Fahamu aina ya vyakula ambavyo ukivila vinakufanya unukie vizuri

Kila mtu ana harufu yake ya kipekee, sawa na alama ya vidole.

Utu wetu kama kuwa mtu wa kujamiiana kirahisi, kuwa na mamlaka, au kuwa na wasiwasi pamoja na hali zetu za kihisia na kiafya, vyote huathiri tunavyonukia.

"Miaka ya hivi karibuni imeonyesha wazi kuwa harufu ya mwili huathiriwa na vinasaba, homoni, afya na usafi," anasema Profesa Craig Roberts wa Chuo Kikuu cha Stirling, Scotland.

"Haijalishi jinsia, umri, mwelekeo wa kimapenzi, au kama mtu ana ujauzito, anabalghe , ugonjwa au afya njema. Hata hisia pia zina mchango," anaongeza.

Ingawa mambo mengi yanayoathiri harufu yako ya mwili hayako chini ya udhibiti wako, baadhi yako mikononi mwako haswa chakula unachokula.

Utafiti unaokua polepole unaonyesha kuwa lishe si tu huathiri harufu ya mwili kwa ujumla, bali pia jinsi watu wanavyokutafsiri, ikiwemo kuvutiwa na harufu yako.

Harufu ya pumzi na jasho

"Kibiolojia, chakula huathiri harufu ya mwili kupitia njia kuu mbili," anasema Lina Bagdach, mhadhiri wa masomo ya afya katika Chuo Kikuu cha Jimbo la New York, Binghamton. "Njia hizo ni mfumo wa mmeng'enyo na ngozi."

Wakati chakula kinameng'enywa tumboni, bakteria huchakata kemikali zake na kutoa gesi zinazonuka. Hizi ndizo husababisha kunuka mdomo kutegemea chakula ulicho kula. Inakadiriwa kuwa takribani theluthi moja ya watu wazima duniani hunuka mdomo.

Pili, ni ngozi.

Baadhi ya kemikali zinazozalishwa wakati wa mmeng'enyo husafiri kupitia damu hadi kwenye tishu za mwili. Sehemu yao hutolewa kupitia ngozi, ambako hukutana na bakteria na kutengeneza harufu kwa sababu jasho lenyewe halina harufu; ni bakteria wanaolifanya linuke..

Chakula tofauti hutoa harufu tofauti. Lakini karibu vyote vinavyosababisha harufu mbaya huwa na kitu kimoja: vinavyotokana na sulfuri. Cha kushangaza, baadhi ya kemikali hizi zinaweza kuhusishwa na kuvutia zaidi, kulingana na tafiti fulani.

Matunda na mboga

Brokoli, kabichi, Brussels sprouts, na koliflawa inaweza kuwa chakula kikuu cha afya. Lakini pia ni ya juu sana katika misombo ya sulfuri, ambayo mara nyingi hutoa harufu ya yai iliyooza.

Michanganyiko hii inapoingia kwenye mfumo wa damu na kugusana na bakteria ya ngozi, inaweza kufanya jasho kunuka vibaya sana, asema mtaalamu wa lishe Carrie Beeson.

Hata hivyo, jambo la kushangaza ni kwamba tafiti zinaonyesha kwamba ingawa kitunguu saumu hufanya kinywa cha watu kunuka, kwa kweli hufanya jasho la kwapa kunukia vizuri zaidi.

Wanasayansi walichunguza wanaume 42 ambao walivaa pedi chini ya makwapa ili kukusanya jasho lao kwa masaa 12. Baadhi yao walitumia kiasi kidogo cha vitunguu, wengine walitumia kiasi kikubwa, na wengine walichukua ziada ya vitunguu.

Kisha, wanawake 82 walikadiria harufu ya pedi kwa kupendeza, kuvutia, uume, na nguvu ya harufu.

Wanaume ambao walikuwa wamekula kiasi kidogo cha kitunguu saumu hawakuitikia sana, lakini wale waliotumia kiasi kikubwa cha kitunguu saumu walikadiriwa kuwa wa kuvutia sana. Wale ambao walikuwa wamechukua nyongeza ya vitunguu pia walionekana kuwa wa kuvutia zaidi.

