Ni nini kilichotokea kwa wanajeshi wa Urusi waliokimbia vita?

Kwa mujibu wa uchunguzi uliofanywa na BBC Idhaa ya Urusi, kumekuwa na ongezeko la wanajeshi wa Urusi wanaoondoka katika vitengo vyao au kutorejea nyumbani likizo. Wengi wanakimbilia kwa ndugu zao. Wale wanaowahifadhi watoro wana hatari ya kushtakiwa.

Asubuhi ya Machi 23, 2023, katika kijiji kimoja kilichopo katika eneo la Stavropol kusini mwa Urusi, Dmitry Seliginenko alimchukua mpenzi wake kwenye pikipiki yake hadi ofisi ya serikali ya mtaa kulipa bili zake za matumizi.

Miezi sita iliyopita, Seliginenko aliitwa kupigana nchini Ukraine chini ya amri ya Rais wa Urusi Vladimir Putin ya kuwamasisha raia jeshini. Alitakiwa kurejea katika mstari wa mbele wa mapigano ifikapo mwezi Machi 2023.

Hata hivyo, hakurejea katika kitengo chake cha mstari wa mbele hata baada ya siku 10 za likizo ya wagonjwa na sasa yuko kwenye orodha ya Urusi ya watu wanaosakwa.

Seliginenko alipokuwa akipita kijijini, alimuona mwanafunzi mwenzake wa zamani Andrei Sobershenov, ambaye alikuwa amemaliza shule na kuwa afisa wa polisi.

Sobershenov alitoa taarifa hii kwa mwanajeshi. Muda mfupi baadaye, wanaume watatu walijaribu kumkamata Seliginenko, ambaye alikuwa akimsubiri mpenzi wake.

Seliginenko alifanikiwa kuwasiliana na mama yake na baba yake wa kambo, ambaye aliendesha gari hadi mjini na kuingilia kati. Kuna maelezo mawili ya kile kilichotokea baadaye.

Kwa mujibu wa taarifa rasmi ya polisi, baba wa Seliginenko, Aleksandr Grachev, alikamata pingu za Sobershenov na kupiga kelele, "Nikamate badala yake." Kisha akamtupa Sobershenov chini na kuanza kumpiga.

Familia yake inadai kuwa walipotaka kuona waranti ya kukamatwa, Sobershenov alimsukuma Alexander Grachev chini na kumpiga.

Wote wawili Sobershenov na Grachev walikuwa wamelazwa hospitalini. Grachev alishtakiwa kwa kumshambulia afisa wa polisi.

Wakati huo huo, Seliginenko alikimbia kwenye gari la wazazi wake.

Tukio hilo lilizua mjadala mkali katika mitandao ya kijamii iliyoundwa na wakazi wa kijiji hicho.

Familia ya Seliginenko ilisema kuwa rasimu ya mtoto wao katika jeshi ilikuwa ya ajabu tangu mwanzo. Walisema alipelekwa katika mstari wa mbele bila hata kufanyiwa mazoezi sahihi ya kijeshi na kupimwa virusi vya COVID-19.

Mnamo Januari 2023, Seliginenko alipata homa na kupewa likizo ya matibabu. Seliginenko alifanyiwa upasuaji wa tumbo siku mbili baada ya kuwasili nyumbani. Familia hiyo ilisema kuwa Seliginenko alikuwa hafai kwa huduma ya kijeshi na alipaswa kutathminiwa na bodi ya matibabu ya kijeshi.

Si kila mtu katika mtandao wa kijamii alikubaliana na madai ya familia. Kwa kujibu, familia ya Seliginenko ilitoa ombi la kihisia kwa majirani zao.

"Wewe, Je, unajua ni askari wangapi waliojeruhiwa wanalala katika hospitali katika Pyatigorsk, Budyonovsk, mikoa ya Rostov?... Kabla ya kuwakosoa wengine, jiweke kwenye viatu vya akina mama na watoto hao ambao tayari wameteseka sana... Kama una mume au mtoto , wewe ingekuwa bora kuomba kwamba kitu hicho kisitokee kwako!"

Mnamo mwezi Machi 2024, Aleksandr Grachev alipatikana na hatia ya shambulio na kupigwa faini ya 150,000 rubles (karibu $ 1,800).

Dmitry Seliginenko bado hajarejea katika kikosi chake na mahali alipo sasa hapajulikani.

