Wanawake wakaidi wa Iran: 'Sasa Ninavaa kile ninachopenda'

Mwanamke wa umri wa makamo anatembea barabarani mjini Tehran, nywele zake hazijafunikwa, suruali yake ya jeans ikiwa imechanika. Wachumba ambao hawajafunga ndoa wanatembea wakiwa wameshikana mikono. Mwanamke akiinua kichwa chake alipoombwa avae hijab na polisi wa maadili wa Iran waliokuwa wakiogopwa, na kuwaambia: "Achaneni na mimi!

Vitendo hivi vya uasi wa kijasiri - nilivyoelezewa na watu kadhaa huko Tehran katika mwezi uliopita - havikuwahi kufikiriwa na Wairan wakati huu mwaka jana. Lakini hiyo ilikuwa kabla ya kifo katika ulinzi wa polisi wa maadili wa Mahsa Amini mwenye umri wa miaka 22, ambaye alikuwa ameshutumiwa kwa kutovalia hijabu yake ipasavyo.

Maandamano makubwa ambayo yaliitikisa Iran baada ya kifo chake yalipungua baada ya miezi michache kutokana na ukandamizaji wa kikatili, lakini hasira iliyowachochea haijazimwa. Wanawake wamelazimika kutafuta njia mpya za kukaidi serikali.

Mwanadiplomasia wa nchi za Magharibi mjini Tehran anakadiria kuwa kote nchini, wastani wa takriban asilimia 20 ya wanawake hivi sasa wanavunja sheria za Jamhuri ya Kiislamu kwa kwenda mitaani bila ya vazi.

"Mambo yamebadilika sana tangu mwaka jana," mwanafunzi wa muziki wa miaka 20 huko Tehran, ambaye tunamwita Donya, ananiambia kwenye jukwaa la mtandao wa kijamii lililosimbwa. Yeye ni mmoja wa wanawake wengi ambao sasa wanakataa kuvaa hijabu hadharani. "Bado siamini mambo ambayo sasa nina ujasiri wa kufanya. Tumekuwa jasiri na jasiri.

"Ingawa nahofia kila ninapopita polisi wa maadili, mimi huinua kichwa changu na kujifanya sijawaona," anasema. " Sasa ninapotoka ninavaa kile ninachopenda." Lakini anaongeza kuwa hatua hiyo ni hatari, na yeye sio mzembe. "Singevaa kaptula. Na huwa naweka hijabu kwenye begi langu endapo mambo yatageuka na kuwa makubwa."

Ananiambia kuwa anawafahamu wanawake ambao wamebakwa wakiwa kizuizini, na anataja ripoti za mwanamke aliyehukumiwa kuosha maiti kama adhabu kwa kutovaa hijab. Wanawake wote niliozungumza nao walitaja kamera za uchunguzi zinazofuatilia mienendo ya wanawake barabara ili kuwanasa na kuwatoza faini wale wanaokiuka kanuni za mavazi.

Mwanadiplomasia huyo wa Magharibi anakadiria kuwa idadi ya wanawake wanaokataa kuvaa hijabu hadharani katika vitongoji vya Ritzier kaskazini mwa Tehran ni kubwa zaidi ya 20%. Lakini anasisitiza kuwa uasi haufanyiki katika mji mkuu pekee.

"Ni jambo la kizazi zaidi ya jambo la kijiografia ... sio tu watu wako wasomi waliosoma, kimsingi ni kijana yeyote aliye na simu ya kisasa ... kwa hivyo hiyo ndiyo inayokupeleka hadi vijijini, na kote."

Mwanadiplomasia huyo anaelezea maandamano yaliyochochewa na kifo cha Mahsa Amini kama hatua kubwa, na ya mwisho, "ya mabadiliko" kwa serikali, ambayo imejaribu kudhibiti mavazi ya wanawake na mienendo yao kwa zaidi ya miongo minne.

"Iligeuza [serikali] kuwa barabara ya njia moja yenye mwisho," anasema. "Kitu pekee ambacho hatujui ni muda gani wa barabara."

Uasi huo ulioongozwa na wanawake ndio ulikuwa changamoto kubwa zaidi kwa utawala wa kiimla wa Iran tangu mapinduzi ya mwaka 1979. Katika kuukandamiza, mashirika ya kutetea haki za binadamu yanasema utawala huo uliua zaidi ya watu 500.

Maelfu walijeruhiwa - wengine walipofushwa baada ya kupigwa risasi usoni. Takriban Wairani 20,000 walikamatwa, huku akaunti za kuteswa na kubakwa wakiwa jela. Na waandamanaji saba waliuawa.

Katika jitihada za kuzuia machafuko zaidi ya kuadhimisha kumbukumbu ya kifo cha Mahsa Amini, mamlaka imetekeleza wimbi jingine la kamata kamata.