"Tulirudia utafiti huo mara tatu kwa sababu tulishangaa sana," anasema Jan Havlicek, mwanasayansi wa jaribio hilo na mtafiti wa mawasiliano ya kemikali ya binadamu katika Chuo Kikuu cha Charles katika Jamhuri ya Czech.

Anashuku kwamba kwa sababu kitunguu saumu kina virutubisho vya antioxidant na antimikrobiolijia ambayo inaboresha afya ya binadamu, inawafanya wanaume hawa kuwavutia zaidi wanawake.

Mboga kama asparagus pia huzalisha kemikali zinazoleta harufu kali kwenye jasho na mkojo, lakini si watu wote wanaozalisha harufu hii, wala kuitambua na hili hutokana na tofauti za vinasaba.

Lakini sio kila mtu hutoa harufu hii, ingawa tafiti zimeonyesha matokeo mchanganyiko. Mnamo miaka ya 1950, utafiti ulionyesha kuwa chini ya asilimia 50% ya watu walitoa harufu ya kipekee ya mkojo baada ya kula avokado, wakati mnamo 2010, watafiti waligundua kuwa zaidi ya 90% ya washiriki walitoa harufu hii. Hivyo si wazi. Pia, si kila mtu anaweza kutambua harufu. Uwezo wa kunusa harufu mbaya ya mkojo baada ya asparagus pia inategemea na jenetiki za mtu binafsi.

Kwa ujumla, kula matunda na mboga nyingi huifanya harufu ya mwili kuwa nyororo, tamu na ya kuvutia zaidi.

Utafiti mmoja wa 2017 Australia ulionyesha kuwa wanaume waliokula matunda na mboga kwa wingi walikuwa na harufu iliyokadiriwa kuwa nzuri zaidi. Hata rangi ya ngozi iliyonata kidogo kwa sababu ya carotenoids (molekuli zinazopatikana kwenye karoti, malenge, nyanya, papai na matunda mengine) ilionekana kuvutia zaidi.

Lakini uchunguzi huo huo pia uligundua kwamba kula kiasi kidogo cha mafuta, nyama, mayai, na tofu pia kulihusishwa na jasho lenye harufu nzuri zaidi. Hata hivyo, vyakula vyenye wanga nyingi vilitoa harufu mbaya zaidi.

Nyama na samaki

Nyama na samaki vinaweza kuongeza harufu ya mwili kwa sababu protini zake zinapovunjwa hutengeneza kemikali zinazotoka kupitia jasho.

Samaki na kunde vina viwango vya juu vya trimethylamine, kemikali inayonuka sana. Kuna ugonjwa adimu sana unaoitwa trimethylaminuria, ambapo mwili hauwezi kubadili trimethylamine kuwa isiyonuka na hivyo kufanya mtu kutoa harufu kali kama vumba.

Katika utafiti wa 2006, wanaume waliokula lishe isiyo na nyama walionekana kuwa na harufu ya kupendeza zaidi kuliko waliokula nyama.

Lakini hali hii ni nadra sana. Kwa mfano, ripoti ya kisa mnamno 2025 ilielezea mvulana wa miezi 10 ambaye alipata harufu mbaya baada ya kula samaki kama vile sawfish.

Hali hiyo ilikuwa ya muda mfupi, na kwa usimamizi makini, hatimaye aliweza kula samaki bila dalili za kujirudia ya kuwa na harufu mbaya ya mwili.

Utafiti mwingine wa 2006 wa wanaume watu wazima uliofanywa na timu ya Havlicek unatoa taarifa mpya kuhusu athari za nyama kwenye mvuto.

Wanasayansi walichunguza wanaume 30 ambao walikula mlo usio na nyama au usio na nyama kwa wiki mbili. Wanawake walikadiria harufu zao kwa kupendeza, mvuto, uanaume, na nguvu. Harufu ya wanaume kwenye lishe isiyo na nyama ilikadiriwa, kwa wastani, kuwa ya kuvutia zaidi, ya kupendeza, na nyepesi.