Hakuna hata mmoja kati yao aliyetaka kuhojiwa na BBC.

"Watu wote katika kijiji hicho walichukuliwa"

Askari Vitaly Petrov, ambaye alijitenga na kitengo chake cha kijeshi, na mama mkwe wake Lydia Tsaregorodtseva walikuwa kizimbani. Tsaregorodtseva alijaribu kuwazuia polisi wa eneo hilo kumkamata mkwe wake.

BBC imekusanya habari kamili ya kesi hiyo, kwa kuzingatia nyaraka za mahakama na ushahidi kutoka kwa watu wanaohusika na kesi hiyo. Majina ya wahusika hayajawekwa wazi kwa sababu za kiusalama.

Vitaly Petrov (33) aliishi katika kijiji cha Sharaldey na alikuwa baba wa watoto wawili. Aliandikishwa katika jeshi la Ukraine mnamo 2022.

Eneo hilo ni moja ya maeneo maskini zaidi nchini Urusi. Kulingana na utafiti uliofanywa na BBC na shirika huru la habari la Urusi Mediazona, katika msimu wa 2022, kijiji cha Sharaldei kilikuwa na kiwango cha juu cha rais wanaoingizwa jeshini na vifo nchini Urusi.

Petrov alirejeshwa kwa nguvu mapema mwaka 2023 baada ya amri kutoka kwa kitengo chake cha kijeshi. Baadaye alitoroka kutoka hospitali ya kijeshi ambako alikuwa akitibiwa mwezi Juni.

Mama mkwe wa Petrov aliiambia mahakama kwamba mkwe wake hafai kwa huduma ya kijeshi, alisumbuliwa na maumivu ya kichwa, na alikuwa chini ya vurugu na wizi katika kitengo cha jeshi.

Waendesha mashtaka wa kijeshi wanasema Petrov aliepuka kurudi mbele.

Petrov alitumia majira ya joto na kuanguka kwa 2023 mafichoni katika nyumba ya wakwe zake, akitumia siku zake nyingi kukusanya karanga za pine, uyoga, na matunda katika msitu wa karibu, na mara kwa mara kurudi nyumbani kulala usiku.

Grigory Sverdrin, mwanaharakati wa shirika lisilo la kiserikali la Run to the Forest, ambalo linawasaidia watu wa jangwani kuhama, anakadiria kuwa karibu asilimia 30 ya watu wa jangwani wanakaa Urusi, wakati wengine huenda nje ya nchi. Kwa mujibu wa MediaZona, zaidi ya malalamiko 13,000 yanayohusiana na kutengwa na kuondoka bila kibali yamewasilishwa katika mahakama za Urusi.

Kuna hoja mbili za nini kitatokea baadaye.

Mama mkwe Tsaregorodtseva alisema polisi walivunja mlango, wakainga ndani ya nyumba, wakamsukuma yeye na wajukuu zake wawili wenye hofu kando na kuanza kupekua nyumba hiyo, na kupasua sakafu kwa shoka.

Pia alidai kuwa polisi hawakuonyesha kitambulisho au kibali chochote. Hatahivyo, kwa mujibu wa nyaraka za mahakama, polisi wanakanusha madai hayo.

Polisi pia wanadai kuwa hawakuipekua nyumba hiyo wala kupora kitu chochote.

Kitu pekee ambacho familia na polisi wanakubaliana ni kwamba mabinti wawili wa Petrov walimkimbilia baada ya kuibuka kutoka mafichoni mwake.

Kwa mujibu wa nyaraka za mahakama, malumbano yalizuka wakati polisi walipokuwa wakijaribu kumkamata Petrov.

Petrov na Tsaregrodtseva wote walishtakiwa. Petrov alihukumiwa kifungo cha miaka sita jela kwa kuondoka jeshini bila ruhusa. Tsaregrodtseva, na mama mkwe wake, walihukumiwa kifungo cha miaka miwili jela na kuamriwa kulipa 100,000 rubles (karibu $ 1,390) kama fidia kwa afisa wa polisi ambaye alijeruhiwa wakati wa makabiliano.

Chanzo cha habari kinachofahamu kesi hiyo kiliiambia BBC kuwa mke wa Vitaly Petrov alifarijika kwamba mume wake alikuwa gerezani na hakurudi vitani.

