakili wa haki za binadamu Amal Clooney, ambaye alihusika katika uamuzi wa ICC, alisema: "Kama wakili wa haki za binadamu, sitakubali kamwe kuwa maisha ya mtoto mmoja yana thamani ndogo kuliko ya mwingine.

Wakati huo huo, Hamas ilirasimisha ombi la kujaribu kupata hati za kukamatwa kwa viongozi watatu wa Hamas "wanalinganisha mwathiriwa na mnyongaji"

Wanamtaka Mwanasheria Mkuu wa Serikali atoe amri za kukamatwa na kuwekwa kizuizini dhidi ya wahalifu wote wa kivita, wakiwemo viongozi wa uvamizi, maafisa na askari ambao wamepatikana na hatia kwa uhalifu uliofanywa dhidi ya Wapalestina. Pia anatoa wito wa kufutwa kwa hati za kukamatwa kwa viongozi wa Palestina.

Rais wa Israel Isaac Herzog alielezea kuguswa kwake na tangazo la ICC, ambalo ameliita "zaidi ya kashfa" na ambalo "linaonesha ni kwa kiasi gani mfumo wa haki wa kimataifa una hatari ya kuporomoka." na kuongeza kuwa ni uamuzi wa upande mmoja.

ICC ni nini na ina mamlaka gani?

Mahakama ya Kimataifa ya Uhalifu ni mahakama ya kudumu ya kimataifa iliyoanzishwa mwaka 2002.

Ina uwezo wa kuwashtaki watu na viongozi kwa mauaji ya kimbari, uhalifu dhidi ya ubinadamu na uhalifu wa kivita.

ICC haina mamlaka ya kuangalia mambo ya nyuma, inaweza tu kushughulikia uhalifu uliofanywa baada ya Julai 1, 2002, wakati Mkataba wa Roma, uliounda Mahakama hiyo, ulipoanza kutumika.

Tunaongeza kuwa Mahakama ina mamlaka ya kiotomatiki kwa uhalifu unaotendwa katika eneo la Nchi ambayo haiheshimu mkataba, au na raia wa Nchi hiyo, au wakati Baraza la Usalama la Umoja wa Mataifa linapoelekeza suala hilo kwake.

Nchi 124 zimeidhinisha mkataba huo. Israel na Marekani hazijawahi kuridhia mkataba huo.

Mahakama haina jeshi lake la polisi kuwasaka na kuwakamata watuhumiwa.

Inategemea huduma za polisi za kitaifa kukamata watu na kuomba uhamisho wao hadi The Hague. Wakili wa Uskoti Karim Khan amekuwa mwendesha mashtaka mkuu kwa 2021.

Imetafsiriwa na Lizzy Masinga