Kwa nini raia wa Urusi wanaogopa kuondoka majumbani mwao licha ya vita?

Wakazi wa miji na vijiji vilivyopo katika maeneo ya mstari wa mbele wa mapigano katika mkoa wa Kursk hawataki kuhamia maeneo salama, wakihofia, pamoja na mambo mengine, kwamba nyumba zao zitaporwa na wanajeshi wa Urusi.

Watu wanalalamika kuhusu uporaji katika maeneo ya mstari wa mbele kwa tahadhari kubwa, wakihofia shutuma za kulidhalilisha jeshi. BBC ilizungumza na baadhi ya waathirika.

Andrey kutoka Moscow (jina limebadilishwa kwa sababu za kiusalama) alikuwa na mama anayeishi katika mji wa mpakani wa Glushkovo katika mkoa wa Kursk hadi hivi karibuni, na baada ya kifo kaka yake mkewe aliishi huko. "Agosti 18, niliendesha gari hadi Glushkovo juu ya daraja ambalo tayari limejaa mashimo kutokana na mashambulio ya silaha za Heimars. Niliuliza jeshi ni muda gani nilipaswa kuondoka.

Walinitazama kwa mshangao na wakasema kwamba siwezi kuondoka kabisa," anasema.

Baada ya jeshi la Ukraine kuchukua eneo la Sudzha na jeshi la anga kuharibu madaraja katika Mto Seim, wilaya ya Glushkovsky ilitengwa na Urusi. Bado kuna tisho kwamba itachukuliwa na majeshi ya Ukraine.

Hata hivyo, wakazi wa eneo hilo hawana haraka ya kuhamia katika maeneo salama, anasema Andrey.

"Nilizunguka katika kijiji chote. Kuna watu wengi. Mbwa wanabweka, kuku wenye njaa wakiwika. Madirisha ya maduka yamevunjwa. Hakukuwa na uokoaji! Wa kwanza kuondoka walikuwa ni maafisa wa utawala," anaelezea hali katika kijiji.

Mamlaka rasmi zinatoa takwimu tofauti kuhusu idadi ya wakazi walioondoka majumbani mwao: Naibu Waziri Mkuu Denis Manturov alisema kuwa watu elfu 115 walihamishwa kutoka maeneo hatari ya mkoa wa Kursk, huku Kaimu Gavana Alexei Smirnov, katika mkutano na Rais Putin, alisema ni watu elfu 133 waliotoroka. Mwandishi wa habari Farida Rustamova aliangazia tofauti.

Wakazi wa eneo hilo hawataki kuacha mashamba yao na mali zao, na kaka wa mke wa Andrey hana mpango wa kuondoka Glushkovo ili kila kitu kilichoachwa nyuma kisiporwe.

Alipoulizwa kwa nini jeshi halipigani na uporaji, Andrey anajibu: "Hilo ni swali zuri. Je, hamjui kwamba ni jeshi ambalo linapora?" Kisha anafafanua: "Sikuwahi kueneza propaganda za Ukraine. Lakini najua kwa hakika hata maduka hayo ambayo yaliibiwa na jeshi."

Mnamo Agosti 23, kituo cha Telegram "Ash. Kursk" kilichapisha video inayoonyesha wanajeshi watatu wa Urusi wakiiba ghala la Wildberries katika kijiji cha Zvannoye katika Wilaya ya Glushkovsky. Siku chache kabla, wanajeshi wawili kutoka Jamhuri ya Chechen waliiba duka la simu la Megafon huko Glushkovo.

Mmoja wa wakazi wa kijiji cha Korenevo katika mkoa wa Kursk alianza kukusanya ushahidi wa picha na video kutoka kwa majirani zake kuhusu wizi wa nyumba zao, ili baadaye ajaribu kufungua kesi ya upotezaji mali.

"Maeneo ambapo uporaji ulifanyika ni Bolshoe Soldatskoe, Korenevo, Glushkovo. Tunajaribu kuwasiliana na watu ili kutatua suala," aliiambia BBC (kwa sababu za kiusalama, aliomba kutotajwa jina).

Alipoulizwa na mwandishi wa BBC juu ya iwapo anaogopa kukabiliwa na shutuma za kulidhalilisha jeshi, alijibu: "Ninavyoelewa, maafisa wa juu wa jeshi wanataka kuepuka haya yote. Wanasema watawalaumu majirani zao, kwamba wao ndio wanaofanya ubabe huu na kuondoka. Au watailaumu Ukraine kwa uporaji. Hapa hakuna udhalilishaji. Kama mtu atachukua picha au video za mwanajeshi akifanya hivyo, nitaripoti tu ukweli wa kile kinachotokea huko."