"Kwa kushangaza, wale waliokula nyama walikuwa na harufu kidogo ikilinganishwa na wale ambao hawakula nyama," Havlicek anasema.

Hakutarajia matokeo haya, kwa sababu nyama daima imekuwa sehemu muhimu ya chakula cha binadamu katika historia ya mabadiliko.

Lakini hakuna wanadamu wa enzi za jadi waliokula nyama kwa kadiri ambayo ni kawaida katika jamii ya kisasa ya kiviwanda.

"Katika mageuzi yetu, haikuwa kawaida kwetu kula nyama kila siku," Havlicek anasema.

Pombe na kahawa

Pombe, hasa ikitumika mara kwa mara, husababisha pumzi mbaya. Inapochakatwa mwilini huzalisha acetaldehyde, kemikali inayonuka kama pombe iliyochacha. Pia hupunguza ute wa mate na hivyo kuruhusu bakteria kuzaliana zaidi mdomoni.

Kwa mfano, uchunguzi mmoja uligundua kuwa kati ya watu 235, wale wanaokunywa pombe kila siku walikuwa na uwezekano mkubwa wa kulalamika juu ya harufu mbaya ya kinywa na walikuwa na viwango vya juu vya misombo ya sulfuri tete kwenye pumzi zao. Utafiti mwingine wa 2010 uliangalia wanaume ambao walikunywa maji au bia wakati wa mtihani. Watafiti waligundua kuwa wale waliokunywa bia walikuwa wakivutia zaidi, lakini kwa bahati mbaya kwa mbu tu!

Kafeine kwenye kahawa na chai inaweza kuchochea tezi za jasho, hasa kwenye kwapa na maeneo ya siri, na hivyo kuongeza hatari ya harufu mbaya.

Ingawa kafeine hupatikana kwenye jasho, hakuna ushahidi kuwa yenyewe moja kwa moja huongeza harufu.

Kwa nini harufu ni muhimu?

"Kwa mamalia, harufu ina nafasi muhimu katika mawasiliano ya kijamii," anasema Profesa Roberts.

Ingawa harufu ni sehemu moja tu ya mvuto, ni vigumu kuitenganisha na mambo mengine kama sura, tabia na namna ya kuzungumza.

Matokeo ya baadhi ya tafiti yanatofautiana. Katika jaribio moja, wanawake waliokuwa wamefunga kwa saa 48 walionekana kuwa na harufu ya kuvutia zaidi, ingawa utafiti mwingine ulionyesha kufunga kunaongeza kinywa kutoa harufu mbaya.

Bado hata sayansi inayopima mabadiliko haya ya hila na tete imetoa matokeo yanayokinzana.

Kwa mfano, Havlicek ilifanya jaribio lingine ambapo wanaume walikadiria harufu ya pedi za kwapa za wanawake kwa kupendeza, mvuto, uke, na nguvu baada ya baadhi ya wanawake kula kawaida na wengine kufunga kwa saa 48.

Ingawa hakukuwa na tofauti kubwa kati ya makundi hayo mawili, wanawake waliofunga walipata jasho lao kuwa la kuvutia zaidi kuliko wale ambao hawakufunga. "Hili pia lilikuwa jambo ambalo hatukutarajia," Havlicek anasema.

Lakini matokeo haya yanahitaji kuigwa ili kuchora picha iliyo wazi zaidi. Na bila shaka, ingawa jasho lako linaweza kunuka vizuri, utafiti wa 2018 nchini Uswizi uligundua kuwa kufunga kwa kweli hufanya harufu mbaya ya kinywa kuwa mbaya zaidi.

Hatimaye, mshangao unaorudiwa ambao uliibuka kutoka kwa tafiti hizi umesababisha watafiti kama Roberts na Havlicek kuhitimisha kuwa hakuna utaratibu wazi ya jinsi chakula kinavyoathiri harufu ya mwili na jinsi wengine wanavyoiona. Kuna tofauti kubwa ya mtu binafsi inayohusika.

"Kuna kemikali nyingi sana zinazochangia harufu ya mwili, na hatujazifahamu zote," anasema Havlicek. "Lakini inaonekana zina mchango mkubwa."