Pia kiliripoti kuwa maeneo ya vijijini yalikuwa yakiathirika kutokana na vita.

"Watu wote katika kijiji hicho waliondolewa. Hakuna mtu aliyebaki kufanya kazi ngumu, kufuga wanyama, au kujiandaa kwa majira ya baridi.

Watoto ni wagonjwa au wanaogopa kifo. Ni wanawake tu ndio wanaachwa kijijini, wakijaribu kufanya kitu, lakini ni vigumu kutarajia matokeo."

Chanzo hicho kilisema wanaume wengi walihisi kama walikuwa katika "hali isiyo na matumaini": walikuwa wanapelekwa vitani, iwe walitaka au la, wakati familia zao zikihangaika kuishi nyumbani peke yao.

Miaka 7 kwa ajili ya kuachishwa kazi

Mnamo Januari 2023, Roman Yevdokimov, kutoka kijiji kilicho kwenye mpaka wa Urusi na Mongolian, alihukumiwa kifungo cha miaka saba jela kwa kuacha kitengo chake.

Yevdokimov (34), ambaye amepatikana na hatia mara mbili kwa wizi katika siku za nyuma, aliitwa kwenye utumishi wa kijeshi mnamo Oktoba 2022 chini ya amri ya kuwaingiza raia jeshini ya Putin iliyohamasisha raia nchi nzima.

Yevdokimov aliondoka katika kitengo hicho baada ya mwezi mmoja na kurejea nyumbani. Alijificha katika msitu. Familia ya mke wake ilimpatia chumba cha kulala kama makazi, lakini hatimaye alikamatwa na mamlaka ya kijeshi na kupelekwa jela.

Hata hivyo, Yevdokimov, aliyepatikana ambaye alipatikana na hatia, alipewa fursa ya kwenda Ukraine kupigana badala ya kutumikia kifungo jela. Yevdokimov alinusurika miezi sita kama alipokuwa katika kikosi cha mashambulizi, na chini ya sheria za wakati huo (ambayo tangu wakati huo imebadilishwa), alishushwa cheo mnamo Aprili 2024 na angeweza kurudi nyumbani.

Hata hivyo, familia ya Yevdokimov ilisema kuwa aliumizwa sana na miezi yake sita kwenye mstari wa mbele kiasi kwamba hakuweza kuendelea kuishi katika maisha yake ya kawaida. Sasa anatumia muda wake mwingi katika misitu ambapo alijificha alipokuwa akiwatoroka wanajeshi.

Yevdokimov alisamehewa rasmi kifungo chake cha miaka saba jela kwa kuwa mwanachama wa kikosi cha mashambulizi ya 2023, lakini hakuna ushahidi wa maandishi kwamba alipigana katika jeshi au alijeruhiwa akiwa kazini.

Wengi wa wapiganaji wa zamani waliosajiriwa jeshini kutoka gerezani sasa wanaishtaki wizara ya ulinzi ya Urusi ili hadhi yao itambuliwe.

Lakini hata hilo ni gumu kwa Yevdokimov, kwani inachukua saa nne kufika ofisi ya usajiri karibu ili kutatua suala hilo.

Dada yake Yevdokimov aliiambia BBC: "Nilienda kumuona na alikuwa na vinywaji vichache na akasema, 'Kwa nini usiniruhusu niwe askari wa mkataba?'"

"Sitamruhusu ndugu yangu aondoke. Anajua jinsi nilivyo na wasiwasi, kwahivyo ni vigumu kwake kuniacha. Lakini anataka kurudi kwa wenzake vitani. Baadhi yao wanakufa, na ndugu yangu ana wasiwasi juu ya wenzake. Anateseka kwa sababu ya hali waliyonayo vitani."

Kesi hizi ni baadhi ya chache tu zilizopo mahakama mahakama.

Kwa mujibu wa rekodi rasmi, takriban wanajeshi 800 walihukumiwa kwa makosa ya uasi, kutotii kila mwezi mwaka 2024. Kwa mujibu wa MediaZona, hii ni mara mbili ya idadi ya mwaka uliopita na zaidi ya mara 10 ya idadi kabla ya vita.

Hakuna takwimu rasmi juu ya familia zilizohukumiwa kwa kuwasaidia watu wa jangwani.

Imetafsiriwa na Dinah Gahamanyi