Pia kuna waathirika ambao wanahofia kwamba malalamiko dhidi ya jeshi yanaweza kusababisha matokeo haya: "Mimi ni mzalendo wa nchi yangu, sitamwambia mtu yeyote chochote," mmoja wa wanawake hao aliiandika BBC.

Mwanamke huyo hapo awali alikuwa amelalamika katika kundi la umma la jiji kwamba nyumba yake ilikuwa imevunjwa wakati hayupo. Na mkazi wa kijiji cha Kolychevka katika mkoa wa Kursk alijibu: "Njoo uone kila kitu kwa macho yako mwenyewe. Sikutoa maoni yangu."

Wakati wanajeshi wa Urusi walipoipora miji na vijiji vya Ukraine katika miezi ya kwanza ya vita, kisha kutuma makwao vifaa vya nyumbani vilivyoibiwa, mamlaka ya Urusi iliyataja malalamiko hayo kuwa bandia na haikutoa maoni kwa njia yoyote.

Mamlaka za mitaa pia hazizungumzii malalamiko kutoka kwa wakazi wa mkoa wa Kursk, hasa kwa kuwa upigaji kura wa mapema unaendelea katika mkoa huo kwa ajili ya uchaguzi wa gavana.

Shirika la serikali RIA Novosti, kwa upande wake, lilidai, likinukuu wakazi wa eneo hilo, wakisema kwamba katika makazi ya mkoa wa Kursk, askari wa Ukraine waliovaa sare za askari wa Urusi walikuwa wakijihusisha na uporaji.

Hakuna hukumu kwa ajili ya uporaji

Mnamo mwezi Septemba 2022, miezi sita baada ya kuanza kwa uvamizi wa Urusi dhidi ya Ukraine, wabunge wa Urusi waliongeza kanuni ya Jinai ya Kirusi na Kifungu cha 356.1 cha "uporaji ".

Marekebisho hayo, ambayo yalianzisha kipengele kipya cha uhalifu, yaliongezwa na wabunge kwenye muswada tofauti kabisa na kupitishwa bila majadiliano. Adhabu chini ya kifungu cha sheria hiyo ya uporaji ni kifungo cha hadi miaka 15 jela.

Kwa mujibu wa sheria ya makosa ya jinai ya Shirikisho la Urusi, uporaji au matumizi ya mali ya mtu mwingine wakati wa vita ni kinyume cha sheria, isipokuwa inapokuwa pale inapoonekana kuwa kuna "umuhimu."

Hata hivyo, kesi za jinai chini ya Kifungu cha 356.1 cha Sheria ya Makosa ya Jinai juu ya uporaji nchini Urusi bado zilifunguliwa na hata kupelekwa mahakamani.

Mahakama ya kijeshi ya Rostov Garrison kwa sasa inafikiria kuendesha kesi mbili dhidi ya askari saba ambao walipokelewa huko Mei na Juni 2024, lakini majina yao yamefichwa kwenye hifadhidata ya mahakama.

Mnamo Oktoba 2023, mahakama hiyo hiyo ilipokea kesi nyingine, ya kwanza nchini Urusi, kesi ya uporaji - mshtakiwa alitajwa kama Ruslan Kachlavov.

Siku moja baada ya kesi hiyo kusajiliwa mahakamani, Mediazona iligunduliwa kuwa mshtakiwa Kachlavov alikuwa chini ya kifungo cha nyumbani.

Jina la mshtakiwa katika kesi hii kwa sasa limefichwa katika hifadhidata ya Mahakama ya Rostov Garrison, wakati inaonyeshwa kuwa kesi hiyo ilitumwa kwa mahakama nyingine kulingana na mamlaka.

Kesi ya Kachlavov na kesi zingine za uporaji hazijaorodheshwa kwenye tovuti ya Mahakama ya Vladikavkaz Garrison.

Uwezekano wa kesi za uporaji wa kijeshi kufikia hukumu na utekelezwaji wa hukumu ni mdogo. Katika majira ya kiangazi ya mwaka 2023, Bunge la Urusi Duma lilipitisha sheria inayoruhusu kusimamishwa kwa uchunguzi juu ya uhalifu wa kijeshi kwa ombi la makamanda wao.

Ikiwa mporaji atapata tuzo mbele, au baada ya kutolewa kwake kwa sababu ya kuumia au mwishoni mwa vita, mashtaka yake ya jinai yatakomeshwa.

Kwa kawaida, hii haiwahusu wale ambao kesi yao tayari imepelekwa mahakamani. Lakini muswada wa kuondoa kizuizi hiki tayari umewasilishwa kwa bungee , na kwa vitendo bado unakiukwa.