Miongoni mwa waliofungiwa ni wanaharakati wa haki za wanawake, wanahabari, waimbaji na jamaa za watu waliouawa wakati wa maandamano hayo. Wasomi wanaochukuliwa kuwa hawaungi mkono serikali pia wamefukuzwa kazi zao.

Lakini vitendo vya ajabu vya ukaidi kimya vinaendelea kila siku.

Donya anasema watu mjini Tehran wanaendelea kuharibu mabango ya serikali na kuandika "#Mahsa" na "Mwanamke, Maisha, Uhuru" - kilio cha maandamano ya maandamano - kwenye kuta, hasa kwenye treni ya chini ya ardhi.

"Serikali inaendelea kuwafuta lakini kauli mbiu zinaendelea kurudi."

Yeye, na wanawake wengine niliozungumza nao, wote walisisitiza kwamba hili si pambano wanalofanya peke yao - huku baadhi ya wanaume wakionyesha nia ya kuwaunga mkono.

“Wengine huvaa nguo zisizo na mikono na kaptura au kujipodoa wanapotoka mitaani, kwa sababu vitu hivyo ni haramu kwa wanaume, wanaume wengine huvaa hijabu za lazima mitaani ili kuonyesha jinsi inavyokuwa ya ajabu pale unapomlazimisha mtu. kuvaa kitu ambacho hawapendi."

Doria za polisi wa maadili, ambazo zilisitishwa kwa muda baada ya maandamano kufuatia kifo cha Mahsa Amini, zimeonekana tena katika wiki chache zilizopita - ingawa Donya anasema wanaonekana kuwa na wasiwasi wa kuzusha makabiliano ya moja kwa moja kwa hofu ya kuzuka kwa maandamano makubwa.

Lakini mamlaka imetaka kuweka udhibiti kwa njia zingine katika mwaka uliopita. Wamefunga mamia ya biashara kwa kuwahudumia wanawake ambao hawajavaa nguo, na wamekuwa wakitoa faini na kukamata magari yanayoendeshwa na wanawake ambao hawajavaa hijabu.

Hivi sasa wanawake wasiovalia hijab wanakabiliwa na hatari ya kulipa faini ya 5,000-500,000 [$0.12-$11.83] au kifungo cha kati ya siku 10 na miezi miwili.

"Bahareh", 32, anasema tayari ameonywa na mamlaka mara tatu kupitia kwenye simu yake , baada ya kunaswa kwenye CCTV akiendesha gari mjini Tehran bila kuvalia hijab. Anasema wakimkamata tena wanaweza kuzuilia gari lake.

"Wanawake wa Iran wamevuka kizingiti cha hofu," ananiambia kutoka nyumbani kwake huko Tehran, ingawa anakubali kwamba duru ya hivi karibuni ya ukandamizaji imekuwa "ya kutisha" kiasi kwamba kwa siku 10 mwezi uliopita aliamua kuzima akaunti ya Instagram - ambapo yeye huchapisha mara kwa mara picha zake hadharani.

"Hizi ni mbio za marathon sio mbio za kawaida," anasema, akifananisha na wakati ambapo Rosa Parks alikataa kutoa kiti chake kwa mzungu kwenye basi, na kuchochea vuguvugu la haki za kiraia nchini Marekani. "Kukataa kwake kutoa kiti chake hakukuwa tu kuhusu mtu anayeketi kwenye kiti. Ni kauli ya kuwaambia wengine: 'Siwaogopi. Niangalieni. Nina uwezo."

Na Ilanlou anasema inafanya kazi. Mitazamo ya wanaume kwa wanawake inabadilika, hata katika maeneo ya kihafidhina zaidi ya nchi, anasema. Mapinduzi ya kijamii yanaendelea.

"Jamii haitarejea tena katika kipindi cha wakati wa kabla ya Mahsa," anaamini. "Katika mitaa, katika jiji kuu na sokoni, wanaume sasa wanastaajabia wanawake na kusifu ujasiri wao... Cha ajabu, hata katika baadhi ya miji ya kidini sana kama Qom, Mashhad na Isfahan, wanawake hawavai tena hijabu."

Yeye, kama mwanadiplomasia anayeishi Tehran, anasisitiza kuwa huu ni uasi ambao unajumuisha tabaka zote katika kijamii.

Na sio hijab pekee. Ilanlou anasema wanawake sasa wanashiniza haki zaidi, kama vile haki sawa katika mkataba wa ndoa.

Kwa Elahe Tavokolian - meneja wa zamani wa kiwanda - na wengine, hali imekuwa ngumu. Anawakosa sana watoto wake mapacha wenye umri wa miaka 10.

Kutoka vitongoji vya Milan anakoishi sasa, huwapigia simu wakati wowote anapoweza. Anapozungumza juu yao, machozi humtiririka.

Elahe, ambaye hakuwahi kushiriki katika maandamano kabla ya Septemba iliyopita, alipigwa risasi na vikosi vya usalama vya Iran huko Esfarayen kaskazini mwa nchi.