Wakazi wa mikoa ya mpakani ya Urusi ambao walioingia kwenye nyumba zilizoachwa na wenzao kutokana na mashambulio ya makombora pia wanaweza kuepuka uwajibishwaji wa sheria ya uporaji kwa kusaini mkataba na Wizara ya Ulinzi.

Aidha, mahakama zinazingatia kwamba waporaji wa ndani wenyewe wanakabiliwa na makombora na Jeshi la Ukraine. Lakini iwapo watakamatwa, wanashtakiwa sio kwa uporaji, bali kwa wizi wa kawaida, kulingana na hukumu zilizosomwa na BBC.

Nini kilisemwa katika mahakama za Urusi kuhusu uporaji katika mikoa ya Ukraine iliyotekwa na Urusi?

BBC pia ilipata nakala za hukumu kutoka kwa mahakama ya Urusi katika eneo linalokaliwa la Kherson, ambako uporaji unatajwa, lakini uhali huo ulitajwa kama kisingizio cha kufanya uhalifu mwingine. Mahakama imemhukumu mwanajeshi wa jeshi la Urusi kwa mauaji ya raia kutoka kijiji cha Novaya Zburyevka - eneo la nyumbani kwao.

Muuaji huyo alisema mahakamani kwamba alimshuku mmiliki wa nyumba hiyo kuwa mporaji. Mahakama ya kijeshi iliyoundwa na mamlaka ya Urusi katika eneo la Kherson lililokaliwa kimabavu ilimhukumu mwanajeshi huyo kifungo cha miaka 9 jela.

Nchini Ukraine, wanajeshi Chernov na Turko wanashukiwa kwa kuwafanyia ukatili raia pamoja na mauaji ya kukusudia. Kwa mujibu wa viwango vya kimataifa, huu ni uhalifu wa kivita.

Sheria ya Makosa ya Jinai ya Urusi pia ina Ibara ya 356 juu ya mbinu hizo zilizopigwa marufuku za vita, lakini mahakama za Urusi haizitumii kwa wafanyakazi wa kijeshi wa Urusi.

Uporaji unaodaiwa kufanywa na waathirika pia uliripotiwa katika mahakama ya Urusi na raia wa Ukraine Mikhail Balaban, ambaye alipatikana na hatia ya mauaji huko Donbass.

Mahakama Kuu ya jeshi la Urusi "DPR" iliyojitangazia uwepo wake na ambayo ilitwaliwa na Urusi ilimhukumu Balaban kifungo cha miaka 18 jela kwa kulipua guruneti - kulingana na hukumu hiyo, aliitupa ndani ya gari walipokuwemo marafiki zake (mmoja wao hatimaye alikufa). Balaban alichukua maguruneti kutoka eneo la kampuni ambapo alifanya kazi kabla ya vita.

Balaban aliiambia mahakamani kwamba waathiriwa, ambao waliishi karibu na mstari wa mapambano, wanadaiwa "kujihami kwa bunduki, na maguruneti na walikuwa wakijihusisha na uporaji," ikiwa ni pamoja na "kuchukua vitu vya thamani, silaha, na risasi kutoka kwa wafu." Mahakama ya kwanza ya rufaa mjini Moscow ilibaini madai hayo kuwa hayana msingi.

Raia wa zamani ambao walikimbia vita na kutafuta hadhi ya wahamiaji wa kulazimishwa walitoa ushahidi mahakamani juu ya uporaji katika eneo linalokaliwa na Urusi. BBC imebaini katika maamuzi ya Mahakama ya Kisovieti ya Bryansk kuwa : "Kulikuwa na uporaji mkubwa na uvunjaji wa sheria katika mji huo kwa upande wa <data zilizoondolewa> na jeshi." Wakati huo huo, "raia walishambuliwa kwa makombora ya kila siku na jeshi la Ukraine." Hivyo, mahakama ilinukuu malalamiko ya karibu ya maneno ya Kirumi Safronov na Raisa Moskalenko.

Wapi na kwa jeshi gani "uporaji wa watu" ulifanyika, kulingana na walalamikaji, umefichwa katika maandishi yaliyochapishwa ya uamuzi. Lakini kutokana na maelezo ya kile kilichotokea, mtu anaweza kuhitimisha kwamba tunazungumza juu ya Mariupol, ambayo ilikuwa inashambuliwa na Jeshi la Ukraine wakati huo. Kwa hiyo, wanajeshi wa Urusi walikuwa katika mji huo.

Imetafsiriwa na Dinah Gahamanyi na kuhaririwa na Seif Abdalla